Кіріспе
Питер Карл Ордешук (21 мамыр 1942 жылы туған) – американдық саясаттанушы. Ол Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Калифорния технология институтында саяси ғылымдар профессоры, Мэри Стиллман Харкнесс атындағы профессор. Ол 1968–1982 жылдары Карнеги Меллон университетінде және 1982–1987 жылдары Техас университетінде (Остин) профессорлық қызмет атқарды, онда ол Фрэнк К. Эрвин кішінің Үкімет саласындағы ғасырлық төрағасы болды. 1975–1976 жылдары ол Стэнфорд университетінің Мінез-құлық ғылымдарының жоғары деңгейдегі зерттеу орталығында тағылымдамадан өтті, ал 1986–1988 жылдары Қоғамдық таңдау қоғамының президенті болды. 1987 жылдан бері ол Калтекте профессор болып жұмыс істеп келеді. Ол "Дауыс беру есебінің теориясы" (Уильям Х. Райкермен бірге) және "Ойын теориясы мен саяси теория" сияқты әсерлі мақалалар мен кітаптардың авторы. Ол Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі.
Ерте өмір және білім
Питер Ордешук 1942 жылдың 21 мамырында Массачусетс штатының Челси қаласында туды. Оның әкесі Питер Ордешук, анасы Мэри Романович, олардың ата-аналары 1907 жылы тиісінше Польшадан және Украинадан көшіп келген. Оның украиндық тарапы Украинаның Волын облысының Камин-Каширский ауданынан шыққан. Ол Челси орта мектебінде оқыған. Ордешук 1964 жылы Массачусетс технология институтын экономика, саясат және инженерия салалары бойынша бакалавр ғылымдарының дәрежесімен бітірді. Ол Рочестер университетінде магистратураға түсіп, 1969 жылы саясаттану ғылымдарының докторы ғылымын қорғады.
Зерттеу
Ордешуктың зерттеулері саяси ғылымның кең ауқымын қамтиды, оның ішінде оң саяси теория, саясаттағы ойын теориясының қолданылуы, саяси экономика, саяси мінез-құлық (әсіресе сайлаушылардың мінез-құлығы), саяси институттар және саяси инженерия, американдық саясат, халықаралық қатынастар және салыстырмалы саясат сияқты алуан түрлі салалар кіреді. Зерттеулер математикалық модельдеу, тәжірибелік жобалау және эмпирикалық зерттеу әдістерін пайдаланады.
Саяси ғылымдағы формальды теория
Ордешук саяси ғылымға формалды математикалық модельдерді енгізген алғашқылардың бірі болды және бұл салаға зор әсер етті.
Эксперименталды және эмпирикалық зерттеулер
Эксперименталды саясаттану саяси құбылыстарды зерттеу, гипотезаларды тексеру және себеп-салдарлық байланыстарды түсіну үшін бақыланатын эксперименттерді пайдаланады. Ордешуктың эксперименталды зерттеулерге қосқан үлесін оның Ричард МакКелвимен бірлесіп жасаған жұмысы көрсетеді. Маккельви мен Ордешук зертханалық эксперименттерді ерте жасап, адамдардың күрделі саяси шешімдер қабылдауда салыстырмалы түрде қарапайым ақпаратты қалай пайдалана алатынын көрсетті. Атап айтқанда, олар ақпараттандырылмаған сайлаушылардың сауалнамалар мен қолдаулардан алынған сигналдарды пайдалана отырып, олар көбірек ақпарат алғанда берген дауыстарын қай кезде бере алатынын зерттеді. Бір эксперимент осы сигналдар басқаша ақпараттандырылмаған сайлаушыларды «егер көптеген сайлаушылар [оңшыл кандидатқа] дауыс берсе, ол тым либералды болмауы мүмкін» деген ойға жетелеуі мүмкін бе дегенге назар аударды және осы фактіні олар мәселе туралы көбірек білсе қалай дауыс беретінін анықтау үшін пайдаланды (Маккельви мен Ордешук 1985). Саяси экономист Томас Палфри олардың негізгі нәтижесін былай сипаттады:
«Бәлкім, ең таңғажайып эксперимент – эксперименттегі сайлаушылардың азағын ғана кандидаттардың орналасқан жерін білген. Олар осы ақпараттың өзі сайлаушыларға, тіпті ақпараттандырылмаған сайлаушыларға да оңтайлы әрекет етуге жеткілікті екенін дәлелдеді – яғни, толыққанды ақпараттандырылғандай».
