Кіріспе
"Тики" немесе Полинезия тақырыбындағы бар. "Тики Бар" теледидар подкасты. Тики бар – бұл арнайы тақырыпталған ішімдік орны, онда әртүрлі коктейльдер, әсіресе ром негізіндегі аралас сусындар, мысалы, "Май Тай" және "Зомби" коктейльдері ұсынылады. Тики барлардың эстетикалық ерекшелігі – тики мәдениетіне тән безендірулері, ол тропикалық мәдениеттердің романтикалық көрінісіне негізделген, көбінесе Полинезия мәдениетіне. Кейбір барларда теңіз тақырыбындағы элементтер немесе ерте атом заманынан қалған ретро стильдегі безендірулер де кездеседі. Көптеген алғашқы тики барлар қонақүйлерге қосымша салынған немесе ірі азиялық мейрамханалардың бөлігі болған. Жеке тұрған, тек коктейльдерге арналған орындар болғанымен, көптегендері тағам да ұсынады; ал кейбір қонақүйлерге қарасты тики орындары бүгінгі күнге дейін сақталған. Ірі тики барларда тікелей эфирде музыка ойнатуға арналған сахна да болуы мүмкін. Альфред Апака және Дон Хо сияқты музыканттар олардың танымалдығына үлкен үлес қосып, барлар экзотикалық стильдегі топтар мен Полинезия билері сияқты қойылымдарды ұйымдастырған.
the Tiki Bar TV podcast
A tiki bar is a themed drinking establishment that serves elaborate cocktails, especially rum based mixed drinks such as the Mai Tai and Zombie cocktails. Tiki bars are aesthetically defined by their tiki culture décor which is based upon a romanticized conception of tropical cultures, most commonly Polynesian. Some bars also incorporate general nautical themes or retro elements from the early atomic age. Many early tiki bars were attached to hotels or were the bar sections for large Asian restaurants. While some are freestanding, cocktail only affairs, many still serve food; and some hotel related tiki establishments are still in existence. Large tiki bars may also incorporate a stage for live entertainment. Musicians such as Alfred Apaka and Don Ho played a historically important role in their popularity, and the bars also booked acts such as exotica style bands and Polynesian dance floor shows.
Жағажайлық Дон
Ең алғашқы, және мүмкін, қазіргі таки-бар деп танылатын "Дон Бичкомбер" 1933 жылы Голливудта Эрнест Гантт (кейін заңды түрде атын "Донн Бич" деп өзгерткен) құрды. Барда әртүрлі экзотикалық ром сусындары (соның ішінде Суматра Кула және Зомби коктейлі) және кейіннен кантондық тағамдар ұсынылды. Ол тропикалық аймақтарға жасаған бұрынғы саяхаттарынан әкелген көптеген заттарды көрсететін. Бич Екінші дүниежүзілік соғысқа аттанғанда, "Дон Бичкомбер" оның бұрынғы әйелі Санни Сундтың басқаруымен өркендеп, 16 мейрамханадан тұратын желіге дейін кеңейді. Соңында желіде кем дегенде 25 мейрамхана болды. Гант соғыстан оралғаннан кейін Гавайиге көшіп, Вайкики жағажайын ашты – екі архетиптік таки-бардың бірі. Бар Оңтүстік Тынық мұхитын еске түсіретіндей етіп жасалған: құрма ағаштары, қабырғалардағы тики маскалары, төбеге жұмсақ жаңбыр шашырататын бақша шланғы және "Маған сыра бер, есің жоқ па!" деп айқайлайтын мина құсы болды. Бар жағажайда орналасқан, сыртындағы тики ұстағыштары оның ескірген атмосферасын күшейте түсті. 1949 жылы Вашингтон штатының Сиэтл қаласында "Аутриджер" ашып, Калифорниядан тыс франшиза ашуды бастады. 1957 жылы кеңею үшін жеткілікті қаржысы болмаған Бержерон Конрад Хилтонмен серіктестікке келісіп, "Trader Vic's" тауарын Хилтон қонақүйлеріне АҚШ және бүкіл әлемде пайдалану үшін 2 миллион долларға лицензиялады. Хилтон Бержеронды мейрамханалардың дизайнын, қызметкерлерді жұмысқа алуын және жұмысын қадағалауға жылдық 65 мың доллар жалақымен жалдады. Көп ұзамай Хилтон танымал "Trader Vic's" мекемелері оның қонақүйлер желісіне жылына 5 миллион доллар пайда әкелетінін есептеді. Желі кеңейген сайын Бержерон тики кружкаларын, коктейль қоспаларын және басқа да өнімдерді көтерме саудаға сатуды ұйымдастырды. Бержерон отбасының мүшелері әлі де кем дегенде бір филиалдың жұмысына қатысып отыр. Калифорнияның Окленд қаласындағы алғашқы мейрамхана қазір жоқ, бірақ жақын маңдағы Эмеривиллде бірнеше шақырым қашықтықта әлі де "Trader Vic's" бар. Әлемде осы атаумен 20-ға жуық мекеме жұмыс істеп тұр.
