Париждің өсімдіктер бағы және табиғат тарихы мұражайы

Кіріспе

Париждегі қалалық саябақ Jardin des plantes (француз тілінде "Өсімдіктер бағы"), басқа қалалардағы басқа өсімдіктер бақтарынан ерекшелендірілген кезде Jardin des plantes de Paris (ʒaʁdɛ̃ dɛ plɑ̃t də paʁi) деп те аталады, бұл Францияның негізгі ботаникалық бағы. Jardin des plantes термині қазіргі таңда ресми атау болып табылады, бірақ шындығында ол 17 ғасырда бақтың бастапқы мақсатына байланысты Jardin royal des plantes médicinales ("Дәрілік өсімдіктердің патшалық бағы") деген толық емес атаудың қысқартылған түрі. Ұлттық табиғат тарихы мұражайының (Muséum national d'histoire naturelle) бас кеңсесі болып табылатын Jardin des plantes Париждің 5-ші округінде, Сена өзенінің сол жағалауында орналасқан және 28 гектар (280 000 м²) аумақты құрайды. 1993 жылдың 24 наурызынан бастап, бақтың барлық бөлігі, оның ішіндегі ғимараттар, мұрағаттар, кітапханалар, жылыжайлар, менгажерия (хайуанаттар бағы), өнер туындылары және үлгілер жинағы Франциядағы ұлттық тарихи ескерткіш (монумент историк) деп танылды.

Бақ жоспары

Өсімдіктер бақшасының аумағына төрт ғимарат кіреді. Бұл ғимараттар француз заңнамасына сәйкес ресми түрде мұражайлар деп есептеледі (оларды «musée de France» деп таниды), ал Францияның Табиғи тарих мұражайы оларды «галереялар» (француз тілінде – *galeries*) деп атайды: Grande galerie de l'Évolution («Эволюция галереясы») 1889 жылы galerie de Zoologie («Зоология галереясы») ретінде ашылды. 1994 жылы галерея қазіргі атауымен – Grande galerie de l'Évolution – аталып, экспонаттары толыққанды қайта ұйымдастырылды. Осылайша, келушілердің назары эволюция тақырыбына, галереядағы басты мәселеге аударылады. Галерея де Минералогия және Геология («Минералогия және геология галереясы»), 1833 жылдан бастап салынып, 1837 жылы ашылған минералогия мұражайы. Галерея де Палеонтология және салыстырмалы анатомия («Палеонтология және салыстырмалы анатомия галереясы») – бірінші қабатта салыстырмалы анатомия мұражайы, ал екінші және үшінші қабаттарда палеонтология мұражайы орналасқан. Бұл ғимарат 1898 жылы ашылды. Рокфеллер қорының қаржысымен 1935 жылы ашылған Ботаника галереясында ботаникалық зертханалар мен Франция мұражайының Ұлттық гербарийі орналасқан (дүниедегі ең ірісі, онда 8 миллионға жуық өсімдік үлгісі сақталған). Сондай-ақ, ғимаратта ботаникаға арналған шағын тұрақты көрме бар. Бақтар мен галереялардан басқа, 1795 жылы Бернардин де Сент-Пьер Версаль корольдік аңбағының жануарларынан құрылған, ал Франция революциясы кезінде таратылған шағын зообақ – Jardin des plantes-тің аңбағы да бар. Jardin des plantes ботаникалық мектептің жұмысын ұйымдастырады, ол ботаниктерді даярлайды, демонстрациялық бақтарды жасайды және биоартүрлілікті сақтау үшін тұқымдармен алмасады. Бір гектар жерге (10 000 м²) отбасылар бойынша шамамен 4500 өсімдік отырғызылған. Үш гектар жер декоративтік өсімдіктердің көрмесіне арналған. Альпілік бақта бүкіл әлемнен 3000-нан астам түр өседі. Ар-деко стиліндегі үлкен қысқы бақ, мексикалық және австралиялық жылыжайлар Францияға тән емес, аймақтық өсімдіктерді көрсетеді. 1990 жылы құрылған Роза бағында жүздеген роза түрлері мен роза ағаштары бар.

