Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Өнеркәсіптік династияның анасы (1886–1957)
Industrial dynasty matriarch (1886–1957)
Берта Крупп фон Болен унд Халбах (29 наурыз 1886 – 21 қыркүйек 1957) – Германияның 19 және 20 ғасырлардағы жетекші өнеркәсіптік династиясы Крупп отбасының мүшесі. Берта компанияның жалғыз иесі болды, ал Густав өз тегіне Крупп есімін қосып, компанияның басқаруын өз қолына алды. Барбараға үлкен ақшалай өтемақы төленді. Густав пен Бертаның сегіз баласы болды: Альфред (1907–1967), Арнольд (1908–1909), (1910–1940), (1912–1998), (1913–1987), (1916–1985), (1920–2005) және (1922–1945). Олардың ішінде тек Альфред, ең үлкен ұлы ретінде Крупп фон Болен унд Халбах тегін алды. Қалғандары фон Болен унд Халбах фамилиясын қолданды. Клаус пен Экберт Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты, ал Харальд он жыл Кеңес Одағында тұтқын болып өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Крупп компаниясы неміс әскері Бельгия мен Франциядағы бекіністерді бомбалау үшін қолданған ірі минометтерді жасады. Неміс әскерлері оларды Берта Крупп фон Болен унд Халбахтың құрметіне «Үлкен Берта» (Dicke Bertha) деп атады. Одақтас әскерлері «Үлкен Берта» деген аудармалы атауды неміс артиллериясының барлық ұзақ қашықтықтағы артиллериясына, әсіресе 1918 жылы Парижді бомбалағандарын атау үшін қолданды. Алайда, «Үлкен Берта» атауы Париж қаруының арқасында кеңінен танылды, ол үш артиллериялық трубадан біріктірілген неміс артиллериясының бір бөлігі еді. Оның ату қашықтығы 75 мильге жететін, ал 1917 жылы париждіктерге бұл жаңалық болды, себебі олар бұрын неміс авиациясынан ғана шабуылға ұшыраған, ал бұрынғы артиллерияның максималды қашықтығы отыз мильді құрады. 1941 жылы Густав Крупп фон Болен унд Халбах инсульт алғаннан кейін денсаулығы күрт нашарлады. 1943 жылы Адольф Гитлер «Лекс Крупп» деген жарлық шығарды, ол Германияның соғыс қажеттіліктері үшін маңызды болған Крупп империясының толық иелігін Бертадан оның ұлы Альфредке берді, ол компанияны басқарды. Берта Густавты Тирольдегі отбасылық меншікке алып кетті, олар соғыс аяқталғанға дейін сонда болды. 1945 жылы Густавқа соғыс қылмыскері ретінде айып тағылды, бірақ сотқа қатысуға медициналық жағдайына байланысты жарамсыз деп танылды. Ол 1950 жылы қайтыс болды. Альфред Крупп фон Болен унд Халбах Крупп компаниясының концлагерьдегі тұтқындарды Крупп зауыттарында құл еңбегі ретінде пайдаланғаны және оларға қатыгездікпен қарағаны үшін адамзатқа қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды, әсіресе Бертаның есімімен аталған Маркштадт мәжбүрлі еңбек лагеріне жақын орналасқан Бертаверк зауытында. Ол он екі жылға бас бостандығынан айырылып, барлық мүлкі тәркіленді. 1951 жылы Германиядағы АҚШ Жоғарғы комиссары Джон Дж. МакКлой нацистік идеологияның қайта жандану қаупі жоқ деп шешкеннен кейін ол босатылды және бес жыл түрмеде отырды. 1951 жылы Берта Крупп Альфредпен бірге Эссенге оралды, онда Альфред компанияны қайтадан басқаруды жалғастырды және оны Германия экономикасындағы жетекші орынға тез қайтаруға қол жеткізді (дегенмен ол енді қару-жарақ өндірмеді). Ол қалада өте құрметті тұлғаға айналды, қайырымдылық жұмысымен және жарақат алған немесе ауырған Крупп жұмысшылары мен олардың отбасыларын жиі барып көруімен танылды. Берта Крупп фон Болен унд Халбах 1957 жылы 21 қыркүйекте Эссенде қайтыс болды. Ол қала сыртындағы отбасылық қабірге жерленді.
