Кіріспе

Гахирмата жағажайы – Үндістанның Одиша штатындағы Кендрапара ауданында орналасқан жағажай. Бұл жағажай Бхитарканика мангровын Бенгал шығанағынан бөліп тұрады және жасыл теңіз тасбақаларының ең маңызды ұялау орны болып саналады. Жағажай Гахирмата теңіз жануарлар қорығының құрамына кіреді, сонымен қатар Бенгал шығанағының іргелес бөлігі де осы қорыққа жатады.

Орналасқан жері

Гахирмата – Одиша штатындағы жалғыз теңіз жануарлар қорығы. Бұл туралы Одиша штатының Орман және қоршаған орта департаментінің 1997 жылғы 27 қыркүйектегі № 18805/ F&E хабарламасында және 1997 жылғы 17 қазанда жарияланған «Одиша» газетінің ерекше № 1268-де көрсетілген. Ол 86 градус 45' 57" және 87 градус 17' 36" шығыс бойлық, сондай-ақ 20 градус 17' 32" және 20 градус 45'58" солтүстік ендік аралығында орналасқан. Қорықтың жалпы ауданы 1435,0 км² құрайды, оның ішінде 1408,0 км² су жатыр, ал 27,0 км² жерге – қорық орман, лайлы жерлер мен құмды тілдер кіреді. Қорықтың негізгі аймағы 725,50 км² ал буферлік аймақ 709,50 км²-ды құрайды. Қорықтың барлық аумағы Кендрапара ауданының кіріс шегіне жатады.

Olive ridley теңіз қуыстары

Одиша жағалауында әлемдегі ең ірі зәйтүнді теңіз тасбақаларының шоғырланған жері орналасқан. Гахирматадан басқа, Rushikulya және Devi өзендерінің сағасында ұялауға қолайлы екі тағы бір жағажай анықталған. Оливе ридли теңіз тасбақаларының жұптасу және ұялау үшін жаппай жиналуының көрінісі ғалымдар мен табиғатты сүйетін адамдарды әлемнің түкпір-түкпірінен қызықтырады. 2017 жылдың сәуір айында болған оқиға осы құбылысты растайды. Орман шаруашылығы қызметкерлерінің хабарлауынша, осы айда 24 сағаттың ішінде кемінде екі жүз мың (200 000) зәйтүнді теңіз тасбақасының балапаны ұяларынан шыққан. Бұл жаңалық табиғатты қорғау қоғамдары мен жануарларға құштар адамдар тарапынан жақсы қабылданды. Мұндай оқиғалар Гахирмата жағажайында кем дегенде бір аптаға созылуы күтілуде. Осы бейкүнә теңіз жануарларының жаппай жиналу сирек кездесетіні және оларға жасалған қатыгездік, Батигар маңындағы ескі шамшырақтың орналасқан жерінен Майпура өзенінің сағасына дейінгі су кеңістігін Гахирмата (теңіз) қорығы деп жариялауға себеп болды. Зәйтүнді теңіз тасбақалары жыл сайын қараша айының басынан бастап Одиша жағалауында жұптасу және ұялау үшін үлкен топтарда көшіп келеді. Гахирмата жағалауында жыл сайын жүзден бес жүз мыңға дейін ұя салады. Соңғы кезде осы тасбақалардың саны жаппай өлу салдарынан азайды. Зәйтүнді теңіз тасбақасы 1972 жылғы Үндістанның жабайы табиғатты қорғау заңының (1991 жылы толықтырылған) I тізіміне енгізілген. Одиша жағалауындағы теңіз тасбақаларының барлық түрлері IUCN Қызыл кітабында "қауіпті жағдайда" деп тіркелген. Теңіз тасбақалары "Көшпелі түрлер туралы конвенция" және CITES (Жабайы флора мен фаунаға халықаралық сауда туралы конвенция) арқылы қорғалады. Үндістан осы конвенциялардың барлығына қол қойған мемлекет. Ридли теңіз тасбақаларының "үйге оралу" қасиеті оларды жаппай қырылуға бейім етеді. Теңіз тасбақаларының туған ұялау жағажайларына сапары олардың өліміне себеп болатын фактор. Гахирмата жағалауы миллиондаған тасбақалардың туған ұялау жағажайы болғандықтан, тасбақаларды қорғау ісінде маңызы зор.

Тамақ ішу әдеті

Зәйтүнді жабайы теңіз тасбақалары теңіз шұмықтарымен, кішкентай балықтармен, балық шабақтарымен, қабықты жануарлармен және медузалармен қоректенеді. Ридлилердің тағамына су өсімдіктері де кіреді. Ридлилер көбінесе тамақтанғанда оны ұнтақтап, шайнап алады.

Ұрықтандыру

Күн сәулесі мен метаболизмдік жылудың әсерінен инкубацияланатын, құты тәрізді шұңқырлардағы жұмыртқалар 50-60 күннен кейін жарылады. Жұмыртқадан жарылу шакалдар, иттілер және құстардың шабуылынан сақтану үшін түнгі уақытта немесе таң алдында жүзеге асады. Шұңқырдың қабырғалары біртіндеп құлап, төменгі қабаттағы жұмыртқалардың жоғары көтерілуіне мүмкіндік береді. Балапандар шыққаннан кейін бірден ашық теңізге бет алады. Бұл – тасбақалардың кішкентай көшірмелері теңіз суына енуге асығады. Бұл – ең тамаша көрініс. Балапандар теңіз суындағы жұлдыздардың шағылысуымен немесе жарық көкжиекпен бағыттап, теңізге қарай бірлесіп жүзеді. Балапандар теңіз ағысына жеткенше теңіздің тереңіне жүзіп барады. Осы кезеңде балапандардың көптеп қырылуы байқалады. Зерттеулерге сәйкес, 1000-нан 1 ғана тірі қалады. Ірі балықтар, жұлдызды шаяндар немесе қараша баз құстар балапандарды жемтігі ретінде пайдаланады. Содан кейін "жоғалған жыл" кезеңі басталады.