Кіріспе

Француз революциясының ұйымдастырушысы (1762–1817)

Анн Жозеф Теройн де Мерикур (туған Энн Жозеф Тервагн; 13 тамыз 1762 – 8 маусым 1817) – бельгиялық әнші, оратор және француз революциясының ұйымдастырушысы. Ол қазіргі Люксембург провинциясының шағын қаласы Маркурда, Лиеж князь-епископтығында (осыдан "де Мерикур" атауы шыққан) дүниеге келді. Ол француз революциясында белсенді қатысып, Австрияның Төмен Жерлерінде де революциялық қозғалысты дамыту үшін жұмыс істеді. Бельгиядағы агенттік провокаторлық әрекеттері үшін 1791 жылдан 1792 жылға дейін Австрия түрмесінде қамалды. Ол париждік революциялық клубтардың бірін құрушылардың бірі болды және Қазан күндері көтерілісіне қатысқан деген айыппен Францияда оның тұтқындалуына ордер берілді. Ол француз революциялық баспасөзіндегі бейнесімен және одан кейінгі психикалық күйзелісі мен психиатриялық ем алуымен танымал.

Ерте өмір (17671789)

Ол Анн Жозеф Тервагн (Anne Josèphe Terwagne) Маркур, Рендеу қаласында Пьер Тервагнның (т. 1731 ж.) және Анна Элизабет Лахаеден (1732–1767) дүниеге келді. Анасы үшінші баласын туғаннан кейін қайтыс болды, Анн Жозефті әкесі мен екі бауырымен жалғыз қалдырды: Пьер Жозеф (т. 1764) және Жозеф (т. 1767). Анасы қайтыс болғаннан кейін, ол Льеждегі тәтесімен бірге тұруға жіберілді және монастырлық мектепке орналастырылды, онда тігін өнерін үйренді. Анн Жозеф мектепке барып оқығаннан кейін бір жыл өткенде, тәтесі үйленіп, оның мектеп ақысын төлеуін тоқтатты. Анн Жозеф әкесі қайтадан үйленген соң, үй қызметшісі болуға және тәтесінің балаларына қарауға мәжбүр болғандықтан, ол әкесіне қайта оралды. Әкесінің үйінде де жағдай жақсы болмады, әкесінің әйелі де оған тәтесінен кем қарамайтын. Оның үлкен ағасы Кампинадо атымен таныс туыстарының қасында тұру үшін Германияға кетті. 13 жасқа келгенде Анн Жозеф және оның кіші бауыры әкелерінің туыстарының бірімен бірге Xhoris қаласына кетті. Xhoris-те ол үнемі қорланды және тым көп жұмыс істеуге мәжбүр болды, соңында шыдай алмады. Осыдан кейін ол Льеждегі тәтесіне қайта оралды, бірақ оның әлі де жамандыққа ұшырағанын көрді. Өзінің өмірін өз қолымен бастау қажеттігін түсінгеннен кейін, ол Лимбург провинциясының Сугне қаласында мал өріп үйренді. Бір жылдан кейін ол Льежге тігінші болып жұмыс істеуге барды, бірақ бұрынғыдай өмірінен қанағаттанбады. Ол Xhoris-те тұратын Клеменд есімді тағы бір тәтесіне көмекке барды. Біраз уақыттан кейін, бір әйел Анн Жозефтен Антверпенге барып, оның қызына күтім жасауын өтінді, бірақ ол әйел оны қонақүйден тастап кетті. Бақытында, Анн Жозефті мадам Колберт есімді әйел байқап, оны балаларына тәрбиеші ретінде қабылдады. Анн Жозеф мадам Колбертпен бірге тұруды 16 жасында бастады; оның өмірі мадам Колберттың балаларына сабақ беруден және бірнеше еуропалық астаналарда опералық ән салуды үйренуден тұрды. Олар Лондондағы мадам Колберт үйіне келді, сонда бай ағылшын азаматы Анн Жозефке көз тікті. Бір күні, мадам Колберт үйден кеткенде, ағылшын азаматы үйге кіріп, Анн Жозефпен бірге қашып кетуін өтінді. Оның айтуынша, ол одан бас тарғаннан кейін, оны күшпен алып кетіп, ұрлады. Ол кәмелетке толғанда және мұрасын алғанда, бұл үйленбеген жұп өмір сүру үшін Парижге кетті. Ол оның салтанатты өмір салтын тез арада ұқтып алып, оған көмектесуге тырысты, бірақ 1787 жылы ол Англияға оралып, оны Парижде 200 000 ливрмен қалдырды. 1784 және 1787 жылдар аралығында ол 60 жастағы Париж Парламентінің кеңесшісі, маркиз де Персанмен қарым-қатынас құрды. Олардың қарым-қатынасы туралы көп нәрсе құпия болып қала береді, бірақ олар хаттар арқылы байланысқан және ол оған өте жомарт болғандығы белгілі. Анна Жозеф куртизан ретінде жұмыс істеген кезде әрқашан Мадмуазель Кампинадо деген атты қолданды. Танымал итальяндық тенор Джакомо Дэвидпен танысқаннан кейін, ол маркиз де Персаннан ажырасып, әншілік мансабын жалғастыруға шақырылды. Ол Джусто Фернандо Тендуччи есімді кастрат мұғалімін тапты және сабақтардың толық құнын төлей алмағандықтан, Тендуччидің адвокатының көмегімен келісімге келді. Ол Тендуччидің қарызын өтеу үшін одан ақша ұрлап алу жоспарын білмеді. Әкесіне бара жатқанда, ол әкесінің қайтыс болғанын естіп, жоспарларын өзгертуге мәжбүр болды. Тендуччи өзінің жоспарын орындай алмады, өйткені оның үлкен сомадағы ақшаны алып кетуге себебі болмады. Тендуччи оны өзімен, екі бауырымен және жарты бауыры Пьеромен Италияға саяхаттауға көндірді. Ол жол шығындары өтеледі деп ойлады. Олар 1787 жылдың мамыры мен 1788 жылдың ақпаны аралығында Италияның Генуя қаласына сапар шекті. Оның шын ниетін білгеннен кейін, ол достары мен заңгерлерінен көмек сұрады, олар келісімнің жарамсыз екенін мәлімдеді. Римге бару үшін, қазіргідей, Анна Жозефке ақша қажет болды. 1789 жылдың наурыз айында ол швейцариялық банкир Жан Фредерик Перрегоға хат жазып, Маркиз де Персаннан төлем алуға көмектескені үшін алғысын білдірді, үлкен бауырына менеджерлік қызмет сатып алу үшін қарыз сұрады және Рим мен Неапольге ұсыным хаттарын сұрады. Римде француз төңкерісі туралы әңгімелер тарала бастады. 1789 жылдың мамыр айында, кіші бауыры Римде орналасқаннан кейін, ол Италиядан Парижге сапар шекті, онда төңкерістің алғашқы толқынына ілігіп қалды.

