Кіріспе
Николай Коперниктің әкесі Лукас Ваценроде Кіші (кейде Ватцельроде және Вайсельрод; Лукас Ваценроде дер Юнгере; Łukasz Watzenrode; 30 қазан 1447 – 29 наурыз 1512) – Вармия (Эрмланд) епархиясының епископ-князі және астроном Николай Коперникке демеушілік көрсеткен туысы.
Lucas Watzenrode the Younger (sometimes Watzelrode and Waisselrod; Lucas Watzenrode der Jüngere; Łukasz Watzenrode; 30 October 1447 – 29 March 1512) was Prince Bishop of Warmia (Ermland) and patron to his nephew, astronomer Nicolaus Copernicus.
Ерте өмір
Отбасы және оның аты Силезияның Вайзенродау ауылынан бастау алған, қазіргі Псзено. Уатценроде Торнь қаласында (Торунь) саудагер Лукас Уатценроде Үлкеннің (1400–62) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Ягеллон университетінде, сондай-ақ Кельн және Болонья университеттерінде білім алды. 1483 жыл шамасында оның қарындасы Барбара және оның күйеуі Никлас Копперникк қайтыс болғаннан кейін Лукас олардың төрт баласы – Катарина, Барбара, Андреас және Николаусқа қараушылық жасады, соңғысы астроном Николай Коперник ретінде белгілі болды.
Тарихи дерек
Бұрын Тевтон орденінің мемлекетінің бір бөлігі болған Вармия епископтығы, Екінші Торнь бейбіт шартымен (1466 ж.) Польша королінің қорғауына өтті. Осы шарт бойынша, Польша королі епископты тағайындау құқығына ие болды. Алайда, Вармия канондары да, олардың жаңадан сайланған епископы Николаус фон Тюнген (1467–89) да корольдің осы құқығын мойындамады. Польша фон Тюнгеннің сайлануына қарсы шықты, бұл Діңгектер соғысына (1467–79) және Пьотркув Трибуналскийдің бірінші шартына (1479) алып келді, осы шарт бойынша канондар Польша королімен келісімге келуге міндетті болды. Вармия епископтығы Рига архиепископтығының суфрагандығына айналды, оның басында архиепископ Михаил Хильдебранд тұрды.
Епископ
Бұл келісім біршама белеңді болды, бұл 1489 жылы келесі епископ Лукас Ватценроде сайлауында көрінді, оны Папа Иннокентий VIII патша Казимир IV Ягеллонның тікелей қалауына қарамастан, міндеттеді. Казимир IV Ягеллон өзінің ұлы Фредерик Вармия епископы болсын деді. Ватценроде қарсылық танытты, ал Казимир 1492 жылы қайтыс болып, оның орнына Иоанн I Альберт келгенде, Ватценроде Рига епископтығының тәуелсіздігін орнатуға қол жеткізді. Пьотрков Трибуналскийдің екінші шарты (1512) бойынша, кейінгі епископтар сайлауда Польша патшасының шектеулі ықпалын қабылдады. Киелі Тақ 1992 жылға дейін епископтықты тәуелсіз деп санады, содан кейін ол табиғаты бойынша тәуелсіз архиепископтыққа айналды. Ватценроде өзінің аймағының ішкі істерін табысты ұйымдастырды және қазіргі Лиджбаркке дейін Хайлсберде тұрды. Ол собор мектебін қайта ұйымдастырып, Эльбингте (қазіргі Эльблаг) университет ашуды жоспарлады. Ол Тевтон ордені Балтық аймағындағы миссиясын орындағанын, аймақ христиан дініне өткенін айтты және орденді басқа, пұтқа табынушы аймақтарға жіберуді ұсынды. Осман империясы Еуропаның үлкен бөлігін басып алып, үнемі қауіп тудырып тұрды, сондықтан епископ орденге «түріктермен күресуге» кеңес берді. Епископтық Тевтон орденінің аймақты қайта басып алуға бағытталған бірнеше қарулы шабуылдарына ұшырады. Польша Польша тәжінің ықпалына өткізу үшін, Принц-Епископтықтың тәуелсіздігін жоюға тырысты. Осы қақтығыс аймағында Ватценроде Вармияның мүддесін қорғады және Польшамен достық қарым-қатынасты сақтады. Ол Тевтон орденінің соңғы қарсыласы болды және оның қайтысынан кейін көп ұзамай олар оны улаған деген қауесет тарады.
Отбасы
Уотзенроде жетім қалған екі жүрегі жақын немере інісі мен екі немере сіңлісіне қамқорлық жасады. Катарина бизнесмен және қалалық кеңес мүшесі Бартель Гертнерге үйленді, ал Барбара бенедикт тәртібіндегі монах болды. Ваценроде ағайындылары Николаус (Коперник) пен Андреасты Краков академиясына және Италияға (Болонья, Падуа, Феррара) оқуға жіберді. Оқуын аяқтаған соң Коперник ағасына әкімшілік мәселелерде көмектесіп, оның ең жақын кеңесшісі және жеке дәрігері болды. Ваценроде сондай-ақ, оның ұлы Филипп Тешнерге де қамқорлық жасады, оның анасы Торнь қаласындағы Йоханнес мектебінің ректорының қызы еді. Ваценроде епископ болғаннан кейін Филипп Тешнерді Браунсберг (қазіргі Браниево) қаласының мэрі қызметіне тағайындады. Кіші Лукас Уатценроде ресми сапардан оралғанда Торнь (Торунь) қаласында қайтыс болды.