Кіріспе

Португалия геральдикасы Португалия мен Португалия империясындағы геральдиканың қазіргі және тарихи дәстүрлерін қамтиды. Португалия геральдикасы – геральдиканың ірі Иберия дәстүрінің бір бөлігі, геральдикалық дәстүрдің маңызды мектептерінің бірі және жеке тұлғаларға (әдетте Португалия король отбасының мүшелеріне немесе Португалия ақсүйектеріне), қалаларға, Португалия отарларына және басқа да мекемелерге елтаңбалар тағайындайды. Геральдика Португалияда кем дегенде 12 ғасырдан бері қолданылып келеді, бірақ ол тек 16 ғасырда, Португалия королі Мануэль I билік еткен кезде ғана қалыптасып, кеңінен танымал болды. Басқа Иберия геральдикалық дәстүрлеріндегідей, төрт бөлікке бөлу және құрмет белгілерін қосу португалиялық геральдиканың ерекшелігі болып табылады, бірақ басқа Иберия дәстүрлерінен өзгеше, геральдикалық төбелердің қолданылуы өте кең таралған.

Сипаттамалары

Португалия геральдикасы латын геральдикасының құрамдас бөлігі – Иберия геральдикасы дәстүрінде пайда болды және оның көптеген ерекшеліктерін бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. 14 ғасырдың соңында ол ағылшын геральдикасының күшті ықпалына түсіп, оның да кейбір ерекшеліктерін қабылдады. Португалия геральдикасы дербес дамыды және 16 ғасырға таман өзіне тән көптеген белгілерге ие болды. Бұл 1521 жылы король Мануэль I-нің қабылдаған жарлығымен толыққанды жетілді, ол қатаң геральдикалық ережелерді белгілеп, қару-жарақ офицерлерінің статусын анықтады. Португалияда геральдика 17-19 ғасырларда төмендеді. Дегенмен, 19 ғасырдың соңында, әсіресе 20 ғасырда, ол қайта жанданды, негізінен азаматтық, корпоративтік және әскери геральдиканың қарқынды дамуының нәтижесінде. Иберия дәстүрінен сақталған белгілі бір ерекшеліктерге жиі қолданылатын шекаралар, қалқан ішіндегі ұрандар мен жырлардың болуы, сондай-ақ әскерлік жасақты ұстауға және баптауға дворянның құқығын көрсететін қазан сияқты нақты белгілердің жиі қолданылуы және естен кетпес оқиға болған жерді бейнелейтін қамал жатады. Алайда, португал геральдикасы осы дәстүрден ерекшеленеді, себебі барлық гербтерге дерлік гребень қоса беріледі, бұл латын геральдикасының қалған бөлігінде сирек кездеседі. Сонымен қатар, оның көркемдік бейнелеулерінде бейресми түрде қолдаушылар көрсетілгенімен, қолдаушылары бар гербтер беру өте сирек. 15 ғасырда жаңа ашылыстар дәуірі басталған кезде көптеген гербтер португал теңіз кеңістігіндегі экспансиямен байланысты белгілерді қамтыды. Оларға патрондар, кемелер, тулар мен қарулар, маврлар мен африкалықтардың бас суреттері, экзотикалық жануарлар және басқа да мотивтер кірді. Португалия геральдикасының тағы бір ерекшелігі – егер гербке тәж кірсе, ол (мысалы, ағылшын геральдикасындағыдай) қауқефтің астында емес, үстінде бейнеленеді.

Пішіні

Ерте заманнан бері дөңгелек түбі бар қалқан Португалияда елтаңбаны бейнелеу үшін басым форма болып келді, сондықтан бұл пішінге көбінесе "Португалия қалқаны" деп аталады. 1911 жылы ол ұлттық елтаңбаның стандартты қалқан пішіні ретінде қабылданды, ал 1930 жылы жергілікті билік органдарының елтаңбаларында міндетті болды. Дегенмен, бұрын басқа форматтар да жиі қолданылды, мысалы, 19 ғасырдың соңындағы қазіргі француз стилі, 19 ғасырдың басындағы картуш (овал), 18 ғасырдағы итальян стилі (ат басы пішіні), 14 ғасырдағы қалқан және 12 ғасырдағы нормандық қалқан (бадам пішіні). Әйелдердің елтаңбалары әрқашан ромб (лизонжа) пішінде бейнеленеді, бірақ португалия патшайымдарының (билеуші немесе серіктес) елтаңбалары қалқан пішінде бейнеленеді – бұл жалғыз ерекшелік.

Қадамдасу

Португалияның геральдикалық жүйесі король Мануэль I-нің қағидаларымен негізделген. Осы қағидаларға сәйкес, патшалық немесе қарапайым тектің басшысы ғана оның толық елтаңбасын өзгеріссіз тартуға құқылы. Ешкім, тіпті тектің мұрагері де, осындай толық және ерекшеленбеген елтаңбаны тарта алмайды. Патша отбасының каденция жүйесі басқа еуропалық елдердегі ұқсас жүйелермен бірдей, монархтың балаларының ретін көрсету үшін белгілер қолданылады. Дегенмен, патша емес тектің каденция жүйесі ешқайсысына ұқсамайды. Бұл жүйе иесінің әр тектің мұрагерлік тізбегіндегі орнын анықтауға емес, оның қай атасынан немесе әжесінен елтаңба мұраға келгенін анықтауға бағытталған, және бұл тегі арнайы каденция белгісімен немесе бризурамен белгіленеді. Бризура елтаңбаны жекелендіргенімен, Португалияда кез келген адам өзінің тегі мен елтаңбасын ата-бабаларының кез келгенінен таңдауға құқылы, олардың екеуінің де бірдей ата-бабасы болуы міндетті емес.

Көбейтулер

Португалия монархтары қару-жарағын иеленушілерге сыйлық ретінде немесе олардың еңбегін мойындау үшін, олардың жетістіктеріне құрметпен толықтыру жасауды жиі қолданған. Мұндай толықтырулардың ең көп таралғаны – Португалия қару-жарағының элементтерін қосу болды: Португалияның ежелгі гербі (шекарасы жоқ Португалия гербі), квиналар (бес күміс дискісі бар көк гербтер) немесе қызыл фонға салынған алтын қамалдар. Кейде Португалия монархтарының әулеттерінен шыққан басқа патшалықтардың қару-жарағының элементтері де қосылатын. 19-ғасырдың соңында, кейбір толықтырулар Португалияның толық және өзгешеленбеген қару-жарағын оның иесінің бастапқы қару-жарағымен біріктіру арқылы жасалды, бұл монархқа осы қару-жарақты пайдалануды шектейтін геральдикалық ережелерді айқын бұзушылық болды.

