Америкалық пианист Пол Жейкобс

Кіріспе

Американдық пианист

Пол Джейкобс (22 маусым 1930 – 25 қыркүйек 1983) – американдық пианист. Ол ең белгілісі XX ғасыр музыкасын орындауымен болды, бірақ сонымен қатар барокко ансамбльдерімен жиі өнер көрсетіп, ертедегі клавишалы аспаптармен жұмысы үшін де кеңінен танылды.

Білім

Пол Джейкобс Нью-Йорк қаласында дүниеге келді және Бронкстегі PS 95 мектебі мен ДеУитт Клинтон орта мектебінде оқыды. Одан кейін Джульярд мектебінде білім алды, онда оның ұстазы Эрнест Хатчесон болды. Ол Роберт Крафттың камералық өнер қоғамында солист болып жұмыс істеді және Композиторлар форумында өнер көрсетті. 1951 жылы Нью-Йоркте ресми тұңғыш рет өнер танытты. Сол концерт туралы пікір білдірген Росс Парментер The New York Times газетінде оны «клавиатураға тәжірибелік көзқараспен қарайтын, өзіндік талғамы бар жас жігіт, және ол осыны қазірдің өзінде меңгерген» деп сипаттады.

Еуропаның 50-жылдары

1951 жылы мектеп бітірген соң Францияға көшіп келді. Ол жерде ол Пьер Булезбен ұзақ байланыс орнатты, оның «Домен музыкалық» концерттерінде жиі орындады, бұл соғыстан кейінгі Парижге екі жүздік ғасырдың басындағы маңызды шығармалардың көптегенін таныстырды. 1954 жылы өткен, шамамен бес сағатқа созылған концертте, онда Стравинский, Дебюсси және Варезе шығармалары да орындалды, Якобс Берг, Веберн және Бартоктың камералық музыкасын таныстырды, сондай-ақ Мишель Филиппоның жаңа шығармасының тұңғыш орындалуын жасады. 1958 жылы «Домен» концертінде ол 21 жасар Ричард Родни Беннетттің өзі үшін жазған шығармасын, «Пол Джейкобс үшін 2-ші цикл» атты туындысын орындады. 1955 жылы Жан Луи Барроның «Орестея» қойылымына Булез жазған қосымша музыканың репетициясында пианинода ойнады. Кейін Джейкобс Булезбен танысу өзінің композиторлық амбицияларына нүкте қойғанын айтты: «Мен одан бас тарттым. Мен Булезге өзімнің ешқандай шығарманы көрсетуге батыл болмас едім». Еуропада болған кезінде ол Париж Ұлттық оркестрі мен Кельн оркестрімен солист ретінде өнер көрсетіп, көптеген радио хабарларын жариялады, мүмкін, бұл композитордың ұсынысымен болған шығар. Жаңа музыкаға берілген көптеген музыканттар сияқты, оның өмірі де қарапайым болды. Оған радио үшін ең төменгі жалақы 5 доллар төленді, ал Хенце фортепиано концертінің тұңғыш орындалуы үшін 25 долларға дейін көтерілді, себебі бұл шығарманың өте қиындығы болды. Ол терезесі қабырғаға қараған қонақ үйде тұрды, сондықтан ауа райын көру үшін сыртқа шығуға мәжбүр болды. Бөлмеде төсек, фортепиано және сорпа жасауға арналған кішкентай спирттік пеш ғана болды.

