Темір Ашот: Армения патшасының күресі мен жеңістері
Ashot II of Armenia
Ашот II Еркат – Армения Багратид әулетінің патшасы (914-929). Әкесінен мұрагерлікке ие болып, көтерілістер мен жау басқыншылықтарына қарсы күрескен батыр.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ашот II Темір (; ) – 914 жылдан 929 жылға дейін Армения Багратид патшалығының патшасы болды. Ол патша Смбат I-нің ұлы және ізбасары еді. Оның билеу мерзімі вассалдар мен таққа талапкерлердің көтерілістерімен, сондай-ақ шетелдік басқыншылықтармен толы болды. Ашот оларға қарсы сәтті күресіп, осы үшін оны «Еркат» (Երկաթ) яки Темір деген лақап атымен еске алады.
Ashot II the Iron (; ) was king of the Bagratid kingdom of Armenia from 914 to 929. He was the son and successor of King Smbat I. His reign was filled with rebellions by vassals and pretenders to the throne, as well as foreign invasions, which Ashot fought off successfully, for which he is remembered by the epithet Yerkat’ (Երկաթ), or the Iron.
Билік
Ашот II 914 жылы әкесі Смбат I қайтыс болғаннан кейін оның орнын басады. Смбат Атропатене әмірі Юсуф ибн Әби'л Садждың шапқыншылығына қарсы күресті, бірақ Смбат тұтқынға түскен соң, Юсуф оны Ерджақта азаптап, басын шапты. Арменияның орталық аймақтарын басып алғаннан кейін, Юсуф Ашот II-нің туысы Ашотты Двинге Багратид Армениясының «қарсы патшасы» ретінде тағайындады. Юсуфтың әскерлерімен қысымға ұшыраған Ашот II Константинопольге сапар шегіп, императрица Зоя Карбонопсинадан көмек сұрады. Ашот II жақсы қабылданып, арабтарды жеңу үшін Арменияға көмектесу мақсатында византиялық әскер жиналды. Ашот II-ге ілесіп келген күш, мектептердің үй шаруасының басшысы Лев Фокас Ескінің басшылығымен келесі жылы жорыққа шығып, Жоғарғы Евфрат бойымен Таронға қарай бетке бұрды, онда арабтардан аз қарсылық кездесті. Ашот және Юсуфтың әскерлері византиялықтардың алға жылжуын тоқтата алмады, бірақ қыс кірген соң Двинге шабуыл жасаудан бас тартылды. Дегенмен, бұл күш Ашот II-ні Армениядағы беделді позицияға қайтарды және арабтарға ауыр зиян келтірді. Двин әлі де «қарсы патша» Ашоттың бақылауында қалды, және 918 жылдан 920 жылға дейін азамат соғысы жалғасты, содан кейін үміткер жеңіліске ұшырағанын мойындады. Арменияда көптеген көтерілістер болды, бірақ Ашот II олардың барлығын жеңіп шықты. 919 жылы Юсуф халифқа қарсы сәтсіз бүлік ұйымдастырды және оның орнына Субук, араб әкімі тағайындалды. 922 жылы Бағдадтағы Аббасид халифасы Ашот II-ні Арменияның билеушісі деп мойындады, ал Субук оны «патшалардың патшасы» шаханшах деп таныды. Византиялықтар Ашот II-нің арабтармен жақын қарым-қатынасына алаңдап, оның патшалық позициясын күлдіру және оған қарсы күресетін көтерілісшілерді қолдау үшін мектептердің үй шаруасының басшысы Иоанн Куркуастың басшылығымен жаңа әскер жіберді. 922 жылы Куркуас арабтар мен Ашот II қорғаған Двин қаласын басып алуға сәтсіз тырысты. 923 жылы халиф ішкі мәселелерге тап болғандықтан Юсуфты босатып, ол Арменияға оралып, Ашот II-ге қарсы ашуын төкті. Ол армян билеушілерінен салық талап ете бастады, бірақ Ашот II-нің күшті қарсылығына тап болды. Ашот II бірнеше жыл бойы оған қарсы жіберілген араб әскерлерін қайта-қайта жеңіп, талқандады. 927/8 жылы Куркуас Двинге жасаған екінші сәтсіз әрекеті Ашот II-нің Севан көлінің жанында және Двиннің солтүстігінде мұсылман әскерін жеңгенімен бірге болды. Византия императоры Роман I Лекапен көп ұзамай шығысқа бұрылып, Сирияда арабтармен соғысты, соның нәтижесінде Ашот II өмірінің соңында өзінің иелігінде толық билікке ие болды. Ашот II 929 жылы ұлдары мен мұрагерлері болмай қайтыс болды, оның орнына ағасы Абас I келді.