Патшаның кокады және Ұлттық жиналыс

Анн Жозефтің революцияға алғаш қатысқаны 1789 жылдың 17 шілдесінде болды, сол күні король Людовик XVI Хотел де Вильде үш түсті лента тағып, революцияны қабылдады. Әйелдерге жасалатын кемсітуден қашу үшін ол ер адам киімі мен дөңгелек бас киім киіп, еркек болып көрінуге тырысты. 1789 жылдың 4 тамызында ол жылдам таралып жатқан революцияны талқылаған Ұлттық Ассамблеяның маңызды отырысына қатысты. Ай соңында Адам және азамат құқықтарының жариялануы қабылданды. Ол Версальдегі Ноаль көшесіне көшуді шешті, осылайша Ұлттық Ассамблеяның барлық отырыстарына қатыса алатынына көз жеткізді. Ол Версальдегі әйелдердің шеруі сияқты болып жатқан оқиғалар туралы мүмкіндігінше көп білуге тырысты, мәселелерді түсіну үшін және көмектесуді бастады. 1789 жылдың қазан айында ол Парижге көшіп, онда өткен Ұлттық Ассамблеяның отырыстарына қатысуын жалғастырды.

Заңның достары қоғамы

1790 жылдың қаңтар айында ол Гилберт Роммемен бірге «Заңның достары қоғамы» (Société des amis de la loi) атты клубты құрды, ол провинциялардағы патриоттық жұмысты ынталандыруға және қолдау көрсетуге бағытталған еді. Клуб көп ұзамай таратылды, ал Анна Жозеф өзінің революциялық ынтасын Кордельерлер клубында және Ұлттық Ассамблеяның террасаларында сөз сөйлеу арқылы пайдаланды. Патриот әйелдерге берілетін мүмкіндіктердің шектеулі болуына наразы болған ол, әйелдер мен ерлер аралас және әйелдердің жеке патриоттық клубтарын құруды қолдады. Осы шамада ол Théroigne de Méricourt есімімен таныла бастады.