Тинктуралар

Португалиялық геральдикада екі металл (Ор [алтын] және Арген [күміс]), бес дәстүрлі түс (Gules [қызыл], Azure [көк], Purpure [қызғылт], Sable [қара] және Vert [жасыл]) және терілер (ермин, ваир және олардың түрлері) қолданылады. Басқа елдерде қолданылатын қосымша түстер (тенне, сангвин немесе апельсин сияқты) қолданылмайды. Дегенмен, 19 ғасырда жасалған кейбір жаңа елтаңбалар геральдика ережелерін бұзып, azul celeste (аспан көгі) және carmesim (қызыл) сияқты дәстүрлі емес түстерді қамтыды. Карнеол түсі кейде адамдарды бейнелеуде қолданылады, ал "тиісті" ("de sua cor") сипаттамасы кейде жануарлар немесе ағаштардың табиғи түстерін көрсету үшін қолданылады. Ақ (branco) Арген түсінен бөлек қарастырылмайды. Алайда, мүмкін геральдикалық қателік болғандықтан, ол кейбір елтаңбаларда осылай бейнеленген, мысалы, Сантьяго-ду-Касем муниципалитетінің елтаңбасында (онда құлаған маврдың киімінің және шабандоздан аттың ақ түсі алыстағы қамалдың күміс түсінен ерекшеленеді) және Португалия Әуе Күштерінің Логистикалық және Әкімшілік Басқаруының елтаңбаларында. Португалия геральдикасында de ouro (Ор [алтын]) және de prata (Арген [күміс]) терминдері, алайда, туларды сипаттауда тиісінше amarelo (сары) және branco (ақ) терминдерімен ауыстырылады. Бұған себеп – металл материалдары тек матадан тігілген тудың құрамына кірмейді.

Арнайы төлемдер

Португалия геральдикасында кейбір белгілі бір алымдар жиі қолданылады, олардың кейбіреулері белгілі бір терминдермен аталады. Олардың көпшілігі Португалияның елтаңбасымен немесе басқа да геральдикалық эмблемалармен байланысты, кейде құрметке бөле отырып қолданылады. Квина – Португалия елінің бес пластинасы салынған бес көк шұңқырдың бірі. Квина – португал тілінде квинкункс (ойынның бес жағындағы нүкте) деген сөз. Ол 14-шы ғасырдың аяғында португал қаруларының гербін белгілеу үшін қолданыла бастады. Бұған дейін әр герб азур семее тақташалары ретінде бейнеленген. Синекдоха бойынша Португалияның барлық қарулары жиі Cinco Quinas (Бес Квина) немесе жай ғана Quinas деп аталады. Сол сияқты, португалдық туды көбінесе Bandeira das Quinas (Квина туы) деп атайды. Portugal antigo (Ескі Португалия) – Португалияның қалқаны, қызыл жиекте алтын қамалдар бейнеленбеген. Алайда бұл атау қате, өйткені Ескі Португалия Португалия елтаңбасының нағыз ескі нұсқасы емес. Португалия қаруындағы жиекті қамалдармен енгізуге дейінгі ескі нұсқасы Ескі Португалияға ұқсас болды, бірақ декстер және зұлым гербтер көлденең орналасып, ортаға қарай бағытталған, ал барлық гербтер тек бес тақтадан емес, тақталардан тұратын. Бұл нағыз ескі нұсқаны кейде "Ескі Португалия" деп те атайды. Португалия королі Афонсу III-нің Португалия қаруына жиекті қамалдарды енгізуінен бастап король Мануэль I-нің геральдикалық ережелерін енгізуге дейін Ескі Португалия монархтардың заңсыз балаларының гербі ретінде жиі қолданылған. Содан бері ол монарх берген елтаңбаның құрметіне қосымша ретінде қолданылды. Esfera armilar (армиляр сфера) – португал геральдикасында жиі кездесетін, әдетте алтынмен бейнеленген алым. Армиляр сфераны король Жоау II корольдік мұрагерлікке тағайындалған кезде Визеу герцогы Мануэльге жеке белгі ретінде берді. 1495 жылы Португалия королі болған Мануэль армиляр сфераны алып жүруге жалғастырды. Бұл билік Португалияның теңіздегі экспансиясының және құдіретінің биіктігімен тұспа-тұс келді, мұнда армиляр сфера кеңінен көрсетілді, жеке немесе португалдық қарулармен бірге, қоғамдық ғимараттарда, құжаттарда, жалаушаларда және басқа да орталарда. Бұл кезеңде армиляр сфера өте кең тараған, сондықтан ол тек патшалық жеке белгі ретінде ғана емес, сонымен қатар елдің және оның теңізден тыс империясының символы ретінде қарастырылды. Мәсіх орденінің кресті, көбінесе cruz de Cristo (Мәсіхтің кресті) деп аталады, ол күміс крестің ішіндегі қызыл крест. Бұл Португалияның Мәсіх орденінің символы, ол Темплиерлердің (Мәсіх ер азаматтарының ата-бабалары) ескі кресінен шыққан. Принц Генрих Кемеші Мәсіх орденінің губернаторы болғандықтан, Португалияның теңіздегі алғашқы экспедицияларын осы орден демеушілік етті, ал қатысқан кемелер желкендеріне Мәсіхтің кресі салынған. Бұл символ Португалияның теңізден тыс экспансиясында өте көп және айқын қолданылды, сондықтан ол оны және Португалияны тұтастай символластырды. Мануэль I билік құрған кезде орденнің басқаруы корольдің өз қолына түскендіктен, Мәсіхтің кресі патшалық белгі деп саналды (ол билік кезінде, жиі армиляр сферамен және патшалық гербпен бірге бейнеленген), кейіннен ұлттық символ ретінде де. Португалияның Авиз орденінің кресті, жай ғана cruz de Avis (Авиз кресті) деп аталады, ол жасыл крест fleury. Авиз әулеті кезінде бұл крест геральдикалық белгі ретінде үлкен маңызға ие болды. Бұл үйдің негізін қалаған король Жоау I болды, ол таққа отырмас бұрын Авиз орденінің шебері болды. Жоау I бұл крестті Португалияның қаруларына енгізді, оның жасыл fleur-de-lis нүктелері қалқанның жиегінде пайда болды. Алайда бұл қосылу геральдикалық тұрғыдан дұрыс емес деп саналды, және нүктелер Жоау II билік құрған кезде қалқаннан алынып тасталды. Қамалдар немесе қызыл жиектегі алтын қамалдарды Португалияның гербінің алымы ретінде король Афонсу III енгізді. Бастапқыда жиекте қамалдар көптеп бейнеленген, бірақ 16-шы ғасырдың басында қамалдар саны сегізге дейін қысқарды, ал кейіннен жетіге дейін қысқарды. Көпшілік арасында кең тараған аңыз бойынша, қамалдар бар жиек Португалияның Альгарвені мордвалардан қайтарып алуын бейнелейді, ол Афонсу III билік құрған кезде аяқталды. Алайда, бүгінде жиекті қамалдарды Афонсу III өз анасынан (Кастилияның Урракасы) алып, Португалияның қаруын ажырату үшін қолданған, өйткені оның заңды пайдаланушысы оның інісі Саншу II болған. Қамалдар кейіннен құрмет белгісі ретінде де қолданылды.

