Париж қаласындағы Монсо паркі

Кіріспе

Париждегі қалалық саябақ, Франция. Parc Monceau (paʁk mɔ̃so) – Францияның Париж қаласының 8-ші округінде, Курсель бульвары, Прони көшесі және Жорж Бергер көшесінің қиылысында орналасқан қоғамдық саябақ. Бас кіреберісінде ротонда бар. Саябақтың ауданы – .

Шартр герцогінің ақымақтықтары

Парк король Людовик XVI-ның туысы, зор байлыққа ие, сарай саясаты мен қоғамда белсенді болған Филипп Орлеан, Шартр герцогы құрды. 1769 жылы ол парк орналасқан жерді сатып ала бастады. 1778 жылы ол қоғамдық парк құруға шешім қабылдады және бақтарды жобалау үшін жазушы және суретші Луи Каррогис Кармонтеллді шақырды. Герцог Уэльс ханзадасының, кейіннен IV Георгтың жақын досы болды және ағылшын мәдениетін ұнатты. Оның ниеті – Англиядағы Стоу үйінің (1730–1738) ертедегі үлгісінде, әртүрлі дәуірлер мен континенттерден алынған сәулеттік фантазиялар немесе ғимараттардың керемет реконструкцияларымен, сол кездегі англо-қытай немесе ағылшын бағы деп аталатын бақ жасау болды. Бұл стиль бір уақытта салынған француз пейзаждық бақтарының бірнеше басқа үлгілеріне ұқсас болды, соның ішінде Desert de Retz, Château de Bagatelle және Folie Saint James бақтары. Кармонтелл үйлерді салу үшін неміс ландшафт сәулетшісі Этикхаузенді және герцогтың сәулетшісі Бернард Пойетті жұмысқа алды. Бақтың мақсаты – келушілерді таң қалдыру және әсер ету. Бұл мақсатты Кармонтелл былай деп айтты: «Бақшалар немесе табиғат ең жағымды түрде көрсетілуі керек емес. Керісінше, бақшаға кірген кезде туындайтын сүйкімділікті сақтау және оны әр қадаммен жаңарту қажет, сонда ғана келуші жан-жүрегімен бақшаға күнделікті қайта оралу және оны өзіне иелену тілегін сезінеді. Нағыз өнер – келушілерді әртүрлі заттар арқылы ұстап тұруды білу, әйтпесе олар осы бақта табуға тиіс нәрсені табу үшін нағыз ауылға барады; еркіндіктің бейнесі». Кармонтелл жобалаған бақ 1779 жылы аяқталды. Онда ежелгі Египет пирамидасының кіші нұсқасы, рим колоннадасы, көне мүсіндер, су лилиялары бар тоған, татар шатыры, ферма, голланд желі диірмені, Марс храмы, минарет, итальян жүзімдігі, сиқырлы үңгір және «химия зертханасы ретінде қолданылатын готикалық ғимарат» болды, деп сипаттады Кармонтелл. Тамашалықтардан басқа, бақта шығыс және басқа да экзотикалық киімдер киген қызметшілер, сондай-ақ түйелер сияқты ерекше жануарлар да болды. Фолли жиі англо-қытай немесе ағылшын бағы деп сипатталғанымен, оның сәулетшісі Кармонтеллдің көзқарасы мүлдем басқаша болды. Ол өзінің «Монсо бағы» (1779) еңбегінде былай деп жазды: «Монсода ағылшын бағы жасау жоспарланбаған, сыншылар айтқандай, барлық уақытты және барлық жерді бір бақшаға біріктіру мақсаты болды. Бұл жай ғана қиял, ерекше бақ, таза ойын-сауық, және ешқандай жағдайда еліктеу тілегі емес, «табиғи» бақ жасағанда барлық жасылға ролик қолданып, табиғатты бұзатын ұлттың». Герцог француз революциясының идеяларын қолдады және тіпті Ассамблея мүшесі ретінде өзінің туған ағасы Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді, бірақ бұл оны құтқара алмады. 1793 жылы Террор кезінде ол гильотинаға ілінді, ал парк мемлекеттік меншікке алынды. 1797 жылы Монсо паркінде алғашқы жібек парашютпен секіру орын алды, сол кезде Андре Жак Гарнерин Монгольфье ыстық ауа шарынан секіріп, көп адам жиналған паркке қонды.