Bertha Krupp von Bohlen und Halbach (29 March 1886 – 21 September 1957) was a member of the Krupp family, Germany's leading industrial dynasty of the 19th and 20th centuries. and Bertha became sole owner of the company with Gustav adding the name Krupp to his surname and assuming executive control of the company. Barbara received a large cash settlement in lieu. Gustav and Bertha had eight children: Alfried (1907–1967), Arnold (1908 1909), de (1910–1940), de (1912–1998), de (1913–1987), de (1916–1985), de (1920–2005) and de (1922–1945). Of these only Alfried as the eldest son took the surname Krupp von Bohlen und Halbach. The others used the surname von Bohlen und Halbach. Claus and Eckbert were killed on active service in World War II, and Harald spent ten years in captivity in the Soviet Union. During World War I, the Krupp company manufactured large mortars that the German army used to bombard forts in Belgium and France. German troops nicknamed these Dicke Bertha ("Big Bertha") after Bertha Krupp von Bohlen und Halbach. Allied troops used the translated name, "Big Bertha," to refer to all German long range artillery, particularly those that shelled Paris in 1918. However, "Big Bertha" entered the lexicon due to the Paris Gun, a piece of German artillery which was constructed of three artillery barrels welded together. It had a range of 75 miles and its appearance was a major surprise to Parisians in 1917 who had previously only come under attack from German aircraft, since previous artillery reached a maximum of thirty miles. After Gustav Krupp von Bohlen und Halbach suffered a stroke in 1941, his health declined sharply. In 1943 Adolf Hitler issued a decree known as the Lex Krupp, which passed full ownership of the Krupp empire—which was vital to Germany's war effort—from Bertha to her son Alfried, who then assumed control of the company. Bertha took Gustav to a family estate in Tyrol, where they remained until the end of the war. In 1945 Gustav was indicted as a war criminal, but was declared medically unfit to stand trial. He died in 1950. Alfried Krupp von Bohlen und Halbach was indicted on charges of crimes against humanity in relation to the Krupp company's use and mistreatment of concentration camp inmates as slave labour in Krupp factories—particularly at the Berthawerk, a factory near the Markstadt forced labour camp, which was named after Bertha. He was sentenced to twelve years in prison and the confiscation of all his property. He served five years in prison before being freed in 1951 when the US High Commissioner in Germany, John J. McCloy, granted clemency, after deciding that there was no danger of a Nazi revival. In 1951 Bertha Krupp returned with Alfried to Essen, where Alfried resumed control of the company and rapidly restored it to a dominant position in the German economy, (although it no longer made armaments). She had become a much loved figure in the city, known for her charitable work and her frequent visits to injured or ill Krupp workers and their families. Bertha Krupp von Bohlen und Halbach died in Essen on 21 September 1957. She was buried in the family crypt outside the city.
Мұра
Берта қайтыс болған кезде оның 5 тірі баласы және көптеген немерелері болды, бірақ Крупп тегін пайдалану құқығы тек Альфред пен оның жалғыз баласы Арндтке ғана берілген. Арндт (1938–1986) 1966 жылы отбасы мұрасын қабылдаудан бас тартқандықтан, Крупп тегіне деген құқығын жоғалтты. Осы себепті, Бертаның 1957 жылы және кейіннен оның ұлы Альфридтің 1967 жылы қайтыс болуымен Крупп тегі тоқтатылды. (Крупп тегін тасыған отбасы мүшелері – 19 ғасырдың басына дейін немесе одан да ертерекке баратын ортақ ата-бабалары бар туыстар).
By the time of Bertha's death she had 5 living children, and many grandchildren, but only Alfried and his only child Arndt had the right to use the Krupp surname. Arndt (1938–1986) had, in 1966, refused to take his family's inheritance, so he lost the right to the Krupp surname. Because of that, with the death of Bertha in 1957 and, later, with the death of her son Alfried in 1967, the Krupp surname became extinct. (Any members of the family with the Krupp name are cousins whose common ancestor dates back to the early 19th century or earlier.)