Патшалық геральдикасы

Патшалық геральдикасы – Португалия корольдік отбасының мүшелерінің, соның ішінде монархтардың, олардың жұбайларының, ханзадалардың және инфанттардың гербтері. XIV ғасырға дейін португалиялық патшалық геральдика үшін нақты ережелер болған жоқ. Алайда, монархтардың балалары патшалық гербінің өзгеруін пайдалануды қалыптастырды (сол кезде күміс фонға бес көк герб, әрқайсысы алтын нүктелермен себілген). Бұл өзгеріс патшалық гербтің элементтерін қайта орналастыру және/немесе оған қосымша элементтерді, яғни ординарларды немесе шекараларды қосу арқылы жасалды. Қазіргі таңда қабылданған басты теория – Португалияның қазіргі елтаңбасы осы өзгерістердің бірінен шыққан, оны болашақ Афонсу III король Саншу II-нің інісі болған кезде қолданған. Бұл теория бойынша, болашақ Афонсу III корольдік гербтен, алтын қамалдармен себілген қызыл шекарасы бар гербті қабылдады, ол оның анасы Кастилияның Урракасының гербінен алынған. Афонсу III Саншу II-ні тақтан қулатып, 1248 жылы таққа отырғаннан кейін бұл герб Португалияның патшалық гербіне айналды. XIV ғасырда патшалық гербтің үстіне тәж қойыла бастады. Кейіннен алтын wyvern гербі қосылды. Жуан I патшалығында оның балаларының гербтерін ажырату үшін каденция жүйесі енгізілді. Бұл жүйе патшаның әр баласы үшін әртүрлі белгілерді пайдалану арқылы патшалық гербтің айырмасын білдірді. Гербтерді пайдаланудан басқа, осы тұста корольдік отбасының мүшелері жеке геральдикалық белгілерді пайдалануды енгізді. Осы белгілердің бірі – король Мануэл I-нің шар тәрізді белгісі – ұлттық нысан мәртебесіне ие болды және кейіннен ұлттық қару-жарақ жетістігіне енгізілді. Патшалық геральдиканың түпкілікті жүйесін король Мануэл I 1521 жылы қару офицерлеріне арналған жарлықтарында бекітті. Ол корольдік отбасының әртүрлі мүшелерінің гербтерін ажырату үшін тұрақты каденция жүйесін қамтитын қатаң ережелерді ұстанады. Жүйеге сәйкес, Португалия монархы Португалияның толық гербін пайдалануға толық құқылы. Португалияның толық гербін пайдалануға ешкімге рұқсат етілмейді, тіпті мұрагер принцке де. Монархтың жұбайы екі бөлінген өрісі бар гербті пайдаланады, оның оң жағында португалиялық герб, сол жағында оның отбасының гербі болады. Португалия геральдикалық жүйесінде королевалар (патшайымдар немесе жұбайлар) қаруларын қалқанда емес, ромбта бейнелейтін жалғыз әйелдер еді. Монархтың еркек балалары Португалия гербін белгімен ерекшелендіріп пайдаланады. Португалияның мұрагер принці ретінде үлкен ұлы барлық нүктелері бос белгіні пайдаланады. Кіші ұлдары (инфанттар) белгінің нүктелерін анасының әулетінің гербімен (әдетте анасының әулетінің гербімен) толтырады. Бірінші инфант белгінің оң жақ нүктесін ғана толтырады, екіншісі – оң және сол жақ нүктелерін, ал үшінші және одан кейінгі инфанттар барлық үш нүктесін толтырады. Принц мұрагерінің үлкен ұлы Португалия гербін геральдикалық гүлмен әр нүктесі толтырылған белгімен бұзады. Монархтың қыз балалары қалқанның орнына ромбы пайдаланады. Бұл принцессалар мен инфанталарға да қатысты. Ромбтың өрісі екі бөлінген, оның сол жағында Португалия гербі орналасқан. Ромбтың оң жағы бос (күміс өріс) болып қалады, ал иесі үйленгенге дейін бос болады және үйленген кезде күйеуінің гербімен толтырылады. Кадеттік тармақтардың мүшелері төртінші буынға дейін Португалияның ерекшеленген гербін өздерінің гербіне қосуға құқылы болды, содан кейін олар корольдік отбасының мүшесі мәртебесін жоғалтты. Екінші буыннан бастап олардың гербі Португалияның ерекшеленген гербімен, одан кейін адамның патшалық емес ата-бабаларының гербімен бөлінеді. Португалияның ерекшеленген гербі әрқашан герб өрісінің бірінші тоқсанын құрайды. Монархтардың заңсыз балалары да Португалия гербін тасыды, бірақ ерекше белгілермен бұзылған. Бұл белгілер португалдықтардың некеден тыс балаларды екі ата-анасының екеуі де үйленбеген кезде табиғи балалар деп, ата-анасының біреуі ғана үйленген кезде балабақшалар деп, екі ата-анасының екеуі де үйленген, бірақ бір-біріне емес, ата-анасы жақын туысқан болған кезде қандастық деп, немесе бір немесе екі ата-анасы діни ант берген кезде құдайға қарсы деп жіктеудің ескі әдеттеріне сәйкес өзгерді. Сәйкес белгілер: табиғи балалар үшін оң жақ шеңбер, балабақшалар үшін сол жақ шеңбер, басқа балалар үшін көк шеңбер, қандастық үшін жасыл шеңбер және құдайға қарсы балалар үшін қызыл шеңбер. 17 ғасырдың соңында корольдік отбасы мүшелерінің гербінде қолданылатын тәждер мен короналар жүйесі анықталды. Осыдан бастап төрт қанатты корольдік тәж корольдің және королеваның гербінде болуы керек еді. Екі қанатты ханзада тәжі принц мұрагерінің (1645 жылдан 1815 жылға дейін Бразилияның принці және содан кейін Корольдік принці) және принц мұрагерінің үлкен ұлының (1734 жылдан Бейраның принці) гербінде қолданылуы керек еді. Герцогтік корона инфанттардың гербтерінде қолданылуы керек еді. 19 ғасырдан бастап монархтардың қару-жарақ жетістіктерін корольдік тәжден шығатын шатырмен бейнелеу әдетке айналды, ол герб үшін фон болды. Корольдік шатыр күлгін түсті және күміс жиектелген. Кейде ол Португалия гербінің элементтерімен, мысалы, беш және қамалдармен безендірілді.