The park was established by Phillippe d'Orléans, Duke of Chartres, a cousin of King Louis XVI, fabulously wealthy, and active in court politics and society. In 1769 he had begun purchasing the land where the park is located. In 1778, he decided to create a public park, and employed the writer and painter Louis Carrogis Carmontelle to design the gardens. The Duke was a close friend of the Prince of Wales, later George IV, and a lover of all things English. His intention was to create what was then called an Anglo Chinese or English garden, on the earlier model of Stowe House in England (1730–1738), with its examples of the architectural folly, or fantastic reconstructions of buildings of different ages and continents. It was similar in style to several other examples of the French landscape garden built at about the same time, including the Desert de Retz, the gardens of the Château de Bagatelle and the Folie Saint James. Carmontelle employed a German landscape architect named Etickhausen and the architect of the Duke, Bernard Poyet, to build the follies. The intention of the garden was to surprise and amaze visitors. This goal was clearly stated by Carmontelle: "It is not necessary for gardens or nature to be presented in the most agreeable forms. It's necessary instead to preserve the charm that one encounters entering the garden, and to renew it with each step, so that the visitor in his soul will have the desire to revisit the garden every day and to possess it for himself. The true art is to know how to keep the visitors there, through a variety of objects, otherwise they will go to the real countryside to find what should be found in this garden; the image of liberty.". The garden designed by Carmontelle was finished in 1779. It contained a miniature ancient Egyptian pyramid, a Roman colonnade, antique statues, a pond of water lilies, a tatar tent, a farmhouse, a Dutch windmill, a temple of Mars, a minaret, an Italian vineyard, an enchanted grotto, and "a gothic building serving as a chemistry laboratory," as described by Carmontelle. In addition to the follies, the garden featured servants dressed in oriental and other exotic costumes, and unusual animals, such as camels. Though the Folly was (and is) frequently described as an Anglo Chinese or English garden, its architect, Carmontelle, had a very different view. In his work, Jardin de Monceau, près de Paris, (1779), he wrote: "It was not at all an English garden that was intended at Monceau, but precisely what the critics said; to put together into one garden all times and all places. It is simply a fantasy, to have an extraordinary garden, a pure amusement, and not at all the desire to mimic a nation which, when it makes a "natural" garden, uses a roller on all the greens and spoils nature." While The Duke was a supporter of the ideas of the French Revolution, and even voted, as a member of the Assembly, for the execution of his own cousin, Louis XVI, it did not save him. He was guillotined during the Reign of Terror in 1793, and the park was nationalized. In 1797, Parc Monceau was the site of the first silk parachute jump, when André Jacques Garnerin jumped from a Montgolfier hot air balloon, landing in the park where a large crowd was gathered.

Барон Хаусманның саябағы

Монархия қалпына келтірілгеннен кейін парк герцог отбасына қайтарылды. Екінші империя кезінде отбасы парктегі жер участақтарын жылжымайтын мүлік дамытушыларға сатты, олар сәнді қала үйлерін салып, парктің ауданын жартысына дейін азайтты. Парктің қалған бөлігін 1860 жылы Париж қаласы сатып алды. Алғашқы парк құрылысынан қалған нәрсе – су лилияларының тоғаны, ағыс және фантастикалық «молалар», соның ішінде Мысыр пирамидасы болды. 1860 жылы парк қалаға тиесілі болды, ал 1861 жылдың тамызында Парк Монсо, император Луи Наполеон бастаған Париждің масштабты өзгерісінің аясында барон Хаусманн жасаған Париждегі алғашқы жаңа қоғамдық парк атанды. Парктің ортасында шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай екі басты аллея салынды, олар парктің ортасында қиылысты. Парктегі аллеялар кеңейтіліп, жолдарға төселді, соның арқасында кареталар паркте жүре алды. Жаңадан салынған Малешерб бульвары бойында биік декоративтік қақпа орнатылды, ал парктің айналасында серуендеуге арналған ирек жолдар салынды. Шартр павильоны да сәулетші Габриэль Давиудпен бірге қайта жаңартылды, ол құрылысқа әсем классикалық күмбез қосты. Ол бұрын болған Кармонтелдің қытай көпірін ауыстыру үшін Венециядағы Риальто көпірінің үлгісінде өзен үстінен көпір салды. Ол бастапқы бақтың қалған ақымақтықтарын сақтап қалды. Хаусман паркті әлемнің түкпір-түкпірінен әкелінген экзотикалық ағаштар мен гүлдердің бай коллекциясымен көркейтті. 1871 жылы Луи Наполеонның құлауынан кейін, одан кейінгі көтеріліс пен Париж коммунасының басылуы кезінде, парк армия әскерлерінің коммунарларды қырғынға ұшырату орыны болды. Клод Моне 1876 жылдың көктемінде парктің үш картинадан тұратын сериясын салды. 1878 жылы ол парктің тағы үш картинасын жасады. Гектор Берлиоз да бұл паркті жақсы көретін. Үшінші республика кезінде Парк Монсо көптеген жазушылар мен музыканттардың мүсіндерімен безендірілді; атап айтқанда, Рауль Верледің Мопассан мүсіні (1897); Леопольд Бернстаммның Паиллерон мүсіні (1906); Антонин Мерсьенің Мюссе мүсіні (1906), бұл мүсін бастапқыда Франция театры алаңында тұрған; Гуно, сондай-ақ Антонин Мерсье (1902); Александр Фальгиердің Амброаз Томас мүсіні (1900); және Фромент Мюристің Шопен мүсіні (1906). 1871 жылы коммунарлар өртеп жіберген ескі Париж мэриясының аркадасы Кармонтелдің колоннадасына жақын орналастырылды.

