Ацил Ахмат Ахабаш: Чадтық саяхатшы және әскери қайраткер

Кіріспе

Чад әскері және саясаткері (1944–1982)

Асыл Ахмат Ахабах (1944–1982) – Чад Азамат соғысы кезіндегі араб милициясының басшысы. 1982 жылы қайтыс болғанға дейін ол Демократиялық революциялық кеңестің төрағасы болды және Гүкуни Уэддей үкіметінде сыртқы істер министрі қызметін атқарды.

Вулкандық әскер

Томбалбай үкіметі тұсында Асыл Батадан Ұлттық Ассамблея депутаты болған. 1976 жылы ол арабтар басымдық танытқан шағын "Вулкан" армиясына қосылды. Ливия президенті Муаммар Каддафитің қолдауымен, ол топтың басшысы Мохамед Бағланиге қарсы шықты, ал соңғысы 1977 жылы Триполиде болған жол апатынан қайтыс болғаннан кейін, ол дереу осы жасақтың жаңа басшысы болды. Сол сәттен бастап ол Чадта Каддафидің адамы ретінде танылды. Асыл өзінің әскери жасағын қарқынды түрде күшейтті, ол жауынгерлерінің сапасымен атақты болды және елдегі баггара тайпасының арасында қолдауын арттырды. Ливияның қолдауы Асылдың тобы үшін де маңызды болды, ол 1978 жылдан бастап басқа көтерілісші топтардан ірі және тұрақтырақ болды. Сол жылы Асыл ФРОЛИНАТ-тың негізгі фракцияларын біріктіруге бағытталған Ливияның мақсатын қолдады, нәтижесінде Файядағы съезд өтті, онда Халықтық қарулы күштердің (ФАП) басшысы Гукуни Уэддей ФРОЛИНАТ-тың жаңа бас хатшысы болып сайланды. Келісім ұзаққа созылмады. Каддафи Асылды 1978 жылдың 27 тамызында Файядағы Уэддейдің ФАП-ына шабуыл жасауға итермеледі, мақсаты FROLINAT бақылауын одан тартып алу болды, бірақ Асыл жеңіліске ұшырады. Асыл, сол кезде FROLINAT штабының бастығының орынбасары, әскери бағыт беруге және басқаруға жауапты болды, дереу ливиялық әскерлердің күзетімен Файядан Триполиге кетті.

CDR-дің қолбасшысы

Асыл фракциясы, 1979 жылдың басында Демократиялық революциялық кеңес (ДРК) деп аталатын, 1979 жылдың ақпан айында басталған Нджамена шайқасына қатыспады және Чадтағы үкіметтің құлауына себеп болды. Осы себепті ол наурыз айында Нигерияның Кано қаласында өткен алғашқы халықаралық бейбітшілік конференциясында назардан тыс қалды, онда негізгі жасақтар Ливияға қолдау білдіретін барлық фракцияларды алып тастаған ұлттық бірлік үкіметін құруға келісті. Асыл және басқа да көтерілісшілердің басшылары, мысалы, Абба Сиддик, Адум Дана және Мохамат Саид, қарсы үкімет құрумен қорқытты. Бұл Нигерияны сәуір айында Канода екінші бейбітшілік конференциясын ұйымдастыруға мәжбүр етті, онда барлық бас көтерілісшілердің басшылары, соның ішінде Асыл да қатысты. Конференцияға қатысушылар кабинет құрастыру туралы келісімге келе алмады, ал бірнеше аптадан кейін Хабре мен Гукуни Асыл мен оның одақтастарын жаңа Ұлттық бірлік ауыспалы үкіметінен (GUNT) шығаруға біржақты келісім берді. Олардың пікірінше, Асыл тек "ливиялық провокатор" болды. Чадтағы жағдайдың ушығуына байланысты Нигерия мамыр айында Лагоста үшінші татуласу конференциясын өткізді. Осыған жауап ретінде Асыл және басқалар келді, бірақ GUNT құрамын құраған фракциялар кездесуді бойкотқа жібергенін, бұл конференцияның сәтсіздігіне әкелгенін анықтады. Асыл, Саид пен Сиддикпен бірге 2 маусымда Ливияның әскери қолдауымен Солтүстік Чадта Асылдың басшылығымен жаңа саяси жоба – Бірлескен уақытша іс-қимыл фронтын (ББІІ) құрды. Ливия мен Нигерияның FACP-ті Чадтың заңды үкіметі ретінде мойындауы мүмкін деген хабарлар тарағанда, халықаралық қауымдастық GUNT-ке басқа фракцияларды үкіметке қосу үшін бес апта уақыт берді. Соңында GUNT мойынсұнды, ал оның фракциялары Лагоста барлық тараптарға ашық екінші бейбітшілік конференциясына қатысты. Саммит нәтижесі – 21 тамызда қол қойылған Лагос келісімі болды, оның негізінде ұлттық бірлік үкіметі құрылуы тиіс еді. Жаңа кабинет 10 қарашада ант берді, оның төрағасы Гукуни Уэддей, ал сыртқы істер министрі Асыл болды. 1980 жылы 20 наурызда қорғаныс министрі Хабре Мысыр мен Суданның қолдауымен өздерінің қарулы күштерін, Солтүстік Қарулы Күштерін, Гукуниді құлатуға тырысты. Бұл Нджаменаның екінші шайқасына әкелді, бұл Хабредің адамдарын Гукуни, Асыл және вице-президент Вадель Абделькадер Камуге бастаған топтарға қарсы қойды. Гукуниді жеңу үшін, мүмкін Асылдың көндіргенімен, 15 маусымда Ливиямен қорғаныс келісімін жасады; нәтижесінде Ливияның 7000 әскері мен Ливияның 7000 мүшесінен құралған Ислам легионы 1980 жылдың соңына қарай Чадта болды және бір апталық қатал шайқастан кейін 16 желтоқсанда Нджаменадан Хабреді шығаруға көмектесті. 1981 жылы 6 қаңтарда Гукуни мен Каддафи бірлескен коммюнике шығарды, онда Чад пен Ливия "екі ел арасындағы толық бірлікті жүзеге асыру үшін жұмыс істеуге" келіскенін айтты. Коммюнике Асыл мен оның фракциясы қатты қолдағанмен, халықаралық деңгейде теріс жауап алды және Чадта да танымал болмады; Гукуни қазір Ливияның қуыршағы ретінде көрінді. Гукуни мен Каддафи арасындағы қарым-қатынас шиеленісті, мүмкін, Каддафи Гукуниге қарсы төңкеріс жасады деген уәделерге байланысты, оны Асылмен ауыстыру үшін. Гукунидің оны Асылмен ауыстыру жоспарлары туралы күдіктері ливиялықтардың ФРОЛИНАТ-тың екі жоғары лауазымды адамын өлтіруі және Бірінші армия мен Асылдың ДРК арасындағы қақтығыстардан туындаған болатын. Соған байланысты 22 қазанда Франция президенті Франсуа Миттеран ливиялықтардың орнына Африка бірлігі ұйымының бейбітшілікті қамтамасыз етуші жасағын Чадқа жіберуді ұсынды. Гукуни мен GUNT ливиялықтарды Чадтан бірден кетуге шақырды, бірақ талқылаусыз емес: төрт министр, оның ішінде Асыл, шешімге қарсы дауыс берді. Каддафи тез арада орындады, ал ОАУ әскерлері келді; бірақ олар тиімді болмады.