Басқа тарихи мекемелер
Дон Бич өзінің алғашқы тики-барын ашқанға дейін 1920-жылдардағы Оңтүстік Тынық мұхитының ықпалымен туған қашқындар туралы армандар американдық музыка мен халық мәдениетінде кеңінен таралды. Бастапқы мейрамхана бұзылып, бірақ басқа Клифтон орналасқан жерде «Тынық мұхиты» деп аталатын кішкентай бөлмелік бар қалды. Сан-Францискодағы «Фейрмонт» қонақ үйінің «Тонга» бөлмесі 1945 жылдан бері жұмыс істеп келеді, жылдар бойы бірнеше рет жаңартылса да, полинезиялық стилін сақтап тұр. Бір кезде «Шератон», «Хилтон» және «Мариотт» қонақ үйлерінің тізбектерінде бірнеше тики-барлар болды. Тики Калифорниядан солтүстікке тарады, ал «The Alibi Tiki Lounge» 1947 жылдан бері Портленд, Орегон штатында жұмыс істеп келеді. «Калуа» бөлмесі 1953 жылы Сиэтлдегі «Виндзор» қонақ үйінің бөлігі ретінде ашылды және мейрамхана атына тики стиліндегі сурет қойған алғашқылардың бірі болды. Гавайидегі ең көне жұмыс істейтін тики-бар – 1957 жылы құрылған «Ла Мариана» желкендік клубының тики-бары және мейрамханасы. «Гавайи ауылы» қонақ үйі легендарлы бармен Гарри Йидің үйі болды. Калифорниядағы «Tiki Ti» әлі де жұмыс істеп тұрған тарихи маңызды тики орны, сондай-ақ Флоридадағы «Mai Kai» жыл сайынғы ірі хукилау тики жиынының орталығы болып табылады. Сан-Диегодағы «Shelter Island» бір кезде көптеген тики-барлар шоғырланған аймақ болды, ең танымалдарының бірі – әлі де жұмыс істеп тұрған «Bali Hai». 1962 жылы Аризона штатының Тусон қаласында қазір танымал «Kon Tiki Bar» ашылды. Сондай-ақ 1962 жылы Монтана штатының Грейт-Фолс қаласында «Sip 'n Dip Lounge» ашылды, ол салқын солтүстік штатқа тики стилін әкелді және бардың терезесінен су астында жүзушілерді көруге болатын бассейнге ие болды, бұл идея Чикагодағы «Playboy Club» дизайнынан шабыттанды. «Kahiki Supper Club» Огайо штатының Колумбус қаласындағы өте үлкен тики мейрамханасы және бары болды (қазір бұзылған). «Pago Pago Lounge» Тусон қаласында, ал «Chin Tiki» және «Mauna Loa» Детройт қаласында болды (екіуі де жабылды). «Zombie Hut» 1990 жылы жабылды. Стивен Крейннің «The Luau» мейрамханасы да жойылды, бірақ тики маниясының алғашқы күндері тарихи маңызды деп есептелді, сондай-ақ «Trader Vic's» және «Don the Beachcomber» де сондай-ақ маңызды болды. Элай Хедли (1903–1981), мүсінші және жағажайда нәрсе іздеуші, Калифорнияның Мидуэй Сити қаласында полинезиялық тақырыптағы «Island Trade Store» тики-барына, «Tiki's Tropical Traders» сауда орнына (Диснейлендте Стив Мартин жұмыс істеген) және Донн Бичпен де жұмыс істеді.
