Кіріспе

Париждегі парк, Франция (1766–1842)

Париждің Тиволи бақтары – қазіргі Сен-Лазар станциясы орналасқан жерге жақын, Римге жақын Тиволидегі Вилла-д'Эсте бақтарының құрметіне аталған ойын-сауық парктері болды. 1795 жылдан 1842 жылға дейін бірнеше рет осындай бақтар ашылды, алайда олардың ешқайсысы бүгінгі күнге дейін жеткен жоқ.

Фоли-Бутен немесе Гранд Тиволи (1795-1810)

1766 жылы бай фермер генерал Бутиннің ұлы Саймон Габриэль Бутин (1720-1794) сирек кездесетін өсімдіктермен, ағылшын, итальян және голланд бақтарымен, боулинг алаңымен және жалған қираған ғимараттар, тас тік жарлар мен шарлауықтарды қамтитын сегіз гектарлық саябақта бірнеше үйлер салдырды. Ол бұл кешенді Римдегі Вилла-д'Эсте бақтарының құрметіне Тиволи деп атады, ал жиі Фоли Бутин деп аталатын бұл орын, тамаша бақшаларымен тез танымал болды. Оның басты кіреберісі Клишы көшесінде, ал қосымша кіреберісі Сен-Лазар көшесінде орналасқан. Екі негізгі ғимарат Сен-Лазар көшесіндегі 102-үй және Клишы көшесіндегі 27-үй болып табылды. Архитектор Франсуа Доминик Барро де Шефдевилльге (1725-1765) жатқызылатын павильонда минералогиялық коллекция орналасқан. Онда Бутин бейсенбі күндері суретші Хубер Роберт және сәулетші Александр Теодор Бронгнярт сияқты достарын қабылдады. Бутин 1794 жылғы 17 шілдеде Террор кезеңінде гильотинаға алынды, ал парк тәркіленді. 1795 жылы Фоли Бутин жұртшылыққа ашылды, ресми түрде Тиволи деп аталды және ойын-сауық парктерінің алғашқы үлгісіне айналды. Халыққа ашық бақша ретінде ол париждік жоғары қоғам үшін танымал ойын-сауық орны болды, онда панорамалар, қуыршақтар мен сиқырлы фонарь көрсетілімдері ұйымдастырылды. 1796 жылдан 1797 жылға дейін бұл жерді Клиши деп аталған контрреволюциялық қоғам басып алды, бірақ Бутиннің мұрагерлері 1797 жылы сот арқылы Тиволиді қайтарып алды. 1799 жылы бұл жерде ванна ашылды (Les eaux thermales et minérales de Tivoli). Наполеон әскерлері Испанияға аттанғанға дейін осы жерде орналасқаннан кейін келтірілген зияннан соң, бақ 1810 жылғы 30 тамызда жабылды.

Фоли-Ришелье немесе Екінші Тиволи (1810-1826)

Бірінші Тиволи жабылғаннан кейін музыкант Бане оны қарапайым жағдайда қайта ашты – Folie Richelieu немесе Екінші Тиволи. Ол Рю де Клиши көшесіндегі 18 және 38 нөмірлер арасында, Рю Бланш көшесіне дейін созылған жерде орналасты. Бұл жер 1730 жылы маршал Ришелье өз әуесқойлығы үшін салған, кейіннен Фортуне Хамелинге тиесілі болды. 1812 жылы ол Гранд Тиволи алаңымен қайта біріктірілді. Жердің бір бөлігі банкир Пьер Лоран Хейнгерлотқа, ал содан кейін испан елшілігіне сатылды. Екінші Тиволи 1825 жылы 7 маусымда Карл X-тің тәж кию тойына арналған кештен кейін жабылды. 1826 жылдың 2 ақпанында Бутиннің мұрагерлері бұл жерді Джонас Филипп Хагерман мен Сильвен Миньонға сатты, содан кейін ол Quartier de l'Europe [fr] аталды.

Фоли-Буксиер немесе Жаңа Тиволи (1826-1842)

Этьен Гаспар Роберт 1826 жылы үшінші «Тиволи» паркін ашты, ол Балу көшесі және басқа көшелер салынғаннан кейін 1842 жылға дейін сақталды. Бұл – Клод Руджерри шеберлікпен дайындаған американдық таулар, пантомималар, лабиринттер және аттракциондар бар нағыз ойын-сауық паркі еді. 1831 жылы Англиядан әкелінген қабақ ату салдарынан 300 000-нан астам қабақ қырылды.