Маккельви мен Ордешуктың эксперименттері (а) ақпараттандырылмаған сайлаушылардың тиімді дауыс беруі және (б) сайлау қорытындыларының барлық сайлаушылар жеткілікті түрде ақпараттандырылған жағдайдағыдай болуы мүмкін болатын жағдайлардың күтпеген ауқымын көрсетті. Бұл нәтижелер сайлаушылардың шешімдер қабылдауда ақпаратты қалай пайдаланатыны туралы ойларды қайта қарастыруға түрткі болды. Ордешуктың үлесі оның ықпалды теориялық және эксперименталды жұмысынан асып түседі. Ол сондай-ақ нақты әлем деректерін қатаң талдау арқылы формалды теорияларды эмпирикалық түрде тексеру және растаудың маңыздылығын атап өтті және эмпирикалық зерттеулерге маңызды үлес қосты. Мысалы, Ордешук пен Зенг (1997) рационалды сайлаушылар модельдерінен, атап айтқанда, дауыс берудің күтілетін пайдалылық модельдерінен (Даунс 1957, Рикер және Ордешук 1968) алынған гипотезаларды үш кандидатты президенттік сайлау контекстінде сынады. Бұл модельдер сайлауға қатысу және кандидатты таңдау шешімдеріне басқа факторлармен қатар, сайлаушының шешімнің ықтимал пайдасын қарастыруы, пайданың жүзеге асу ықтималдығымен салмақталуы әсер етеді деп болжайды. Ордешук пен Зенг күтілетін пайдалылық есептеулері дауыс беру туралы шешімді түсінуге көп қоспайтынын эмпирикалық түрде дәлелдеді, бірақ мұндай стратегиялық ескертулер кандидатты таңдау шешімдеріне маңызды әсер етеді, әсіресе кіші партияның кандидаттарын қолдайтын сайлаушылар арасында.
Конституциялық жобалау және салыстырмалы саясат
Ордешук (1992) билік бөлінісі және сайлауларды жоспарлау сияқты конституциялық механизмдердің маңыздылығын, сондай-ақ федерализмнің американдық саяси жүйенің тұрақтылығындағы рөлін қайта қарастырды. Чен мен Ордешук (1994) конституциялық тәуелсіздік туралы ережелердің рөлін зерттеді. 1990-шы жылдардың және 2000-шы жылдардың басында Ордешук студенттерімен және Ресей мен Украинаның әлеуметтік ғалымдарымен бірлесіп жұмыс істеді, сондай-ақ осы елдердің әрқайсысына жаңа конституция құруға көмектесті. Олардың жұмысы федералистік жүйенің құрылымын (Филиппов, Ордешук және Швецова, 2004) және Ресей мен Украинадағы сайлау алдаушылығын анықтау (Мягков және Ордешук, 2009) тақырыптарын зерттеді. 1996-1998 жылдары Ордешук Стефан Батори қоры қаржылаған Саяси ғылымдар және халықаралық қатынастар халықаралық жазғы мектебінде Саяси ғылымдар мен ойын теориясынан дәріс оқуға шақырылды. Сол кезде жазғы мектеп бұрынғы Кеңес Одағы және басқа кеңестік елдердің студенттерін қолдауға бағытталған, осылайша олар кеңестік режим кезінде қол жетімсіз болған пәндерді терең зерттеуге мүмкіндік алып, болашақ ғалымдардың жаңа буыны батыс ойлау жүйесімен және демократиямен танысты. Орыс федерализмін зерттегеннен кейін (Ольга Швецова, Миша Мягков және Михаил Г. Филипповпен бірлесіп) және осы тақырыптағы тәжірибесін орыс заң шығарушыларымен бөліскен соң, Питер Ордешук басқа посткеңестік мемлекетке, атап айтқанда Украинаға зерттеу жүргізуге көшті. Оның жұмысы және көрнекті украиндық социолог Валерий Хмелько мен Мелвин Дж. Хиничпен ынтымақтастығы «Посткеңестік істер» (1999, 2002) журналында жарияланған мақалаларға әкелді, онда олар Украинаның 1998 жылғы парламенттік және 1999 жылғы президенттік сайлауларының нәтижелерін дауыс берудің кеңістіктік моделін пайдаланып талдады, ерекше назар Украинаның Шығыс/Батысқа бөлінуіне аударды.