The grounds of the Jardin des plantes include four buildings containing exhibited specimens. These buildings are officially considered as museums following the French law (they are labelled musée de France) and the French Museum of Natural History calls them galeries (French for 'galleries'):
The grande galerie de l'Évolution ('Gallery of Evolution') was inaugurated in 1889 as the galerie de Zoologie ('Gallery of Zoology'). In 1994, the gallery was renamed with its current name, grande galerie de l'Évolution, and its exhibited specimens were completely reorganised so that the visitor is oriented by the common thread of the evolution as the major subject treated by the gallery. The galerie de Minéralogie et de Géologie ('Gallery of Mineralogy and Geology'), a mineralogy museum, built as of 1833, inaugurated in 1837. The galerie de Paléontologie et d'Anatomie comparée ('Gallery of Paleontology and Comparative Anatomy'), a comparative anatomy museum in the ground floor and a paleontology museum in the first and second floors. The building was inaugurated in 1898. The galerie de Botanique ('Gallery of Botany'), inaugurated in 1935 thanks to funds provided by the Rockefeller Foundation, contains botany laboratories and the French Muséum's National Herbarium (the biggest in the world with a collection of almost 8 million samples of plants). The building also contains a small permanent exhibition about botany. In addition to the gardens and the galleries, there is also a small zoo, the ménagerie du Jardin des plantes, founded in 1795 by Bernardin de Saint Pierre from animals of the ménagerie royale de Versailles, the menagerie at Versailles, which was dismantled during the French Revolution. The Jardin des plantes maintains a botanical school, which trains botanists, constructs demonstration gardens, and exchanges seeds to maintain biotic diversity. About 4,500 plants are arranged by family on a one hectare (10,000 m2) plot. Three hectares are devoted to horticultural displays of decorative plants. An Alpine garden has 3,000 species with world wide representation. Specialized buildings, such as a large Art Deco winter garden, and Mexican and Australian hothouses display regional plants, not native to France. The Rose Garden, created in 1990, has hundreds of species of roses and rose trees.

Дәрілік өсімдіктер бақшасы

Бақ 1635 жылы Людовик XIII-нің жарлығымен дәрілік өсімдіктердің патшалық бағы ретінде ресми түрде құрылды. Бақ патшаның дәрігері Гю де ла Бросс бақылауына берілді. Онда "демонстраторлар" тобы жұмыс істеді, олар ботаника, химия және геология салаларында дәріс оқып, бақтағы коллекциялар арқылы болашақ дәрігерлер мен фармацевттерге, сондай-ақ қонақтарға білім берді. 1673 жылы Людовик XIV тұсында, оның жаңа патшалық дәрігері және бақтың директоры, Гю де ла Бросстің туысы Гай Крессент Фагон баққа жаңа амфитеатр салды, онда диссекциялар және басқа да медициналық курстар өтті. Лекторлардың қатарында атақты дәрігер және анатомист Клод Перро болды, ол сонымен қатар сәулетші ретінде де танымал еді; ол Лувр сарайының фасадын жобалады. XVIII ғасырдың басында сарайға патшалық ботаник дәрілік өсімдіктер коллекциясын орналастыру үшін қосымша қабат салынды. Бұл бөлім біртіндеп патшалық минералдар коллекциясын көрсетуге арналған галереяға айналды. Сонымен қатар, батыс және оңтүстік жақтағы жылыжайлар кеңейтілді, олар әлемнің түкпір-түкпірінен Францияға ғылыми экспедициялар әкелген өсімдіктерді сақтау үшін пайдаланылды. Жаңа өсімдіктер зерттелді, кептірілді және каталогқа енгізілді. Суретшілер тобы әрбір жаңа өсімдіктің егжей-тегжейлі суреті бар гербарийлер жасады, ал коллекциядағы өсімдіктердің медициналық немесе тағамдық қолданылу мүмкіндігі зерттелді. Мысалы, Явадан Парижге әкелінген кофе өсімдіктерінің тобын Антуан де Жюсье медициналық және коммерциялық мақсатта қолдану үшін өсіріп, зерттеді. Оның зерттеулері Солтүстік Америкадағы француз колонияларында кофе плантацияларын құруға әкелді.