Азаматтық қару

Патша Иоанн I билікке келгенге дейін Португалияда қала тұрғындарының қаруларын қолдануға ешқандай шектеу қойылмаған. Осындай қарулардың суретін пайдалануға алғашқы шектеу осы патшаның тұсында салынды. Король Афонсо V билігі кезінде қала тұрғындарының қарулары тек түстерді пайдаланумен шектелді, ал екі металлға да тыйым салынды. Бұл шектеу король Мануэль I португалиялық ақсүйектер еместерге қару қолдануға тыйым салғанда мәнсіз болып қалды. Португалияда қала тұрғындарының қаруларына қатысты бұл шектеу 1910 жылы монархияның құлауына дейін сақталды, алайда сол кезде саясатта, саудада, өнеркәсіпте, ауыл шаруашылығында, әскери істе немесе басқа да салаларда көзге түскен қала тұрғынына ақсүйектік дәреже беріліп, герб тағуға құқық алатын болды.

Ұлттық геральдика

Португалияның ұлттық геральдикасы корольдық геральдикадан дамыды, корольдық герб біртіндеп ұлттық герб ретінде қарастырыла бастады. Португалияның қазіргі ұлттық қару-жарағы 1910 жылы монархия республикамен ауыстырылғаннан кейін орнатылды. Оның орталық элементі ретінде дәстүрлі португал қалқаны сақталды. Ол армиллярлық сфераның үстіне орналастырылды. Қару-жарақтың үш негізгі түрі бар. Ең қарапайымында тек қалқан армиллярлық сфераның үстінде бейнеленеді, сондықтан ол Ұлттық туда көрсетілген. Екінші түрі, әскери бөлімдердің ұлттық түстерінде қолданылатын, армиллярлық сфераны лавр бұтағының екі тармағы қоршап тұрады, олар ақ таспамен байланған, онда Камоэстің «Esta é a ditosa Pátria minha amada» («Бұл менің сүйікті, даңқты Отаным») деген шумағы жазылған. Мөрлерде, монеталарда және басқа да белгілерде қолдануға арналған үшінші түрі екінші түріне ұқсас, бірақ таспада шумақ болмайды және көбінесе қызыл және жасыл түстерде бейнеленеді. Португал қалқаны 12-15 ғасырлар аралығында шамамен 300 жыл бойы дамыды. Португалияның алғашқы королі Афонсу Энрикеш қолданған бастапқы қалқан күміс фонға көк түсті крестпен бейнеленген. Ол күміс фонға айналды, онда крест құрайтын бес көк эскюшон орналасқан, оң және сол эскюшондар ортаға қарай бағытталған, әр эскюшонда алтын пластиналар шашырап жатқан. 1247 жылы Афонсу III патша болғанда, ол Саншу II патшаның інісі ретінде қолданған қалқанды сақтап қалды: сол кездегі португал қалқанына қызыл жиек қосылды, онда алтын қамалдар бейнеленген. 1385 жылы Авиз орденінің магистрі Иоанн I патша болғанда, орденнің кресі (жасыл крест, өрілерінде лилия гүлдері бар) қалқанға енгізілді, оның өрілері қызыл жиектегі алтын қамалдардың арасында көрінді. Кейіннен әр бес эскюшондағы алтын пластиналардың шашырауы біртіндеп диагональ бойынша орналасқан бес пластинаға айналды, сондықтан осы эскюшондардың әрқайсысы «квина» (алты жақлы ойыншықтағы «бес» жағы) деп аталды. Синекдоха арқылы португал қалқаны бес квина немесе жай ғана квина деп аталатын болды. Соңында, 1481 жылы король Иоанн II португал қалқанын түзетуге бұйрық берді, оның геральдикалық қателер деп танылған элементтерін жойды. Сөйтіп, Авиз орденінің кресі алынып тасталды және оң және сол эскюшондар тік қойылды. Кейіннен жиектің алтын қамалдары жеті тұрақты қамалға айналды, бұл бүгінгі күні қолданылып жүрген нұсқа.