Acyl's faction, renamed Democratic Revolutionary Council (CDR) at the beginning of 1979, did not participate in the battle of N'Djamena that erupted in February 1979 and caused the fall of the government in Chad. For this he was overlooked at the first international peace conference held in March in Kano, in Nigeria, where the main militias agreed to create a government of national unity, which excluded all pro Libyan factions. As a reaction Acyl and other insurgent leaders such as Abba Siddick, Adoum Dana and Mohamat Said, threatened to create a counter government; this cowed Nigeria into organizing a second peace conference in Kano, in April, where all main rebel leaders were present, including Acyl. The participants of the conference were unable to reach any agreement on forming the cabinet, and a few weeks later Habré and Goukouni unilaterally agreed with the N'Djamena Accord to exclude Acyl and his allies from the new Transitional Government of National Unity (GUNT). In their view, Acyl was just "a Libyan provocateur". The increasingly chaotic situation in Chad brought Nigeria to convene in May a third reconciliation conference, this time in Lagos, to which all factions were invited. In response, Acyl and others arrived, but discovered that the factions that formed the GUNT had boycotted the meeting, causing the failure of the conference. Acyl, with Said and Siddick, on June 2 created in northern Chad with Libyan military support a new political project under Acyl's leadership, the Front for Joint Provisional Action (FACP). Amid rumors that Libya and Nigeria might recognize the FACP as Chad's legitimate government, the GUNT was given five weeks by the international community to include the other factions in the government. At the end, the GUNT submitted, and its factions participated in a second peace conference in Lagos, open to all parties. The result of the summit was the Lagos Accord, signed on August 21, under which a national unity government was to be formed. The new cabinet was sworn into office on November 10, with Goukouni Oueddei as chairman and Acyl as foreign minister. On March 20, 1980,Defense Minister Habré with Egyptian and Sudanese support rallied his militia, the Armed Forces of the North, in an attempt to overthrow Goukouni, leading to the second battle of N'Djamena, which pitched Habré's men against factions led by Goukouni, Acyl and the vice president, Wadel Abdelkader Kamougué. To defeat his rival Goukouni, probably persuaded by Acyl, on June 15 signed a defense pact with Libya; as a result 7,000 Libyan troops and 7,000 members of the Libyan raised Islamic Legion were in Chad by the end of 1980, and helped expel Habré from N'Djamena on December 16, after a week of harsh fighting. This was followed on January 6, 1981, by a joint communiqué issued by Goukouni and Gaddafi, that stated that Chad and Libya had agreed to "work for the realization of complete unity between the two countries". The comuniqué, while strongly supported by Acyl and his faction, had a negative international response, and was also unpopular in Chad; Goukouni was now seen as a Libyan puppet. Relations between Goukouni and Gaddafi became strained, possibly because of rumors that Gaddafi was instigating a coup d'état against Goukouni, to replace him with Acyl. Goukouni's suspicions of plans to replace him with Acyl had been fueled previously by the assassination by Libyans of two senior FROLINAT officials, and the clashes between the First Army and Acyl's CDR. Consequently, when, on October 22, French president François Mitterrand proposed to send an Organisation of African Unity peace contingent into Chad to replace the Libyans. Goukouni and the GUNT asked the Libyans to immediately leave Chad, but not without debate: four ministers, among them Acyl, had voted against the decision. Gaddafi rapidly complied, and the OAU troops arrived; but these proved ineffectual.