Буффон кезең (1739 1788)

Бақтың ең әйгілі басшысы Жорж Луи Леклерк болды, ол 1739 жылдан 1788 жылы қайтыс болғанға дейін бақтың басшысы қызметін атқарды. Бақтың директоры болған кезеңде, ол Бургундияда ірі және табысты темір зауыты мен құю цехын иеленіп, басқарды, бірақ бақта, қазір оның есімін алып жүрген үйде тұрды. Буффон бақтың ауданын екі есеге ұлғайтып, Сенаның жағалауына дейін кеңейтті. Ол басты ғимараттағы Табиғат тарихы кабинетін кеңейтіп, оңтүстікке жаңа галерея қосты. Сонымен қатар, ол бақтың ғылыми ортасына маңызды ботаниктер мен натуралистерден тұратын команданы әкелді, оның ішінде эволюция теориясының ең алғашқы нұсқаларын жасаған Жан Батист Ламарк та бар.

Буффонның қолдауымен, зерттеушілер мен ботаниктер бақ пен мұражай үшін үлгілер жинау үшін әлемнің түкпір-түкпіріне жіберілді. Мишель Адансон Сенегалға, ал теңізші Ла Перуз Тынық мұхиты аралдарына аттанды. Олар кемелермен үлгілерді әкеліп, оларды мұқият зерттеп, жіктеді. Бұл зерттеулер Эволюция мәселесі бойынша Корольдік бақ ғалымдары мен Сорбонна профессоры арасында қақтығыс тудырды. Буффон мен оның ізбасарлары табиғи түрлер біртіндеп дамиды деп мәлімдеді, ал Сорбоннаның дінбасылары жаратылыс уақытында табиғаттың дәл осы күйде болғанын қатысты түрде айтты. Ғалымдар патша сарайының қолдауын алғандықтан, зерттеулерін жалғастырып, нәтижелерін жариялай алды.

Француз төңкерісі мен 19 ғасыр The Menagerie

1793 жылғы 7 маусымда Француз революциясы барысында жаңа үкімет, Ұлттық конвент, бұрынғы патшалық институттардың толыққанды түрленуін бұйырды. Олар жаңа Өнер және техника мұражайын құрды, Луврді патшалық резиденциядан өнер мұражайына айналдырды, сондай-ақ өсімдіктердің патшалық бағы мен Табиғи ғылымдар кабинетін бірыңғай ұйымға біріктірді: Табиғи тарих мұражайы. Бұған қоса, аристократия өкілдеріне тиесілі бірқатар маңызды коллекциялар да түсті, мысалы, Андре Пинсон жасаған анатомияны бейнелейтін әйгілі балауыз модельдер жиынтығы. Мұражай мен бақтар 1798 жылы бірінші консул Наполеон Бонапарттың Египетке жасаған экспедициясының нәтижесінде де пайда тапты. Әскери күшті жүз елу төрт ботаник, астроном, археолог, химик, суретші және басқа да ғалымдар, оның ішінде Гаспар Монж, Жозеф Фурье және Клод Луи Бертолле атты мамандар сүйемелдеді. Олардың жасаған суреттері мен картиналары Табиғи тарих мұражайының қорында сақталған. 18 ғасырдың соңында баққа қосылған маңызды нысан – Jardin des Plantes мұражайының жануарлар паркі (Ménagerie du Jardin des plantes) болды. 1792 жылы бақтардың басқарушысы Бернардин де Сент-Пьер Версаль сарайындағы патшалық жануарлар бағының жануарларын құтқару мақсатында оны құруды ұсынды, олар революция кезінде көбінесе тасталып қалған еді. Орлеан герцогының да осындай жеке зообагы болған, ол да тасталып кеткен. Сонымен қатар, Конвент үкіметі Париждегі түрлі цирктерде көрсетіліп жүрген барлық жануарларды тәркілеуді бұйырды. 1795 жылы үкімет бақтардың жанында орналасқан француз аристократының үлкен мүлігі – Магне қонақ үйін сатып алып, Версальдегі жануарларды ұстаған үлкен қоршауларды орнатты. Ол өте қиын кезеңнен өтті, көптеген жануарлар қырылып, Наполеон жеткілікті қаржыландыру мен қолайлы құрылымдарды бергенге дейін. Ол 19 ғасырдың басындағы ғылыми экспедициялардың нәтижесінде Францияға әкелінген жануарларға үй болды, соның ішінде 1827 жылы Каир сұлтаны король Карл X-қа сыйға тартқан әйгілі зейін. 1944 жылғы 25 тамызда, Парижді нацистік Германиядан азат етуден кейін, одақтас американдық әскерлер (2-ші DB) түнгі уақытта мұнда орналасты.