Әскери геральдика

Әскери геральдика – португал геральдикасының ең жас саласы. Қарулы Күштердің және Республикалық Ұлттық Гвардияның (GNR) әр тармағының өзіндік геральдикалық жүйесі бар, соның ішінде геральдикалық вексиллогиясы да кіреді. 20-ғасырға дейін португал әскері корольдік және ұлттық гербтерді пайдаланудан басқа геральдиканы сирек қолданды. Басқа әскерлердегідей, тіпті арнайы белгілерді, нышандарды немесе ұрандарды қолдану да португалдық әскери бөлімшелерде сирек болды. 1920 жылдардың соңында португал армиясы өз бөлімшелерінің тарихи дәстүрлерін жаңарту саясатын бастады. Осы саясаттың бір бөлігі ретінде 1920 жылдардың соңында бірқатар бөлімшелерге ұрандар енгізілді, ал 1930 жылдардың басында бөлімшелердің жартылай геральдикалық гидондары пайда болды. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында алғашқы бөлімше гербтері енгізілді, бірақ көбінесе олар геральдикалық емес суреттерден тұрды. 1953 жылы Португалия Геральдика институты армияның гербтерін жасау ережелерін ұсынды. Кейбір бөлімшелер осы ережелерге сәйкес гербтерді қабылдады. 1964 жылы армия гербтер мен геральдикалық туларды жасау үшін қатаң геральдикалық талаптарды белгілейтін гербтер мен символика ережелерін енгізуді тәжірибелеп бастады. Бұл ережелердің ерекшелігі – 1950 жылдары ұсынылған дөңгелек ұшы бар дәстүрлі португал қалқанының орнына гербте жылыту қалқанының қолданылуы болды. Армияның геральдикалық тәжі қолданылғанымен, ол сирек қолданылды, гербтер көбінесе жеке геральдикаға ұқсас бейнеленді, қалқанның үстінде шлем және одан жоғары крест орналастырылды. Бұл ережелер 1969 жылы ресми түрде бекітілді. Қарулы Күштердің басқа тармақтары армияның үлгісімен геральдикалық реттеу процестерін енгізді. 1960 жылы Португалия Әуе күштері вексиллогия ережесін қабылдады, ол олардың гидондарына енгізілетін бөлімше гербін де анықтады. Бұл гербтердің көпшілігі геральдикалық емес суреттерден тұрды. Португалия Әскери-теңіз күштері 1960 жылдары өз бөлімшелерінің гидондарына қатысты бірнеше ережелерді енгізді, бірақ гербтерге қатысты ережелерді енгізбеді. 1972 жылы Әскери-теңіз күштері армия ережесіне ұқсас, бірақ дөңгелек түбі бар қалқандарды пайдалануды ұнататын және бөлімше гербтері әрқашан теңіз тәжімен бейнеленетін өз геральдикалық ережесін қабылдады. Әуе күштері 1985 жылы армия стандарттарына негізделген, бірақ бөлімше гербі әрқашан авиациялық тәжбен бейнеленетін өз геральдикалық ережесін енгізді. Ал 1987 жылы армия өз геральдикалық ережесін өзгертіп, геральдикалық вексиллогияда маңызды өзгерістер жасады, сондай-ақ геральдиканың өзінде де бірқатар өзгерістер енгізді. Бұл өзгерістерді басқа тармақтар қабылдамады, нәтижесінде армияның геральдикасы, әсіресе вексиллогиясы, Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштерінен айқын ерекшеленеді.

Әскери геральдика

Әскери геральдиканың қазіргі ережесі 1987 жылы 1969 жылғы ережені алмастыра отырып, құрылды. Жаңа ереже Армияның геральдикалық вексиллогиясында терең өзгеріс жасады, ол кездейсоқ түрде Қарулы Күштердің басқа түрлерінің вексиллогиясынан едәуір өзгеше болды, олар 1969 жылғы Армия стандарттарына негізделген күйінде қалды. Дегенмен, ол герб стандарттарында маңызды өзгерістерге әкелмеді. Армияның гербі – қызыл қалқанда алтын түсті тұрған арыстан, қолында күміс тұтқалы ежелгі қылыш ұстаған, гербтің шыңы – қалқанның бейнесі. Армияның белгісі – осы герб, бірақ дөңгелек қалқанда бейнеленген, оның айналасында оң жақта лавр гүлшоғыры, сол жақта емен гүлшоғыры, ал үстінде Армияның тәжі бар, немесе тәжсіз. Армияның тәжі – сегіз мұнаралы қабырға тәжі, олардың бесеуі көрінеді, мұнаралардың арасында зеңбірек доптары орналасқан. Армияның әрбір тәуелсіз бөлімі елтаңба мен туды қолдануға құқылы. Елтаңба «классикалық қалқан» деп аталатын жылыту қалқанында бейнеленген. Қалқанның өңі Португалия геральдикасының жалпы ережелеріне сәйкес сипатталады, бірақ қалқан ішінде ұрандар, жазулар мен монограммаларға рұқсат етілмейді, ал қалқанның бөліктеріне ешқандай бейнелерсіз ғана рұқсат етіледі. Бір бөлімнің толық елтаңбасы – қалқан, шлем, торс, мантиль және шыңы, ұран жазылған орама, сондай-ақ, қажет болған жағдайда ордендер, қолдаушылар, бөлім және соғыс шақыруы арқылы бейнеленеді. Балама ретінде, елтаңба қалқаннан, Армияның тәжінен және қажет болған жағдайда шыңынан, шлемді қоса алғанда, басқа элементтерсіз тұруы мүмкін. 1969 жылғы Армия геральдикалық ережелерінде де кейбір генерал-офицерлерге жеке елтаңбалар қарастырылған. Оларға қалқанның астына немесе жақтарына орналастырылатын шен немесе лауазым белгілері кірді. Мұндай белгілердің мысалдары: маршалдар үшін қалқан астындағы қиылысқан екі таяқша, артиллерия бөлімінің директоры үшін қалқан астындағы қиылысқан екі зеңбірек, инженерлік бөлімінің директоры үшін қалқанның оң және сол жағындағы екі мұнара, әскери денсаулық сақтау қызметінің директоры үшін қалқан астындағы грек кресі және артиллериялық қызмет директоры үшін қалқанды айналаған жалыстаған гранаталар мен тісті дөңгелектер. Дегенмен, қазіргі ережелерде тек бөлімдерге арналған елтаңбалар қарастырылған. Армия бөлімдері қолданатын геральдикалық тулар – тулар, штандарттар (estandartes) және фламулалар (flâmulas). Тәуелсіз бөлімдердің штандарттары шаршы (75 см × 75 см), олар тиісті елтаңбаның квадратурасынан тұрады. Тулар да ұқсас, бірақ олардың өлшемдері әр түрлі болуы мүмкін. Батальондық бөлімшелердің штандарттарында алаңның ортасы аналық бөлімше елтаңбасының квадратурасымен толтырылған, ал бұрыштарында қарудың негізгі металлының түсімен шекараланған, бұрыштарда бөлімше ретін анықтайтын түс немесе меха бар. Батальондық тулар дәстүрлі түрде «гуидон» (guiões) деп аталғанмен, 1987 жылы енгізілген бұл жаңа атау сол дәстүрді бұзды. Компаниялық бөлімшелерде аналық батальонының квадратурасы жанында және батальондағы компанияны анықтайтын нақты түсті ұштары бар флаг (75 см × 25 см екі бөлікті жалау) бар. Тәуелсіз компаниялар батальондық типтегі штандарттарды, флагтарды емес, қолданады. Португалия Армиясының өзінің геральдикалық органы бар – Әскери тарих және мәдениет басқармасы, оның Геральдика бөлімі арқылы.

