Кіріспе
Гренландияның оңтүстік-батысындағы архей дәуірінің жасыл тас белдеуі.
Шолу
Ісуа көк тас белдеуі, негізінен жер қыртысы үсті тау жыныстарынан тұратындықтан, Ісуа үстіңгі қабық белдеуі деп те аталады. Ол Оңтүстік-Батыс Гренландияда, Нуук астанасының жанында, Исукасия терранында орналасқан. Бұл Itsaq Gneiss кешеніндегі ең ірі жер қыртысы үсті тау жыныстарынан тұратын анклав, ол негізінен 3850–3600 миллион жыл (Ma) жас felsic orthogneisses-терінен құралған. Көк тас белдеуі циркон-уран-қосықпен жас анықтау арқылы бөлінген, метаморфоздалған мафикалық жанартаулық және шөгінді тау жыныстарының екі негізгі тізбесін қамтиды. Бұл тізбектер шамамен 3800 млн жылдық "оңтүстік терраны" және шамамен 3700 млн жылдық "солтүстік терраны" болып табылады. Құрылымдық талдаулар; фазалық диаграммаларды қолдана отырып, метаморфты жағдайларды анықтау үшін геотермобарометрия және метаморфты модельдеу; сондай-ақ тұрақты, радиогенді және аз өмір сүретін изотоптық жүйелердің кең ауқымы зерттелді.
Литологиялар
Исау жасыл тас белдемі әртүрлі литологиялардан тұрады. Ең көп кездесетін тау жыныстары – бониниттерден толеиттер мен пикриттерге дейінгі құрамы бар мафикалық метавулканикалық тау жыныстары. Исаудағы бониттік амфиболиттер көбінесе плиталық тектониканың әсерін көрсететін дәлел ретінде қарастырылса да, олар нағыз бониттер емес. Мафикалық жанартаулық шынжырларында амфиболиттер, серпентиниттер, карбонатталған перидотиттер және перидотиттер сияқты көптеген мета-ультрамафикалық тау жыныстары кездеседі. Олардың көпшілігі ультрамафикалық кумуляттар екендігі қабылданған, интрузиялық текті және Исау жасыл тас белдемінің қалыптасуы кезінде плиталық тектониканың болғанын растау үшін дәлел ретінде қолданылады. Дегенмен, бұл түсіндірме даулы, және кейбір зерттеулер Исаудағы барлық перидотиттердің кумуляттар екенін, жанартау тізбектерімен байланысты беткі магма камералары мен арналарды көрсететінін ұсынады. Метаседименттік тау жыныстары жолақты темір кенін және детриттік кварцитті қамтиды, бұл метаморфозға ұшыраған кремнийлі шөгінді тау жыныстарын білдіреді. Олар қабық үстіндегі белдеудің бөлігі болмаса да, белдеуде және кейбір жерлерде тоналит-тронджемит-гранодиорит (TTG) ортогонейстерімен кесіліседі. [[Файл:Шежіре кескіні.jpg|500x400px|thumb|right|Исау жасыл тас белдемінің эволюциясы кезінде пайда болған әртүрлі тау жыныстарының жасын көрсететін сурет. Y осінің масштабы жоқ екенін және әртүрлі литологиялардың тік орналасуының маңыздылығы жоқ екенін ескеріңіз. және плиталық емес тектоникалық немесе біркелкі емес модельдер, онда Исау жасыл тас белдемі қазіргі Жерден өзгеше тектоникалық жағдайда қалыптасқан. субдукциялық аймақта қалыптасады. Плиталық емес тектоникалық модельдер әдетте белдеудің жылу құбыры немесе мантиялық маска түзілуін ұсынады. Дыбыстардың құрамына қатысты басқа да қарсылықтар бар, олар қазіргі заманғы офиолиттерден өзгеше. Исауда қабатталған дамба кешенінің болуы туралы келіспеушіліктерге қарамастан, белдеудің офиолиттік тегін қолдау үшін балама дәлелдер ұсынылды. Бұл негізінен белдеудегі жанартаулық тау жыныстарының геохимиясына негізделген: толеиттік амфиболиттер метаморфозға ұшыраған аралдық доға толеиттері ретінде, ал бониттерге ұқсас амфиболиттер метаморфозға ұшыраған бониттер ретінде қарастырылады. және жоғары қысымды минералдардың болуы. Жанартаулық тау жыныстарының жылдам жарылуы және төмендегі мантиядан балқыманың алынуы литосфераның төмен қарай жылжуына және мафикалық тау жыныстарының көмілуіне әкеледі. Көмілген мафикалық тау жыныстары ақырында қызып, еріп, Исау жасыл тас белдемімен байланысты TTG-ны құрайды.