On June 7, 1793, in the course of the French Revolution, the new government, the National Convention, ordered a complete transformation of the former royal institutions. They created a new Museum of Arts and Techniques, transformed the Louvre from a royal residence to a museum of art, and joined the Royal Garden of Plants and the Cabinet of Natural Sciences together into a single organization: the Museum of Natural History. It also received a number of important collections which had belonged to members of the aristocracy, such as a famous group of wax models illustrating anatomy which had been created by André Pinson. The Museum and gardens also benefited from the 1798 expedition launched by First Consul Napoleon Bonaparte to Egypt; the military force was accompanied by one hundred and fifty four botanists, astronomers, archeologists, chemists, artists and other scholars, including Gaspard Monge, Joseph Fourier, and Claude Louis Berthollet. Drawings and paintings of their findings are found in the collections of the Natural History Museum. The major addition to the garden in the late 18th century was the Ménagerie du Jardin des plantes. It was proposed in 1792 by Bernardin de Saint Pierre, the intendant of the gardens, in large part to rescue the animals of the royal menagerie at the Palace of Versailles, who had been largely abandoned during the Revolution. The Duke of Orleans had a similar private zoo, also abandoned. At the same time the government of the Convention ordered the seizure of all the animals put on public display by various circuses in Paris. In 1795, the government acquired the Hôtel de Magné, the large estate of a French nobleman next to the gardens, and installed the large cages that had housed the animals at Versailles. It went through a very difficult early period, when the majority of the animals died, before it was given sufficient funding and more suitable structures by Napoleon. It became the home of animals brought back to France in scientific expeditions in the early 19th century, including a famous giraffe given to King Charles X by the Sultan of Cairo in 1827. On 25 August 1944, Allied American troops (2nd DB) were stationed here for the night after the Liberation of Paris from Nazi Germany.

19 ғасырдың аяғы 20 ғасыр қосымшалар мен тәжірибелер

XIX ғасырдың басында және XX ғасырдың басында бақтар мен мұражайлардың негізгі миссиясы зерттеу жұмыстары болды. Ол жердегі зертханаларда жұмыс істеген химик Евгений Шевроль алғаш рет май қышқылдарын және холестеринды бөліп алып, өсімдік бояуларының химиясын зерттеді. Физиолог Клод Бернард бауырдағы гликогеннің атқаратын қызметін зерттеді. 1896 жылы мұражайдағы зертханада жұмыс істеген физик Анри Беккерель радиоактивтілікті ашты. Ол уран тұздарын күн сәулесінен қорғау үшін қара матаға оралған, қолданылмаған фотопластинкамен бірге орады. Оларды ашқанда, фотопластинка радиацияға ұшырағандықтан түсі өзгерген екен. Ол 1903 жылы осы жаңалығы үшін Нобель сыйлығын алды. Мұражай жинаған мыңдаған қаңқаларды сақтау және көрсету үшін 1898 жылы Палеонтология және салыстырмалы анатомия галереясы ашылды, ол 1795 және 1807 жылдар аралығында салынған құрылымдардың орнына салынды. Сондай-ақ, архитектор Жюль Андре салған 12 метр биіктігінде, 37 метр ұзындығында және 25 метр ені бар үлкен Құс үйінің құрылысымен хайуанаттар бағының ғимараттары кеңейтілді. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында жаңа ғимараттар салынуымен бақтардың сыртқы келбеті өзгерді. 1877 жылы Жюль Андре жобалаған, сарайға қарайтын зоология галереясының құрылысы басталды. Ол мұражайдың зор зоологиялық коллекцияларын орналастыру үшін салынды; орталық залы Grand Palais және Musée d'Orsay-мен салыстыратын темір конструкциясының көрнекті үлгісі болып табылады. Ол 1888 жылы ашылды, бірақ кейін ұзақ уақыт бойы күтімсіздікке ұшырады. 1965 жылы жабылды. 1980 жылдары мұражайдың алып коллекциялары үшін жаңа орын табылды. 1980-1986 жылдар аралығында Мильн Эдвардс эспланадасының астында, Зоология галереясының алдында Зоотека салынды. Ол тек зерттеушілерге ғана қолжетімді, онда 30 миллион жәндік, 500 мың балық және бауырымен жорғалаушылар, 150 мың құс және 7 мың басқа да жануарлар бар. Жоғарыдағы ғимарат 1991 жылдан 1994 жылға дейін толықтай жөндеуден өтіп, онда эволюцияның жаңартылған Үлкен галереясы орналастырылды.