Басқа қауіпсіздік күштері мен қызметтері

Ұлттық республикалық гвардиядан және бұрынғы фискалдық гвардиядан басқа, Португалияның басқа қауіпсіздік күштері мен қызметтері әскери типтегі геральдиканы қолданады, олардың көпшілігі азаматтық сипатта болса да. Қоғамдық қауіпсіздік полициясының (ҚҚП) елтаңбасы 1982 жылы бекітілді. Ол көк түсті (Azure) болып, күміс түсті (Argent) алты бұрышты жұлдызбен, күміс түсті (Argent) шлеммен, көк және күміс түсті (Azure және Argent) торсы мен мантингпен, жалау үшін күміс түсті (Argent) ұшқыш соколымен, Tower және Sword орденінің жағасымен және "Орден үшін және Отан үшін" (Pela Ordem e pela Pátria) деген ұраны жазылған орамамен бейнеленген. Сол жылы ҚҚП басшылығы Армияның геральдикалық кеңсесінің басшысы полковник Хорхе Геррейроның қолдауымен корпустың бірнеше бөлімшелері мен командалары үшін гербтерді жасау процесін бастады. Полковник Геррейро арнайы ҚҚП тажын жасады, ол төрт күміс түсті (Argent) алты бұрышты жұлдыздан (үшіншісі көрінеді) тұрады, олардың арасында соколы бейнеленген, барлығы алтын түсті (Or). Көптеген бөлімшелердің (соның ішінде барлық аумақтық командалардың) қару-жарағының жетістіктері ҚҚП тажымен және қалқан астындағы ұранымен бірге қалқан ретінде бейнеленді. Алайда, геральдикалық стандарттау толыққанды болған жоқ, өйткені ҚҚП-нің өз елтаңбасынан басқа, бірқатар бөлімшелер үшін жасалған елтаңбалар ҚҚП геральдикалық стандарттарына сәйкес келмеді. Португалияның барлау жүйесі (SIRP) және оның құрамына кіретін қызметтер де елтаңбаларды қолданады. SIRP Бас хатшысының елтаңбасы 2007 жылы үш есігі бар қабырғалы қара түсті (Sable) қалқан, екі шам және негізіндегі алтын түсті (Or) армилярлық сферасымен, күміс түсті (Argent) шлеммен, жалау үшін күміс түсті (Argent) финикс, алтын тәжбен (Or) және қызыл жалындардан (Gules) шығуымен, "Күш пен біліммен, ең маңыздысы" (E com força e saber, que mais importa) деген ұраны жазылған орамамен бекітілді. Ішкі қауіпсіздік барлау қызметінің (SIS) елтаңбасы – қара түсті (Sable) қалқан, алтын түсті (Or) мүсізі бар күміс түсті (Argent) бүркіт басы, сегіз қара түсті (Sable) қамалы бар алтын түсті (Or) жиек, алтын тәж (Or) және "Ең алдыңғы шекараны ұстау" (Principiis Obstare) деген ұраны жазылған орама. Сыртқы барлау қызметінің (SIED) елтаңбасы – қызыл түсті (Gules) қалқан, алтын түсті (Or) армилярлық сфера, күміс түсті (Argent) шлем, алтын түсті (Or) соу және "Қауіптерді болжау және олардан сақтану" (Adivinhar Perigos, e Evitallos) деген ұраны жазылған орама. Үш қызметтің елтаңбалары дөңгелек түбі бар қалқандармен бейнеленген. Шекара және көші-қон полициясына (SEF) 1989 жылы геральдикалық эмблема берілді. Ол көк түсті (Azure) қалқан, алтын түсті (Or) армилярлық сфера, күміс түсті (Argent) шлем, көк және алтын түсті (Azure және Or) торсы мен мантинг, жалау үшін қарлығаш және "Заңға сәйкес, бостандық" (Sub Lege, Libertas) деген ұраны жазылған орамадан тұрады. Экономикалық және азық-түлік қауіпсіздігі басқармасы (ASAE) да геральдикалық белгіге ие болғысы келді. 2012 жылы басқарма елтаңбаны қабылдады, бірақ қабылданған дизайн геральдика ережелеріне сәйкес келмейді. Ол ASAE логотипі бар, тік тілімделген өрісі бар дөңгелек түбі бар қалқанды, қалқан үстінде қиылысқан екі алберданы, қалқанның үстінде екі грифонды, "Заң үшін" (Pro Lege) деген ұраны жазылған ораманы және елтаңбаның астында Португалияның елтаңбасын, барлығын лавр гүлдерімен ораған.