After the monarchy was restored, the park was returned to the family of the Duke. During the Second Empire, the family sold lots within the park to real estate developers, who built luxurious town houses, reducing the size of the park by half. The remaining part of the park was purchased by the city of Paris in 1860. All that remained of the original folly was the water lily pond, the stream and the fantasy "tombs", including the Egyptian pyramid. In 1860, the park was purchased by the city, and in August 1861 Parc Monceau became the first new public park in Paris to be created by Baron Haussmann as part of the grand transformation of Paris begun by Emperor Louis Napoleon. Two main alleys were laid out from east to west and north to south, meeting in the center of the park, and the alleys within the park were widened and paved, so carriages could drive the park. An ornamental gate high was installed along a newly created avenue, boulevard Malesherbes, curving paths were laid out around the park for strolling. The pavillon de Chartres was also modified by the architect, Gabriel Davioud, who had a graceful classical dome added to the structure. He also built a bridge modeled after the Rialto bridge in Venice over the stream to replace the Chinese bridge by Carmontelle that had once been there. He preserved the other follies remaining from the original garden. Haussmann embellished the park with a rich collection of exotic trees and flowers from around the world. In 1871, following the downfall of Louis Napoleon, and the subsequent uprising and then crushing of the Paris Commune, the park was the site of a massacre of Communards by army troops. Claude Monet painted a series of three paintings of the park in the spring of 1876. He painted three further paintings of the park in 1878. Hector Berlioz was also fond of the park. During the Third Republic, Park Monceau was decorated with many statues of writers and musicians; notably a statue of Maupassant by Raoul Verlet (1897); Pailleron by Leopold Bernstamm (1906); Musset by Antonin Mercié (1906), a statue which had originally stood in the square of the Théâtre Français; Gounod, also by Antonin Mercié (1902); Ambroise Thomas by Alexandre Falguière (1900); and Chopin by Froment Meurice (1906). An arcade of the old Paris Hotel de Ville, burned by the Communards in 1871, was placed near the colonnade of Carmontelle.

Ерекшеліктері

Парк Францияда өзінің "ағылшын" стилімен ерекше: оның еркін жоспарлауы, иілген жолдары мен кездейсоқ орналасқан мүсіндері оны дәстүрлі француз бағынан ажыратады. Онда архитектуралық элементтердің кішірейтілген көшірмелері, немесе сәулеттік қиялы бар нысандар – мысыр пирамидасы, қытай бекінісі, голланд желітобы және коринфтік бағаналар кіреді. Олардың көпшілігі Филипп д'Орлеанның белгілі масон болғанын көрсететін масондық сілтемелерді қамтиды. Парк Монсода Гай де Мопассан, Фредерик Шопен, Шарль Гуно, Амброаз Томас, Альфред де Мюссе және Эдуард Пейлерон сияқты танымал француз тұлғаларының мүсіндері орналасқан. Бүгінде паркте балаларға арналған ойын алаңдары бар және ол жергілікті тұрғындар мен олардың отбасылары арасында өте танымал. Аталмыш орын – интернетке қол жеткізуді іздейтін компьютер пайдаланушылары үшін тегін Wi-Fi аймағы. Parc Monceau күн шығудан күн батуға дейін күн сайын ашық болады, ал жаз айларында жұмыс уақыты ұзартылады. Паркте тоғыз қақпа бар, оларды солтүстік кіреберістегі патшалық ротондада тұратын бесінші буын паркті күзетуші бақылайды. Парк ІІ санаттағы жартылай жеке меншік ретінде тіркелген, ал парктің ішінде орналасқан алты жеке тұрғын үйге тәулік бойы кіруге рұқсат етіледі.

Қол жеткізу

Париж метросының Монсо станциясына кіреберіс парктің негізгі кіреберісінде, Курсель бульвары бойында орналасқан.