Throughout the 19th and early 20th century, the primary mission of the gardens and museums was research. Working in the laboratories there, the chemist Eugene Chevreul first isolated fatty acids and cholesterol, and studied the chemistry of vegetal dyes. The physiologist Claude Bernard studied the functions of the glycogen in the liver. In 1896, the physicist Henri Becquerel, working in a laboratory in the museum, discovered radioactivity. He wrapped uranium salts together with an unexposed photographic plate wrapped in black cloth, to keep out the sunlight. When he unwrapped them, the photographic plate had changed color from exposure to the radiation. He received the Nobel Prize in 1903 for his discovery. The Gallery of Paleontology and of Comparative Anatomy was opened in 1898, replacing structures built between 1795 and 1807, to contain and display the thousands of skeletons the museum had collected. The buildings of menagerie were also expanded, with the construction of immense Bird House, by architect Jules André, 12 meters high, 37 meters long and 25 meters long,

The appearance of the gardens changed in late 19th and early 20th century with the construction of new buildings. In 1877, the gallery of zoology, the landmark building that overlooks the formal garden, designed by Jules André, was begun. It was built to contain the immense zoological collections of the museum; the central hall is a landmark of iron construction, comparable to the Grand Palais and the Musée d'Orsay. It was inaugurated in 1888, but thereafter suffered from a long lack of maintenance. It was closed in 1965, In the 1980s, a new home was found for the museum's gigantic collections. The Zoothêque, was constructed between 1980 and 1986 underneath the Esplanade Milne Edwards, directly in front of the Gallery of Zoology. It is accessible only to researchers, and contains the thirty million specimens of insects, five hundred thousand fish and reptiles, one hundred fifty thousand birds, and seven thousand other animals. The building above underwent a major renovation from 1991 to 1994, to house the updated Grand Gallery of Evolution.

Эволюцияның үлкен галереясы

Эволюцияның Ұлы галереясын Жюль Андре жобалаған, ол Парижде Анри Лабрустпен бірлесіп жұмыс істеген, оның ішінде көркемөнер кітапханасы – Ұлттық кітапхана да бар. Ол 1867 жылы мұражайдың бас сәулетшісі болып тағайындалды, ал оның жұмыстарын Jardin des Plantes-те кездестіруге болады. Галерея 1889 жылғы Париждің Дүниежүзілік көрмесінде ашылды, бірақ толықтай аяқталған жоқ; Жефрой Сент-Илаир көшесі жағынан әлі де әсем қасбеті жоқ. Басты қасбеті, ресми бақтың екі негізгі аллеясына қарап тұрады, екі шам мұнарасымен шеңберленген. Баққа қарап тұрған басты қасбеттегі аралықтарда музейде жұмыс істеген он белгілі ғалымның құрметіне арналған медальондар мен білім кітабын ұстаған әйелдің бейнелі мүсіні орналасқан. Сыртқы архитектурасы сәндік стильде болса, ішкі темір конструкциясы толығымен заманауи, Гранд Палас және Орсе вокзалымен (қазір Орсе мұражайы) бір дәуірде салынған. Оның ішінде 55 метр ұзындығы, 25 метр ені және 15 метр биіктігі бар тіктөртбұрышты зал бар. Мың шаршы метрлік шыны төбесі жұқа темір бағаналар тізбегімен демеліп тұр. Құрылыс тозуға ұшырап, 1965 жылы жабылуға мәжбүр болды, содан кейін 1991 және 1995 жылдар аралығында кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Қазір ол сақталған жануарлар мен медиа-дисплейлер арқылы түрлердің эволюциясын көрсетеді. Жойылып кеткен немесе жойылу қаупі төнген түрлерге ерекше назар аударылады. Жануарлар коллекциясында XVIII ғасырда Людовик XV Францияға әкелген қарақұйрық та бар.