Дінге қатысты геральдика

Португалия католик шіркеуінің мүшелері геральдиканы Португалияда алғаш пайда болғаннан бері қолданып келеді. Эвора қаласы 1165 жылы маврлардан қайта басып алынғаннан кейін, оның алғашқы епископы Соэйро Мендестің мөрінде алғашқы белгілі шіркеулік геральдикалық белгілердің бірі пайда болды. Португалия шіркеу геральдикасы Рим-католик шіркеуінің геральдикасы үшін белгіленген жалпы стандарттарға сәйкес келеді. Дегенмен, кейбір ұлттық ерекшеліктері бар. Олардың бірі – Лиссабон патриархаты, Киелі Тақтан басқа, Папаның тиарасын тағуға құқығы бар жалғыз католик кафедрасы. Лиссабон патриархатының гербі тек Папалық тиараны пасторлық таяқпен қиылысқан крестпен біріктіру арқылы Киелі Тақтың гербінен ерекшеленеді, ал Киелі Тақтың гербінде Әулие Петірдің қиылысқан кілттері бейнеленген. Патриархтардың өзі жеке гербінде Папалық тиараны тағуға құқылы; алайда, бұл қолданыстан шығып қалды, соңғы лауазым иелері (дәстүр бойынша, әрқашан кардинал болып тағайындалады) кардиналдың қызыл шіркеулік бас киімін (галеро) пайдалануды ұнатады. Тағы бір ерекшелік – португалдық епископтар мен архиепископтар көбінесе стандартты толық жасыл шіркеулік бас киімді қолданбайды, оның орнына қара түсті, жасыл түсті жиегі мен мақтаны бар португалдық үлгідегі бас киімді таңдайды. Он бес мақтаны бар қара және жасыл галеро Браганың приматтары мен Лиссабон патриархтарының гербінде де қолданылуы мүмкін, егер олар кардинал болмаса. Шіркеу гербтері көбінесе сопақ қалқандарда бейнеленеді. Алайда, дөңгелек түбі ("португал қалқаны"), қалқан және басқа да пішіндерді пайдалану да жиі кездеседі. Бұрын көптеген шіркеу гербтері отбасылық гербтерден тұрды, көбінесе иеленушінің тегін көрсететін. Бұл португал шіркеуінің жоғары лауазымды шенеуніктерінің көптегендерінің асыл тегімен байланысты болды. Шіркеу гербіне қатысты заңдық шектеулердің аздығына байланысты, шіркеудің көптеген шенеуніктері, мысалы, нәсіл басшыларына арналған, киюге құқығы жоқ отбасылық гербтерді таққан. Сондай-ақ, шіркеудің көптеген шенеуніктері тіпті сол тектің мүшесі болмаса да, өздерінің тегіне сәйкес келетін отбасылық гербті қабылдады. Басқа шенеуніктердің орнына, діни бағыттары мен философиясын көрсететін элементтері бар Иман қаруын (Armas de Fé) таққан. Бұл шіркеудің жоғары шендеріне асыл тегі жоқ адамдардың саны артуымен байланысты жиірек кездеседі. Иман қаруын отбасылық гербтермен біріктіру арқылы жасалған гербтер де болды. Коимбра епископы Жоао Гальвао 1472 жылы король Афонсо V оны Арганиль графы етіп тағайындады. Содан бері бұл атақ шіркеу лауазымымен байланысты болып келеді, оның иеленушілері "епископ графтары" деп аталады. Коимбра епископ графтарының шіркеулік және зайырлы атақтарының ерекше мәртебесіне байланысты, олардың гербінде қалқанның үстінде графтың тәжі бар, ал оның үстінде епископтың шіркеулік бас киімі бейнеленген. Католик шіркеуінің мүшелеріне абыройлы атақтарды қолдануға тыйым салынғаннан кейін, Коимбра епископтары атақты және гербіндегі тиісті тәжді қолдануды тоқтатты. Тағы бір ерекше аралас шіркеулік және зайырлы герб – Португалия королі Генрих кардиналдың гербі. Король Мануэль I-нің кенже ұлы болғандықтан, Генрих шіркеу өмірін жалғастырды, кейін кардинал болды. 1578 жылы оның үлкен немересі Себастьян король Алькасер-Квибирь шайқасында қаза тапқанда, Генрих мұрагерлік тізбекте келесі орынға шығып, Португалия королі болды, бірақ шіркеулік мәртебесін сақтап қалды. Кардинал және король ретінде Генрих Португалияның корольдік гербін таққан, корольдік тәждің үстінде кардиналдық бас киіммен.

Санта-Каса-да-Мисерикордия

Геральдиканы кеңінен қолданатын Португалияның басқа корпорациялары – мизерикордиялар (игілік үйлері). Мизерикордиялар қолданатын дәстүрлі қару-жарақ екі қалқаннан тұрады, олар әдептілікпен бейнеленген. Сол жақ қалқан әдетте Португалияның гербін, ал оң жақ қалқан мизерикордияның жеке гербін көрсетеді. Бұл институттың атрибуттарын бейнелейтін геральдикалық элементтерді қамтиды, ең көп таралғандары: крест (Құдайды және науқастарға өмір бойы қолдау көрсетуді білдіреді), бас сүйек және кесілген сүйектер (өлімде рухани демеу беруді көрсетеді), «MIZA» деген жазу (мизерикордияның «игілік» деген сөздің ежелгі аббревиатурасы), Мейірімділіктің аллегориялық бейнесі, Әзіретіміздің бейнесі және әулиелердің суреттері. Екі қалқан көбінесе сопақ пішіндес болып келеді және лавр гүлшоғырымен шеңберленген, көбінесе Португалияның патшалық тәжімен (негізінен мизерикордиялардың патшалық қамқорлығын білдіреді) тоқтатылады. Республика орнағаннан кейін, кейбір мизерикордиялар «монархиялық» емес қару-жарақтарды таңдап, патшалық тәжді алып тастап, оның орнына екі қалқанды қазіргі Португалия гербінің армиллярлық сферасының үстіне орналастырды. Бұдан басқа, көптеген вариациялар кездеседі, мысалы, мизерикордия мен Португалияның қарулары бір қалқанда тік бөлініп бейнеленеді немесе Португалияның қарулары жергілікті муниципалитеттің қаруларымен ауыстырылады. 1930 жылдардың басында Португалия археологтар қауымдастығының геральдика бөлімінің геральдисті Афонсу Дорнелас мизерикордиялар қолдануы тиіс геральдиканың үлгісін ұсынды, бірақ көпшілігі оны іске асырмады. 1990 жылдары геральдист Ж. Бернард Гуедес жаңа геральдикалық модель ұсынды, оны бірқатар мизерикордиялар қабылдап, іске қосты. Осы модельге сәйкес, қару-жарақ дөңгелек түбі бар қалқаннан, Мария тәжін және мекеменің атауын көрсететін жазудан тұрады. Бұл модельдегі герб элементтері бұрынғысына қарағанда әртүрлі, бірақ олардың кейбіреулері, мысалы, шағын балық аулау торы (мизерикордияның негізін қалаушы королева Элеонораның геральдикалық белгісі) жиі қайталанады. Бернард Гуедес геральдикалық тулардың үлгісін де белгіледі, олардың ақ түсті алаңында көгілдірдік диагональ (Фрайр Мигель Контрерас, мизерикордияның мифтік авторының отбасылық гербінен алынған) және гербтің басты түсіндегі жиектері, I және IV бөлімдерінде «MIZA» аббревиатурасымен, ал II және III бөлімдерінде әртүрлі элементтермен белгіленген.