Оқыту және оқыту
Ордешук – жанынан табылмайтын ұстаз, аспиранттар үшін керемет кеңесші және нақылға толы ақылшы. Оның ғылымға деген құштарлығы жұқпалы, ал оқыту әдісі қызықты. Оның бірнеше кітабы көптеген магистратура және бакалавриат бағдарламаларында негізгі оқулық ретінде пайдаланылады. Ол – әрбір студенттің талантын ашып, дамытуға қабілетті, жігерлендіретін ұстаз. Ол көптеген студенттерімен бірге түрлі ғылыми жобалармен айналысып, ғалымдардың бірнеше буынының интеллектуалдық өсуіне көмектесті. Оның белгілі студенттері мен шәкірттері: Эмерсон Ниу, Кеннет Уильямс, Гуофу Тан, Артур Лупия, Ланче Цен, Пенг Лиан, Ян Чен, Катерина Шерстюк, Ольга Шветсова, Михаил Филиппов, Марианна Клочко және Михаил Мягков. 1990 жылдардың басында Ордешук Калтех университетінің гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар бөлімінің аспирантура директоры қызметін атқарды. Ол бағдарламаға үміткер аспиранттарды іздеуге және тартуға көп күш жұмсады, сондай-ақ Қытай мен бұрынғы КСРО елдерінен студенттерді жұмысқа алуды бастады. Ордешуктің дауыс беру, сыбайлас жемқорлық және конституциялық құрылым саласындағы ғылыми қызығушылықтарымен байланысты, осы студенттермен бірлесіп жұмыс істеу нәтижесінде «Конституциялық бөліну туралы ережелер» (Ян Ченмен бірге, «Конституциялық саяси экономика», 1994), «Федерализмді жобалау» (М. Филиппов пен О. Шветсовамен бірге, Кембридж университетінің баспасы, 2004), «Әлеуметтік желілердегі ішкі уақыттық басымдықтар» (Марианна Клочкомен бірге, Эдвард Элгар, 2005) және «Сайлау алдауын анықтау: Ресей мен Украина» (Михаил Мягковпен бірге, Кембридж университетінің баспасы, 2009) сияқты ғылыми еңбектер жарық көрді.
Таңдалған жарияланымдар
Рикер, В. Х. және Ордшук, П. К., 1968. "Дауыс беру есебінің теориясы". Американдық саясаттану журналы, 62(1), 25–42-беттер. Davis, O., Hinich, M., & Ordeshook, P. 1970. "Сайлау процесінің математикалық моделінің түсіндірмелік әзірлемесі". Американдық саясаттану журналы, 64(2), 426–448. McKelvey, R. D., және Ordeshook, P. C., 1985. “Шектелген ақпаратпен сайлау: Қазіргі уақыттағы сауалнамалар мен қолдау деректерін ақпарат көзі ретінде пайдаланатын орындалған күтулер моделі”. Экономикалық теория журналы 36: 55–85. Ordeshook, P. C. 1986. Ойын теориясы және саяси теория. Кембридж университетінің баспасы. Ordeshook, P., & Schwartz, T. 1987. "Күн тәртібі және саяси нәтижелерді бақылау". Американдық саясаттану журналы, 81(1), 179–199. Ordeshook, P. C., & Palfrey, T. R. 1988. "Күн тәртібі, стратегиялық дауыс беру және толық емес ақпаратпен сигнал беру". Американдық саясаттану журналы, 32(2), 441–466. Niou, E. M., Ordeshook, P. C., & Rose, G. F. 1989. Билік тепе-теңдігі: Халықаралық жүйелердегі тұрақтылық. Кембридж университетінің баспасы. Ordeshook, P. C., 1990. "Саяси экономиканың дамып келе жатқан саласы", Alt, J. E. & Shepsle, K. A. (ред.) "Позитивті саяси экономикаға қатысты перспективалар", Кембридж университетінің баспасы. Ordeshook, P. C., 1992. Саяси теорияның анықтамалығы. Routledge Press. Ordeshook, P. C., 1992. "Конституциялық тұрақтылық". Конституциялық саяси экономика, 3(2), 137–175-беттер. Chen Y. және Ordeshook, P. C., 1994. "Конституциялық бөліну шарттары", Конституциялық саяси экономика, 5, 45–60-беттер. Ordeshook, P. C. және Shvetsova, O. V., 1994. "Этникалық әртүрлілік, округ масштабы және партиялар саны". Американдық саясаттану журналы, 100–123-беттер. Ordeshook, P. C. және Zeng, L., 1997. "Рационалды сайлаушылар және стратегиялық дауыс беру: 1968, 1980 және 1992 жылғы сайлаулар бойынша деректер". Теориялық саясат журналы, 9(2): 167–187. Ordeshook, P. C., 1998. Жаңа демократия азаматтарына арналған сабақтар. Edward Elgar Publishing. Filippov, M., Ordeshook, P. C. және Shvetsova, O., 2004. Федерализмді жобалау: өзін-өзі ұстап тұратын федералды институттардың теориясы. Кембридж университетінің баспасы. Klochko, M. A. және Ordeshook, P. C., 2005. Әлеуметтік желілердегі эндогендік уақыт қалаулары. Edward Elgar Publishing. Myagkov, M., Ordeshook, P. C. және Shakin, D., 2009. Сайлау алаяқтығының сот-медициналық сараптамасы: Ресей және Украина. Кембридж университетінің баспасы.