Ботаника галереясы

Ботаника галереясының алдында Париждегі ең көне ағаш, 1601 жылы Америкадан Францияға әкелінген "Робинье Фаукс Акация" тұр. Галерея 1930–1935 жылдары Рокфеллер қорының грантымен салынды. Галереяда барлық белгілі өсімдік түрлерінің 7,5 миллион данасынан үлгілер сақталатын Herbier National орналасқан. Галереяның бірінші қабаты уақытша көрмелер үшін пайдаланылады.

Палеонтология және салыстырмалы анатомия галереясы

Бұл галерея Ирис бағының қасында орналасқан, онда Ирис гүлінің 260 түрі өседі. Ғимарат 1894 және 1897 жылдар аралығында металл архитектурасы маманы Фердинанд Дутерт салған. Оның ең әйгілі құрылысы – 1889 жылғы Париж көрмесіндегі Машиналар галереясы. Галерея 1961 жылы архитектор Анри Делаж жасаған кірпіштен тұрғызылған қосымшамен кеңейтілді. Ішкі кеңістігі әсем темір баспалдақтармен және күрделі өрнектермен безендірілген. Мұнда динозаврлар мен басқа да ірі омыртқалы жануарлардың қазбаланған қаңқаларының үлкен коллекциясы қойылған.

Салтанатты бақ

Бақ жиырма төрт гектар (59.3 акр) жерді алып жатыр. Ол шығысынан Сене өзенімен, батысынан Geofroy Saint Hilaire көшесімен, оңтүстігінен Buffon көшесімен және солтүстігінен Cuvier көшесімен шектеседі – барлығы да бақ пен оның мұражайларында зерттеулер жүргізген француз ғалымдарының есімдерімен аталаған көшелер. Бас кіреберіс шығыс жағында, Сена бойында, Valhubert алаңында орналасқан және оның енін қайталайтын Үлкен галереяға дейін созылады. Бұл бақ француздық ресми бақ стилінде жасалған және геометриялық түрде қиылған платан ағаштарының екі қатары арасында бес жүз метрге (547 ярд) созылады. Оның тіктөртбұрышты гүлзарларында мыңнан астам өсімдік өседі. Бақтың бұл бөлігі сол жағынан галереялар қатарымен, оң жағынан Ботаника мектебімен, Альпі бақшасымен және жылыжайлармен шектеледі. Valhubert алаңындағы темір тосқауыл қақпалары мен қоршаулар ресми бақтың құрылысы басталғанда орнатылды. Шығыс жағында ботаник Жан Батист Ламарк мүсіні орналасқан, ол 1788 жылдан бастап ботаника мектебінің директоры болды. Ол биологиялық эволюцияның алғашқы тұтас теориясын жасағандығымен әйгілі. Ресми бақтың екінші шетінде, Үлкен галереяға қарама-қарсы, бақтың тарихындағы тағы бір маңызды тұлға – табиғатты зерттеуші Буффонның мүсіні тұр. Ол ыңғайлы креслода отырған күйде, арқасында арыстан терісі, қолында құс ұстап, киімтал киініп суреттелген. Мүсін мен галереяның арасында Mine Edwards эспланадасы орналасқан, оның астында музей коллекциялары сақталатын үлкен жер асты қоймасы – Zoothéque жатыр. Ол көпшілікке ашық емес.