Қарулы Күштердің патшасы

Монархия кезеңінде (1910 жылға дейін) Корольдіктің геральдикалық органдары қару-жарақ офицерлері және дворяндық тіркелім кеңсесі болды. Португалия монархтарының қызметінде қару офицерлері XIV ғасырдан бұрынғы кездерден бері болған. Португалияның қарулы королінің лауазымын алғаш рет Джон I билік еткен кезде Гарриет есімді ағылшын атқарған. Ол кезде қару беру құқығы тек монархқа ғана тиесілі емес. Көптеген ақсүйектер өздерінің қаруларын ғана емес, сонымен қатар өздерінің вассалдарына да қару-жарақ берген. Сондықтан, монархтардан басқа, бірнеше ханзадалар мен жоғары дворяндардың өкілдері де жеке қару офицерлерін қызметке алған. Бұл 1476 жылы король Афонсу V барлық қару-жарақтарды Португалияның қарулы королі арқылы беру туралы жарлық шығарған кезде аяқталды. 1521 жылғы король Мануэль I-нің геральдикалық жарлықтары геральдиканың өзін ғана емес, сонымен қатар Корольдік қару офицерлерінің корпорациясын ұйымдастыруды қатаң реттеді. Корпорацияны басқарушы бас қарулы корольдің рөлін қазіргі Португалияның қарулы королі атқаруы керек еді, сонымен қатар қосымша қарулы корольдер, херальдтар мен персеванттар да кіруі керек еді. Осылайша, қару-жарақ офицерлерінің құрамына үш қарулы король, үш херальд және үш персевант кірді. Қарулы корольдер Португалия Корольдігінің үш құраушы мемлекетінің (Португалия Корольдігі, Алгарве Корольдігі және Үндістан мемлекеті) атымен аталатын, херальдтар тиісті астаналары мен әр мемлекеттің маңызды қалаларының атымен, ал персеванттар әр мемлекеттің танымал қалаларының атымен аталатын. Яғни, Португалияның қарулы королі (Rei de armas Portugal), Алгарве қарулы королі (Rei de armas Algarve), Үндістан қарулы королі (Rei de armas Índia), Лиссабон херальды (Arauto Lisboa), Сильвес херальды (Arauto Silves), Гоа херальды (Arauto Goa), Сантарем персеванты (Passavante Santarém), Лагос персеванты (Passavante Lagos) және Кочин персеванты (Passavante Cochim) болды. Алгарве астанасы осы қалаға көшірілген кезде Сильвес херальды кейіннен Тавира херальды (Arauto Tavira) болып аталды. Сондай-ақ, португалдық сарайдың Бразилияға көшірілуі кезінде 1808 жылы Үндістан қарулы королі Америка, Африка және Азия қарулы королі (Rei de armas América, África e Ásia) болып қайта аталды, ал 1825 жылы бастапқы атағына оралды. Қару офицерлерінен басқа, Корольдің геральдикалық өкілеттігіне дворянның жазушысы (Escrivão da Nobreza) және Бас қарушы (Armeiro mor) да кірді. Біріншісі Дворяндық тіркелім кеңсесін (Cartório da Nobreza) басқарды, ол Корольдіктің барлық гербтерінің тізімін жүргізуге және жаңа қару-жарақтарға қол қоюға жауапты болды. Бас қарушы, оның негізгі рөлі корольдің жеке қару-жарағын және қаруларын сақтау болса, корольдің дереу кеңесуі үшін қару-жарақ тізімін сақтаудың геральдикалық жауапкершілігі де болды. XVII ғасырдың соңынан бастап, Португалияда геральдиканың құлдырау кезеңі басталғандықтан, қару офицерлерінің рөлі көбінесе рәсімдік сипатқа ие болды. Бұрынғы білімді офицерлердің орнына, бұл лауазымдар көбінесе геральдикалық білімі аз адамдарға тапсырылды. Сол кезден бастап Монархия аяқталғанға дейін геральдикалық билік функциясы негізінен дворянның жазушысына және оның Дворяндық тіркелім кеңсесіне жүктелді.

Уақытша билік

1910 жылы 5 қазанда республикалық режим енгізілгеннен кейін қару-жарақ офицерлерінің корпусы мен дворяндар тізілімі таратылды. Содан бері Португалияда орталық геральдикалық орган болған жоқ. Дегенмен, кейіннен бірнеше салалық геральдикалық органдар құрылды. 1930 жылы Португалия археологтары қауымдастығының (ААП) Геральдикалық бөлімі Ішкі істер министрлігі тарапынан қалалық геральдика мәселелері бойынша уәкілетті орган ретінде тағайындалды. 1991 жылғы қалалық геральдика заңы осы сала бойынша мемлекеттік басқарма құруды көздеген, ол осы мәселелер бойынша уәкілетті орган болар еді. Алайда, бұл басқарма құрылмағандықтан, ААП-тың Геральдикалық бөлімі осы рөлді бүгінгі күнге дейін атқарып келеді. Бұл бөлім басқа да ұйымдарға геральдикалық кеңесші ретінде қызмет көрсетеді, бірақ ресми өкілеттігі жоқ. 1940 жылдары FNAT (Корпоративтік «Жаңа мемлекет» кезеңіндегі жұмысшылардың бос уақытын ұйымдастыру мекемесі) құрамында Корпоративтік геральдика кеңсесі құрылды. Бұл кеңсе корпоративтік геральдикаға, оның ішінде кәсіподақтар, гильдиялар және кәсіби ұйымдар сияқты еңбек ұйымдарының геральдикасына жауапты болды. Корпоративтік геральдикадан өзге, бұл кеңсе Шетелдік істер министрлігінің талабы бойынша теңіз артындағы муниципалитеттердің геральдикасы үшін де уәкілетті орган болды. Корпоративтік геральдика кеңсесі 1974 жылы «Жаңа мемлекет» режимінің құлауымен және португалиялық корпоративизмнің аяқталуымен таратылды. Португалия дворяндық институты португалиялық дворяндардың ұрпақтарының жеке және отбасылық гербтері үшін геральдикалық орган болып табылады. Ол 2004 жылы Португалияның танымал дворяндарының қатысуымен құрылды, Португалия тағының мұрагері Дуарте Пио оның құрметті президенті болып тағайындалды және бұрынғы Дворяндық кеңесінің орнын басты. Мемлекеттік өкілеттіктерден лиши болған жеке мекеме ретінде ол ресми орган емес, бірақ оның техникалық білімі мен осы мәселелер бойынша қабылдаған шешімдері Португалия соттары және басқа да ресми органдар тарапынан қабылданады. Португалия геральдика институты және Португалия геральдика академиясы сияқты мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарға геральдикалық кеңесшілер ретінде қызмет ету жиі талап етіледі. Алайда, бұл институттардың ресми геральдикалық өкілеттіктері жоқ.