Нью-Йорк 1960-1983 жылдар

Жыл сайын 500 доллардан өмір сүруге тырысып шаршаған ол 1960 жылы Аарон Коплендтің көмегімен, оқытушылық жұмысқа мүмкіндік жасағандықтан Нью-Йоркке оралды. 1966 жылғы ақпан айында Карнеги залында Бах, Хайдн және де Фалланың клавесинолық концертін қоса алған бағдарламамен клавесинист ретінде тұңғыш рет концерт берді. 1960 және 1970 жылдары ол жеке концерттерін жалғастырды және Линкольн орталығының камералық музыка қоғамында жиі ойнады. Ол Танглвудтағы Фромм стипендиялық ойыншылармен, Гюнтер Шуллердің «Қазіргі заманғы инновациялар» тобымен және Артур Вайсбергтің «Қазіргі заманғы камералық ансамблімен» бірге өнер көрсетті. Танглвудта және Нью-Йорктегі Маннес және Манхэттен музыка мектептерінде сабақ берді. Өмірінің соңғы он бес жылында Нью-Йорк қалалық университетінің Бруклин колледжінде музыка ғылымдарының доценті болды. Ол Булездің және Мехтаның Стравинскийдің «Петрушка» операсының жазбаларында ойнады. Вуди Алленнің «Манхэттен» фильмінің басында қолданған Гершвиннің «Rhapsody in Blue» (Мехтаның жетекшілігімен) әнін Нью-Йорк филармониясы жаздырып алды. Ол американдық композитор Эллиотт Картермен ұзақ жылдар бойы ынтымақтастықта болды, Картердің көптеген соло фортепиано туындыларын және клавишалы аспаптармен орындалатын ансамбльдік шығармаларын жазды, соның ішінде клавесин мен фортепианоға арналған екі камералық оркестрмен қоса орындалатын «Двойной концерт», виолончель сонатасы және флейта, гобой, виолончель және клавесинге арналған соната. Ол Картердің ірі соло фортепианолық туындысы «Night Fantasies» (1978–80) үшін тапсырыс берген төрт американдық пианистің бірі болды, ал қалғандары – Чарльз Розен, Гилберт Калиш және Урсула Оппенс (Жейкобс олармен жиі екі фортепианолық туынды орындады). Картердің бұрынғы пианисттен жаңа соло фортепианолық туындыға тапсырыс қабылдаудан бас тарту себебі басқаларды ренжітпеу қалауынан туындаған болуы мүмкін екенін түсінгеннен кейін консорциумды ұйымдастырған – ол болды. 1981 жылғы қарашада Нью-Йоркте осы туындының тұсаукесерін өткізді. Джейкобстың Картердің барлық жазбалары 2009 жылы Nonesuch компаниясымен Картердің ретроспективті жинағының бөлігі ретінде қайта шығарылды. Ол сондай-ақ Джордж Крамб, Берио, Хенце, Мессиан және Сессиялардың музыкасын тұңғыш рет орындады. Аарон Копланд оны «жасырын пианисттен гөрі артық» деп атады. Ол өзінің фортепианосына қазіргі заманға деген құштарлықты және сирек кездесетін музыкалық және жалпы мәдениеттің кеңдігін әкелді. 1983 жылғы 27 қыркүйекте оның жерлеу рәсімінде Эллиотт Картер 1950 жылдардың ортасынан бергі Джейкобспен болған достығы мен ынтымақтастығын еске түсіріп, ақтық сөз сөйледі. 1984 жылғы 24 ақпанда Нью-Йорктегі Симфониялық кеңістікте өткен естелік концертіне Американың ең көрнекті композиторлары мен орындаушылары қатысты. Музыка Джоскиннен бастап Джейкобқа арналған екі жаңа композицияға дейін (Уильям Болком мен Дэвид Шифф) ауқымды болды. Пьер Булез бағдарламада былай деп жазды: «ХХ ғасыр музыкасы оған жомарттықпен қолжетімді болған барлық таланты үшін алғыс айтады». Ол 1977 жылы Джейкобс үшін оларды жазуды бастады және оның қайтыс болғаннан кейін аяқтады. Джейкобс Джон Корильяноның бірінші симфониясында еске алынған достары мен әріптестерінің бірі болды.