Жылыжайлар

Эволюция галереясының оң жағында, Milne Edwards алаңына қарап тұрған төрт үлкен жылыжай орналасқан. Олар 18 ғасырдың басында осы жерде салынған ең алғашқы жылыжайлардың орнына салынды. Бұл жылыжайлар француз саяхатшылары мен табиғат зерттеушілері Францияға тропикалық аймақтардан әкелген өсімдіктерді ұстау үшін арналған. Мексикалық жылыжайда сүңгірлер (суккуленттер) өседі, ал Австралиялық жылыжай сол елден әкелінген өсімдіктерге арналған. Олар 1834-1836 жылдары сәулетші Рохо де Флери жобалап салған. Әрбір жылыжайдың көлемі 20 метрге 12 метр. Олардың темір мен шыныдан жасалған құрылымы Париж үшін жаңалық болды, Виктор Балтардтың Париж базарлары үшін салған ұқсас павильондарынан он бес жыл бұрын салынған. 750 шаршы метрді құрайтын үлкен "Қысқы бақ" құрылысын Рене Бергер жобалап, 1937 жылы аяқтады. Ол екі жарықтандырылған шыны және темір тіреулер арасындағы арт-деко стиліндегі кіреберісімен ерекшеленеді, ол түнгі сапарлар үшін салынған. Жылыту жүйесі жыл бойы температураны 22 градусқа ұстайды, бұл банан, пальма, алып бамбук және басқа тропикалық өсімдіктерге қолайлы жағдай жасайды. Оның басты ерекшелігі – 15 метрлік биіктіктегі шарлауық.

Ботаникалық бақ мектебі

Бейкерлер аллеясынан кіретін ресми бақтың қасындағы үлкен аудан Ботаника мектебіне қарасты және емдік немесе экономикалық мақсаты бар өсімдіктерге арналған. Ол 18 ғасырда құрылған, қазір үш мың сегіз жүзден астам түрі бар, олар туыс және отбасы бойынша жіктеліп сақталған. Мұражай гидтері осы ауданға жүйелі түрде экскурсиялар өткізеді. Оның ерекше тартымдылықтарының бірі – 1770 жылдары Жюссье баққа отырғызған Корсикадан келген "Pinus nigra" немесе қара қарағайдың Ларицио түрі.

Кішкентай лабиринт

Кішкентай бақ Winter Garden жылыжайының тікелей артында орналасқан. Оның ерекше белгілері – 1785 жылы Буффон отырғызған Шығыстан келген үлкен платан ағашы және Қытайдан шыққан, тірі қазба саналатын Гинкго билоба ағашы, себебі іздер осы ағаштардың ботаниктер анықтаған тірі организмдердің екінші дәуірінде болғанын көрсетеді. Ол 1811 жылы отырғызылған. Бақтың ортасында ботаник Бернардин де Сент-Пьерге қойылған ескерткіш орналасқан. Ол Француз революциясынан бұрын король тағайындаған бақтың соңғы директоры және мал қорасын құрған адам. Францияда ол 1788 жылы жарық көрген "Пол мен Вирджиния" атты белгілі романтикалық романның авторы ретінде жақсы танымал.

Бютте Копео және Үлкен лабиринт

Үлкен лабиринтте бақ үстіне қарайтын Бюте-Копео төбесіндегі қию-қию жол бар. Ол бастапқыда XIII Людовик тұсында салынған, кейіннен ескі қоқыс жиналатын орынға XIII Людовик кезінде қайта жаңартылған. Жолдың басында 1734 жылы Жюссье отырғызған, діңінің көлденеңі төрт метр болатын Ливан кедрі орналасқан. Төбе көбінесе Жерорта теңізінен әкелінген ағаштармен көмкерілген, соның ішінде 1702 жылы отырғызылған және қазірге дейін сақталған Критің ескі шаған ағашы да бар. Оның үстінде 18 ғасырға тән әсем темірден жасалған көру платформасы орналасқан, бұл Париждегі ең көне темір сәулет ескерткіші. Лабиринт XIII Людовик тұсында салынған, содан кейін бақ директоры Буффон оны XVI Людовик үшін қайта жасады. Төбесінде неоклассикалық стильдегі көрініс алаңы – Буффонның ротондасы орналасқан. Ол 1786-87 жылдары Буффонның қорытынды зауытынан алынған темір, қола және мыс қолданылып жасалған. Бұл Париздегі ең көне металл құрылыс саналады. Қазіргі күйінде 1798-1836 жылдар аралығында салынған және 5,5 гектар (13,6 акр) аумақты алып жатыр. Жануарларды көрсету мен зерттеуден басқа, Еуропаның басқа қалаларындағы зоопарктармен бірлесіп, жойылу қаупі бар кейбір түрлердің генетикалық қорын сақтау міндеті де жүктелген, сонымен қатар оларды табиғатқа қайта енгізу мақсаты да көзделген.