Қалпына келтіру және қайта жаңғыру
Бастапқыда "тики" барлары шамамен 30 жыл бойы дамып, кейіннен сәннен шықты. 1990 жылдары "тики" мәдениеті жаңа буын жанкүйерлердің арқасында қайта жанданды, және бүкіл әлемде Трейдер Вик пен Дон Бичкомберден шабыттанған жаңа "тики" барлары ашылды. Сол онжылдықта, өзінің "тики" стилін сақтап қалған "Sip 'n Dip Lounge" барының клиенттері көрінетіндей бассейнде суқұйрықша киінген әйелдердің жүзуімен ерекшеленді. Тірі суқұйрықтардың қосылуы және жалпы ретро "тики" атмосферасы GQ журналына 2003 жылы осы барыны әлемдегі үздік 10 бардың бірі деп тануға мүмкіндік берді.
Дизайн және эстетика
Тики-барлардың интерьері мен экстерьерінде көбінесе тики маскалары мен мүсіндері, хула биші қыздарының мотивтері, қара барқыт суреттері, үлкен тропикалық қабырға безендірулері, тірі өсімдіктер немесе пальма ағаштары, бамбук, шөп матасы, тапа матасы және осыған ұқсас маталар, шамдар, тоқылған балық тұзақтары, шаңбалық шамдары, шыны шарлар және тас пен лава тасын қолдану кездеседі. Ішкі фонтандар, шарлауықтар, тіпті лагуналар да танымал элементтер. Дон Бич пен Виктор Бергероннан өзге, Стивен Крейн ертедегі тики стилінің белгілі насихашысы болды және Шератон қонақүйлері оны Хилтонның "Трейдер Викс" клубымен бәсекелесу үшін "Кон Тики" желісін жобалауға шақырды. Беверли-Хиллстегі "The Luau" мейрамханасының ертедегі мәзірінде безендіруге қолданылған материалдардың қайдан алынғаны көрсетілген: "Гонконгтан келген креслолар", "Папаалоада кесілген маймыл ағашынан жасалған жиһаз", "Филиппин шеберлері қолмен ораған бамбук конструкциялар", "қытай сабын тасы", "Индия мұхитынан ұсталған адам жейтін моллюскалардың қабықтары", сондай-ақ Непа, Ниу, Самоа, Таити, Фуджи және Тонга Табудан әкелінген басқа материалдар. Гавайидегі Донн Бичтің ағаш кескіш шебері "Мик" Браунли болды. 1956 жылдан кейін көптеген жобалар Боб Ван Оостинг пен Лерой Шмальцтың бірлескен иелігіндегі "Oceanic Arts" компаниясының түпнұсқа жұмыстарымен орындалды. Бұл компания материалдарды импорттап, ағаштан ою-өрнектер жасады. Тики стилінің эстетикасын ресторан дизайнерлері Клиф және Лу Сойер де жетілдірді. Олар 360-тан астам жобаға қатысты, соның ішінде "The Luau", "Don the Beachcomber" (Palm Springs, AZ), "The Reef" (Casper, Wyoming) және "Pago Pago" (Tucson, AZ). Көбінесе жеке бөлмелер жасалады, алғашқыларының бірі Донн Бич қолданған "Калкуттаның қара тесігі" болды. Ірі тики мейрамханалары көбінесе экзотикалық аттары бар жеке аймақтар құруға мүмкіндік беретін үңгір тәрізді жоғары төбелері бар кең ашық кеңістіктер ретінде жасалған. "Каннибал бөлмесі", "Кон Тики бары", "қарланның қоршауы" және "саудагердің үйі" бір шатырдың астында орналасуы мүмкін. Мысалы, "Chin Tiki" бірнеше деңгейлі болды, келушілердің баспалдақпен көтерілуі немесе бамбук көпірлерінен өтуі қажет болды. Огайо штатының Колумбус қаласындағы "Kahiki Supper Club" Life журналында "әлемдегі ең әсем полинезиялық кешкі ас клубы" деп жарнамаланды және тіпті ішкі картасын ұсынды. Бұл кешкі ас-шоу аймақтарын жеке ішімдік залдарынан бөліп тұруға және келушілерге бүкіл ауылға көшіп келгендей сезім беруге мүмкіндік берді. Жарық көзінің шектелуі немесе диорамалары бар жалған терезелерді қолдану да осы мақсатта жасалады. Кейде тірі жануарлар да болады. Жабылып қалған "Bahooka Tiki" бары жүзден астам балық аквариумдарымен танымал болды. Тики-бардың мәзірінің дизайны, шұңқыр таяқшалары, ойын-сауық картондары мен коктейль салфеткалары да маңызды дизайн элементтері болып табылады. Бұл экзотикалық орынға батыру сезімін күшейтеді, барға ерекше атмосфера береді және клиенттер оларды үйлеріне алып қалып, сыртқы жарнама құралына айналдырады.