Баспасөздегі аңыздар

Тэронь революцияны қолдаушылардың көпшілігі әйелдердің емес, ерлердің құқықтарына қызығушылық танытып жатыр екенін түсіне бастады. 1789 жылдың қарашасынан бастап париждік роялистік баспасөз Тэроньнің "патриоттардың бәдесі" және "әйел соғыс басшысы" ретінде жарқын және жағымсыз карикатурасын жасауға кірісті. Осы памфлеттердегі жазбаларға сәйкес, ол Бастилияға шабуыл жасап, Версальге қазан айындағы шеруді басқарды; ол солдаттармен шайқасып, "қаз қызыл жарағысымен және қара қауырсынымен" киінген күйде "көтеріліс ең қатты болған жерде" жүрді. Бір газет: "Ұлттық Ассамблеяның әрбір депутаты оның баласының әкесімін деп айтуға құқылы" деп жазды. Франсуа де Бланк императорлық канцлер, принц Кауництің бұйрығымен Тэроньді тексеруші етіп тағайындалды. Шамамен бір ай бойы ауыр тексеруден кейін Бланк оның ешқандай пайдалы ақпараты жоқ екенін және оған қатысты көптеген қауесеттердің жалған екенін анықтады. Ақырында Бланк оған деген сезімі күшейіп, оның депрессия, ұйқысыздық, мигрень және қан құсу сияқты көптеген денсаулық проблемалары бар екенін білгеннен кейін босатуға көмектесті.

Парижге оралу

1792 жылдың қаңтар айында Теройн Парижге оралды. Оның австриялық тұтқындық туралы жаңалықтары одан бұрын жеткен еді, және ол қаһарман ретінде күшті қарсы алынды. 1 ақпанда ол Якобин клубында сөйледі, онда ол басынан өткен қиындықтарды баяндады және «бостандықтың алғашқы Амазонкаларының бірі» деп мақталып, құрметке бөленді. 1792 жылғы көктем бойы ол әйелдердің қару-жарақ ұстау құқығы үшін күресті, ал наурыз айында қаланы қорғау үшін әйелдер батальоны құруды ұсынды. Алайда, оның осы батальонға сарбаз жинау жұмысы көпке ұнаған жоқ, және ол Фобур Сент-Антуанде дүрлікіді қоздырғаны үшін Якобиндерге шағымданылды.

Туиллер сарайы

10 тамыздағы көтеріліс кезінде Теройн Вендом алаңындағы роялист тұтқындарының өліміне қатысты. Теройн роялист памфлетшісін өлімге дейін ұрып өлтірді деген рас емес. Кейіннен ол 1792 жылғы 10 тамыздағы батылдығы үшін азаматтық тәжбен марапатталды.

Жирондаға қатысты

Теройннің революциялық қызметі 1792 жылдың қалған бөлігінде басылды, бірақ ол көбінесе Джейкобиндер клубында атпен киінген күйінде көрінетін. 1793 жылдың басында ол әйелдердің патриоттық сезімді қолдау үшін белсенді қатысуын талап ететін бірнеше үндеу жазды. Осы кезде Теройн, тіпті радикалды якобиндерге қарсы тұрған саяси топ – Жирондистермен бірікті. 15 мамырда Теройн Тюильри бағында сөйлеген сөзін айтып жатқанда, якобиндермен байланысы бар әйелдер тобы оған шабуыл жасады. Әйелдер оның Жирондистерді қолдайтын көзқарасына наразылық білдіріп, оны жалаңаш қылып, қатты ұрып-соқты. Ол Жан-Поль Мараттың араласуы арқасында құтқарылды, бірақ содан кейін бас ауруы мен психикалық денсаулығына қатысты мәселелерге тап болды.

Институционализациялау және өлім (17941817)

Теройннің мінез-құлқы тұрақсыз болды, және 20 қыркүйек 1794 жылы ол психикалық ауруға шалдыққан деп танылып, Фобур Марсо ауруханасына жатқызылды. Соңында, ол 1807 жылы Ла-Сальпетриер ауруханасына жіберілді, онда 10 жыл бойы ара-тұра есін жинап, революция туралы үздіксіз сөйлеп отырды. Ұзаққа соқпаған аурудан кейін 1817 жылдың 8 маусымында қайтыс болды.

Француз төңкерісі туралы шындық пен ойдан шығарылған нәрсе

Бұл ойдан шығарылған Терейннің тарихы оның осы кезеңдегі нақты іс-әрекеттерін басып, шатастырды. Өзінің мойндауынша, ол Бастилияның құлауында болған жоқ, сондай-ақ қазан айындағы оқиғаларда Версальге шеруге қатыспады; керісінше, ол 1789 жылдың жазы бойы Версальде тұрып, Ұлттық Ассамблеядағы дебаттарға қатысып, Жером Петион, Камиль Десмулин және Аббат Сиес сияқты саяси тұлғалармен кездесті. Шын мәнінде, Версальде болғанда ол ер адам киімінде киінген, бірақ ол ешқандай көтеріліс шараларын ұйымдастырмады.

Бейне ойындар

Assassin's Creed Unity (2014) ойынында Théroigne de Méricourt бірнеше қосымша миссияларда кездеседі. Оның дауысын Наталия Пэйн жазды. Steelrising (2022) ойынының қосымша мазмұнында: Steelrising – Cagliostro's Secrets, Théroigne de Méricourt тағы да пайда болады. Оның дауысын Люси Монтгомери жазды.