Өсімдіктердің фоссильдерін жинау

Бақта әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған қазба өсімдіктердің үлкен коллекциясы бар. Олардың бір бөлігі бақтың жылыжайларында қойылған.

Бақтардың басқа ғимараттары

Бақтың кіреберісінде орналасқан Maison de l'Intendance немесе Maison de Bouffon, Rue Geoffroy Saint Hilaire 36-да орналасқан, 1739 жылдан 1788 жылы қайтыс болғанға дейін бақтың директоры және бас жасаушысы, өнеркәсіпші, табиғаттанушы, Жорж Луи Леклерк де Буффонның резиденциясы болды. Ол 1777-79 жылдары бақтың бір бөлігіне айналды. (көпшілікке ашық емес). Кувье фонтаны бақтың қарсы бетінде, Линеу көшесі мен Кувье көшесінің қиылысында, бақтың әсем темір қақпаларынан көшеден өте қарсы орналасқан. Бұл фонтан салыстырмалы анатомияның әкесі саналатын Джордж Кувьеге арналған, оның мүсіні әртүрлі жануарлар жинағымен қоршалған. Оны 1840 жылы паркінің архитекторы Вигуру және мүсінші Жан Жак Фёшер салған. Амфитеатр Кувье көшесіне жақын, солтүстік-батыс бұрышында, 1787-88 жылдары Кувье көшесіндегі Магни қонақ үйінің бағында салынды. Ол Буффонның басшылығымен табиғат ғылымы бойынша лекциялар мен бақтағы жаңалықтарды оқыту үшін арналған орын ретінде салынған. Ол таза неоклассикалық немесе Палладиан стилінде салынған. Фронтондар табиғат ғылымдарын бейнелейтін 18-ғасырлық мүсіндермен әсемделген. Ғимарат 2002-2003 жылдары кең ауқымды жөндеуден өтті. Амфитеатрдың алдындағы үлкен тас ваза – бұл амфитеатр орнында болған және Француз революциясы кезінде қиратылған Сент-Виктор корольдік аббаттығының қалдығы.

Өсімдіктер бақшасымен байланысты бақтар мен сайттар

Париж зоологиялық паркі 1934 жылы Бои-де-Винсенн орман-саябағында құрылды, себебі Jardin des Plantes-тің мал қорындағы орын жетіспеді. Оны, Jardin des Plantes сияқты, Табиғат тарихы мұражайы басқарады. Жаңа зоопаркте жирафтар, пілдер және бегемоттар сияқты ірі сүтқоректілер үшін жаңа орта жасалды. Жаңа зообақтың ауданы 14,5 гектарды (36 акр) құрайды. Оның орталық бөлігі – биіктігі 65 метр болатын үлкен жасанды жартас. Сондай-ақ, 4000 шаршы метр (43,000 шаршы фут) ауданындағы плантациялары бар үлкен жылыжай тропикалық жаңбырлы орманды имитациялайды. Нормандиядағы Парк-де-Клер құстарға және кенгурулар мен бұғылар сияқты кейбір төрт аяқты жануарларға маманданған. Версальге жақын орналасқан Шеврелуп арборетумы 1927 жылы құрылды. Оның ауданы 222 гектарды құрайды және онда әлемнің ботаникалық бақтарынан жиналған тұқымдардан өсірілген түрлер бар. Ол ең алдымен Альп-Маритим провинциясындағы Ментон қаласының жанында орналасқан Ментон экзотикалық ботаникалық бағына назар аударады. Ол тропикалық және Жерорта теңізі климатына бейімделген өсімдіктерге маманданған. Сольн мен Берри арасында орналасқан Ла-Оте-Туш жануарлар паркі жоғалып бара жатқан түрлерді кең табиғи ортада көбейтуге маманданған. Савояның Самоэнс қаласындағы Jaysinia альпі бағы әлемнің әртүрлі елдерінен, әсіресе Альп тауларынан келген биік тау өсімдіктеріне маманданған.