Ashot II succeeded his father Smbat I upon the latter's death in 914. Smbat had fought off an invasion launched by the Emir of Atropatene, Yusuf Ibn Abi'l Saj, but when Smbat surrendered he was tortured and beheaded by Yusuf in Yernjak. Having taken control of the central lands of Armenia, Yusuf installed Ashot II's first cousin, also named Ashot, in Dvin as the "anti king" of Bagratid Armenia. Harried by Yusuf's forces, Ashot II visited Constantinople to receive aid from Empress Zoe Karbonopsina. Ashot II was well received, and a Byzantine force was assembled to assist Armenia in defeating the Arabs. The force accompanying Ashot II, led by the Domestic of the Schools Leo Phokas the Elder, moved out the next year and marched along the Upper Euphrates, entering Taron with scant opposition from the Arabs. Ashot the pretender and Yusuf's armies were unable to stop the Byzantine advance, which stopped short of capturing Dvin due to the onset of winter. Nevertheless, the force had returned Ashot II to a powerful position in Armenia and managed to inflict heavy casualties against the Arabs. This still left the anti king Ashot in control of Dvin, and civil war raged on from 918 to 920, when the pretender finally conceded defeat. Numerous other rebellions in Armenia also took place, but Ashot II was able to defeat each one of them. In 919, Yusuf instigated a failed rebellion against the Caliph and was replaced by a far more well disposed Arab governor, Subuk. In 922, Ashot II was recognized as the ruler of Armenia by the Abbasid caliph in Baghdad and Subuk recognized him as shahanshah, or "king of kings". The Byzantines were distressed with Ashot II's close relations with the Arabs and dispatched a new force under the Domestic of the Schools John Kourkouas to disrupt Ashot II's position as king and to support the rebels fighting him. In 922, Kourkouas reached Dvin in an unsuccessful attempt to capture a city that was defended by both the Arabs and Ashot II. In 923, the Caliph, facing troubles at home, released Yusuf, who traveled back to Armenia to unleash his fury against Ashot II. He began demanding tribute from the Armenian rulers but faced considerable resistance from Ashot II. Time and again, Ashot II was able to defeat and rout the Arab armies sent against him for several years. A second unsuccessful attempt by Kourkouas to take Dvin in 927/8 coincided with Ashot II's victory over an invading Muslim army near Lake Sevan and again north of Dvin. Byzantine emperor Romanos I Lekapenos soon turned his attention to the east to fight the Arabs in Syria, leaving Ashot II master of his domain at the end of his reign. Ashot II died in 929 without any sons or heirs and was succeeded by his brother Abas I.
Отбасы
Ашот II, Гардманның қуатты билеушісі Сахак Севаданың аты-жөні белгісіз қызына үйленді. Ол Ашот II көтеріліс талқандағаннан кейін Сахак Севаданы соқыр қылған еді.
Ashot II was married to an unnamed daughter of Prince Sahak Sevada, the powerful ruler of Gardman whom Ashot II had blinded after a failed revolt.
Қазіргі Арменияда
2012 жылы Армения Қарулы Күштерінің 20 жылдығына орай, Ашот II шайқасқа өзімен бірге алып барған деген крест Католикос Карекин II тарапынан "Армения армиясының қорғаушысы" деп жарияланды. 2016 жылы Армения Тәуелсіздік күнінің салтанатты шеруі кезінде салтанатты қарауыл Ашот II Темір патшаның туын шеру басталмас бұрын көрсетті.
In 2012, on the occasion of the 20th anniversary of the Armed Forces of Armenia, the cross that Ashot II is said to have carried into battle with him was declared the "Guardian of the Armenian Army" by Catholicos Karekin II. During the Armenian Independence Day parade in 2016, honor guards posted the flag of King Ashot II the Iron before the parade proceedings.
Танымал мәдениет
Ашот II Муратсанның XIX ғасырдағы «Геворг Марзпетуни» тарихи романының маңызды кейіпкері болып табылады.
Ashot II features prominently as a character in Muratsan's nineteenth century historical novel Gevorg Marzpetuni.