Тики тостағандары мен сусын ыдыстары
Термин жалпы қолданыста болғандықтан, "тики кружкалары" – дәстүрлі түрде тики, Пасха аралы мүсіндері (моаи), қысқартылған бас, тотемдер, кокос, бас сүйектері немесе басқа да гавайилік, экзотикалық, ретро немесе пираттық стильдегі керамикалық сусын ыдыстары. Көптеген кружкалар әдеттегі кофе кружкасынан үлкен болғанымен, бірнеше адамға арналған сусындар үшін көбірек сыйымдылық қажет. Scorpion Bowl (немесе Kava Bowl) – үлкен ыдыста берілетін үлкен коктейль. Scorpion Bowl-дың бір түрі – Жалыстаған жанартау. Жалыстаған жанартау да бірнеше адамға арналған сусын, ол әдетте керамикалық жанартау ыдысында беріледі, оның көтеріңкі кратерлік ойығы әдетте аз мөлшерде тым күшті роммен (151 немесе 160 градус) толтырылып, сақтықпен отқа қойылады. Үлкен қабықшалар немесе олардың керамикалық нұсқалары Chin Tiki Special сияқты бірлескен сусындар үшін де қолданылуы мүмкін. Тики кружкасын сақтап қалғысы келетін клиенттер көбінесе қосымша төлем жасау арқылы оны ала алады. Кружкалар көбінесе естелік немесе коллекциялық зат ретінде бардан алынады, ал кейбір кружкалар өте құнды болуы мүмкін.
АҚШ-тан тыс жерлерде
Тики-барлар көбінесе американдықтардың туындысы болғанымен, олар тек АҚШ-та ғана емес, сонымен қатар Канадада, Еуропада, Азияда және Таяу Шығыста, әсіресе Германия мен Ұлыбританияда таралған. 2017 жылы Австралияда кем дегенде үш тики-бар ашылды. Еуропа мен Азияда кем дегенде оннан астам Trader Vic орналасқан, оның ішінде Лондон, Токио, Мюнхен және Бангкок қалалары бар. Trader Vic франшизасы жергілікті тұтынушыларға бейімделеді, сондықтан Лондонда 1965 жылы коктейль тізімінде «Лондон Сауры», ал Мюнхенде 1972 жылы «Мюнхен Сауры» қосылды. 2017 жылы танымал тики тарихшылары Свен Кирстен, Джефф Берри, Мартин Кейт, Брайан Миллер және Крис Осберн әлемдегі үздік 15 тики-барды анықтады, олардың төртеуі Лондон, біреуі Мюнхен, біреуі Токио және біреуі Барселона қалаларында орналасқан. Басқа да сарапшылар Париж, Гонконг және Берлиндегі жоғары бағаланған тики-барларды атады.
Үй тікіні
Кәсіптік тики-барлар пайда болғаннан кейін, тики танымалдылығының әрбір жаңа толқынымен үй тики-барлары да салынып келді. Үй барлары көбінесе екі мақсатқа қызмет етеді: үйде дайындалған коктейльдерді ішуге арналған демалыс орынын жасау және тики кружкалары, өнер және басқа да заттардан құралған коллекцияларын көрсету. Үй тики-барлары үй ішінде де, сыртында да салынады, кейде "ер адамдардың қақпасы" ретінде. Сыртта салынғандары көбінесе арт жарықтарында орналасады, бірақ су жағасында тұратындар үшін қайық тұрақтарының жағалауында да орнатылады. Кейбір үй барлары қарапайым, ал басқалары коммерциялық барлармен бәсекелесе алатындай сәнді болады. Америкамен шектелмей, олар әлемнің көптеген елдерінен интернет сайттарына жүктеліп, кейде тіпті экскурсиялар да ұйымдастырылады.