Tired of trying to live on $500 a year, he returned to New York in 1960 with the assistance of Aaron Copland who arranged for some teaching work at Tanglewood. He made his recital debut as a harpsichordist at Carnegie Hall in February 1966 with a programme which included Bach, Haydn, and de Falla's Harpsichord Concerto. During the 1960s and 1970s he continued to give solo recitals and played frequently for the Chamber Music Society of Lincoln Center. He performed with the Fromm Fellowship Players at Tanglewood, Gunther Schuller's Contemporary Innovations and Arthur Weisberg's Contemporary Chamber Ensemble. He taught at Tanglewood and at the Mannes and Manhattan music schools in New York. For the last fifteen years of his life he was Associate Professor of Music at Brooklyn College of the City University of New York. and both Boulez's and Mehta's recordings of Stravinsky's Petrushka. He is the pianist in the NYPO recording of Gershwin's Rhapsody in Blue (conducted by Mehta) used by Woody Allen in the opening of his film Manhattan. He had a long collaboration with the American composer Elliott Carter, recording most of Carter's solo piano music and ensemble works with keyboard, including the Double Concerto for Harpsichord and Piano, With Two Chamber Orchestras, the Cello Sonata and the Sonata for Flute, Oboe, Cello and Harpsichord. He was one of the four American pianists who commissioned Carter's large scale solo piano work Night Fantasies (1978–80), the others being Charles Rosen, Gilbert Kalish and Ursula Oppens (with whom Jacobs often performed two piano works). It was Jacobs who organised the consortium after he and Oppens realised that Carter's previous reluctance to accept a commission for a new solo piano work from one pianist might have been born out of a desire not to offend others. He gave the New York premiere of the work in November 1981. All of Jacobs's Carter recordings were re issued by Nonesuch in 2009 as part of a Carter retrospective set. He also gave first performances of music by George Crumb, Berio, Henze, Messiaen and Sessions Aaron Copland called him 'more than a pianist. He brings to his piano a passion for the contemporary and a breadth of musical and general culture such as is rare.' At his funeral on September 27, 1983, Elliott Carter delivered a eulogy, recalling his friendship and collaboration with Jacobs dating back to the mid 1950s. A memorial concert held at New York's Symphony Space on February 24, 1984 was attended by some of America's most eminent composers and interpreters. The music ranged from Josquin to two new compositions dedicated to Jacobs (by William Bolcom and David Schiff). Pierre Boulez wrote in the programme: 'twentieth century music owes him thanks for all the talent he generously put at its disposal.' Bolcom included a lament for Jacobs as the slow movement of his 1983 Violin Concerto and dedicated his Pulitzer Prize winning 12 New Etudes to him. He had begun to compose them for Jacobs in 1977 and completed them after his death. Jacobs was also one of the friends and colleagues commemorated by John Corigliano in his Symphony No. 1.

Репертуар және стиль

Джейкобс модернист дәстүрінің ең қиын музыкасымен байланысты болса да, оның әріптесі Гилберт Калиш Пауылдың "интеллектуалды орындаушы" емес, керісінше, ең интуитивті және сергектікпен ойнайтын музыкант екенін айтты. Оның ойнағанын естігендер оның жылдам әуендерінің шарықтауын, ноталарға жасаған шабуылдарының жарқырауын, ырғақ пен фразалаудың аристократиялық сезімін ешқашан ұмытпайтын болады. Мен ешқашан ешкімнің мысықтай икемділікпен және шапшаңдықпен фортепианода ойнағанын көрген емеспін.

Ерте жазбалар

Джейкобс өзінің жазба карьерасын 1950 жылдары Еуропада бастады. Оның алғашқы жазбаларының бірі (1953 жылы) Рене Лейбовицтің жетекшілігімен Париж радиосы симфониялық оркестрімен орындалған Бетховеннің екінші фортепиано концерті болды. Бұл жазбаға Бетховеннің 1784 жылы, 14 жасында жазған фортепиано концертінің (E-flat мажор) Лейбовицтің қайта жазылған нұсқасы да қоса тыңдалды, оның тек фортепиано партиясы ғана сақталған. 1956 жылы Парижде ол Шенбергтің барлық фортепиано музыкасын бір концертте толық орындады, кейіннен оны Véga лейбліне жаздырды. Ол Рене Лейбовицтің жазбаларын жасауда продюсер ретінде де жұмыс істеді, соның ішінде Шенбергтің "Gurrelieder" туындысының алғашқы LP жазбасын жасады. 1968 жылы ол Колумбия студиясында Фредерик Праусниц жетекшілігімен Чарльз Розенмен (фортепиано) және ағылшын камералық оркестрімен бірге Картердің қос концертін орындады және клавесинмен жеке нөмірді орындады. 1970 жылы ол Мортон Фельдманның "The Viola in My Life" шығармасын жазды.