The mafic volcanic sequences contain abundant meta ultramafic rocks, including amphibolites, serpentinites, carbonated peridotites and peridotite. The majority of these are widely accepted to be intrusive in origin, representing ultramafic cumulates. and used as evidence to support the operation of plate tectonics during the formation of the Isua Greenstone Belt. However, this interpretation is contested, and some studies suggest that all peridotites at Isua are cumulates, representing shallow level magma chambers and conduits with the volcanic sequences. Metasedimentary rocks include banded iron formation and detrital quartzite, likely representing a metamorphosed siliciclastic sedimentary rock. Although they do not form part of the supracrustal belt itself, the belt is hosted in and in places intruded by tonalite trondhjemite granodiorite (TTG) orthogneisses. [[File:Timeline pic. jpg|500x400px|thumb|right|Cartoon of the age of various rock types formed during the evolution of the Isua Greenstone Belt. Note that the y axis does not have a scale and vertical placement of the different lithologies has no significance. and non plate tectonic or non uniformitarian models, in which the Isua Greenstone Belt formed in a tectonic regime that was different to the modern day Earth. formed in a subduction zone. Non plate tectonic models generally suggest a heat pipe or mantle plume origin for the belt. Other objections related to the composition of the dykes, which are unlike those found in modern day ophiolites. Despite the disagreement on the presence of a sheeted dyke complex at Isua, alternative lines of evidence have been proposed in support of an ophiolite origin for the belt. These are primarily based on the geochemistry of the volcanic rocks in the belt: tholeiitic amphibolites have been interpreted as metamorphosed island arc tholeiites, and boninite like amphibolites have been interpreted to represent metamorphosed boninites. and the presence of apparently high pressure minerals. rapid eruption of volcanic rocks and the corresponding removal of melt from the mantle below causes downward movement of the lithosphere and burial of mafic rocks. The buried mafic rocks eventually heat up and melt, producing the TTGs associated with the Isua Greenstone Belt.
Метаморфизм
Құрылысынан кейін Исау Гринстоун белдеуі екі ірі метаморфтық эпизодқа ұшырады. Біріншісі <3,5 Га Амералик бөгеттерінің пайда болуына дейінгі кезеңге жатады. 2016 жылдың тамызында Австралиялық зерттеу тобы Исау Гринстоун белдеуінде шамамен 3,7 миллиард жыл бұрын қалыптасқан строматолиттік микробтық колониялардың қалдықтарын тапты деген дәлелдер келтірді. Дегенмен, олардың интерпретациялары даулы. Егер осы құрылымдар строматолиттер болса, онда олар Батыс Австралиядағы Дрессер формациясында табылған ең ерте белгілі строматолиттерден 220 миллион жылға дейін бұрын пайда болған. Алайда, кейбір геологтар бұл құрылымдарды бастапқы тау жынысының деформациясы мен өзгеруінің нәтижесі деп қарастырады. Ықтимал строматолиттерді қамтитын ISB шөгінді қабаттары 3,709 миллиард жыл бұрын пайда болған жанартаулық тау жыныстарымен жабылған, ал үстінен 3,695 ± 0,4 миллиард жыл бұрын пайда болған торий-уран циркондары бар доломит және жолақты темір кен орындарымен жабылған. Барлық қабаттар, строматолиттермен шектесетіндері де, шөгінуден кейін метаморфизм мен деформацияға ұшырады, температура 550 °C (1022 °F) аспады. ISB нысандарының строматолиттер екендігі туралы мәселе даулы, себебі ұқсас нысандар биологиялық емес процестер арқылы да қалыптасуы мүмкін. Кейбір геологтар болжамды строматолиттердің үстіндегі текстураларды олардың қалыптасу кезінде олардың қабырғаларына құм жиналуы деп түсіндіреді, бұл нысандардың шөгінді процесте пайда болғанын, кейінгі метаморфты деформациядан емес, көрсетеді. Алайда, басқалары тау жыныстары соншалықты өзгергендіктен, шөгінді интерпретациялары орынсыз деп санайды. 2016 жылы геолог және ареолог Абигейл Олвуд Исау строматолиттерінің табылуы басқа планеталарда, соның ішінде Марста өмірдің пайда болу ықтималдығын арттырады деді. Алайда, 2018 жылы ол және басқа геологтар тобы құрылымдардың шығу тегіне қатысты маңызды сұрақтар көтеретін мақала жариялады, оларды деформация нәтижесінде пайда болған деп интерпретациялады. Осылайша, ISB строматолиттері үздіксіз зерттеулердің нысаны болып қалуда.
In August 2016, an Australia based research team presented evidence that the Isua Greenstone Belt contains the remains of stromatolite microbial colonies that formed approximately 3.7 billion years ago. However, their interpretations are controversial. If these structures are stromatolites, they predate the oldest previously known stromatolites, found in the Dresser Formation in western Australia, by 220 million years. However, some geologists interpret the structures as the result of deformation and alteration of the original rock. The ISB sedimentary layers containing the possible stromatolites overlay volcanic rocks that are dated to 3.709 billion years old and are capped by dolomite and banded iron formations with thorium uranium zircons dated to 3.695 ± 0.4 billion years old. All layers, including those bordering the stromatolites, experienced metamorphism and deformation after deposition, and temperatures not exceeding 550 °C (1022 °F). The identity of the ISB features as stromatolites is controversial, because similar features may form through non biological processes. Some geologists interpret the textures above the putative stromatolites as sand accumulation against their sides during their formation, suggesting that the features arose during the sedimentary process, and not through later, metamorphic deformation. However, others suggest that the rocks are so altered that any sedimentary interpretations are inappropriate. In 2016, geologist and areologist Abigail Allwood stated that the discovery of Isua stromatolites makes the emergence of life on other planets, including Mars early after its formation, more probable. However, in 2018, she and a team of additional geologists published a paper that raises significant questions as to the origin of the structures, interpreting them as arising from deformation. Thus, the ISB stromatolites remain a subject of ongoing investigation.