Мессан Агбейомэ Габриэль Коджо: Того саяхатшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Тоголық саяхаткер (1954–2024)

Мессан Афейоме Габриэль Коджо (12 қазан 1954 – 3 наурыз 2024) – Тогоның 29 тамыз 2000 жылдан 27 маусым 2002 жылға дейін премьер-министрі қызметін атқарған саяхаткер.

Өмір және мансап

Коджо 1954 жылы 12 қазанда Токплиде, қазіргі Тогоның Йото префектурасында Доссу Коджо мен Кедже Флора Доссехтің отбасында дүниеге келген. 1983 жылғы қаңтарда Францияның Пуатье университетінен ұйымдық басқару мамандығы бойынша білім алды. Тогоға оралғаннан кейін Коджо 1985 жылдан 1988 жылға дейін SONACOM коммерциялық директоры болды, содан кейін президент Гнассингбе Эядема оны 1988 жылдың 19 желтоқсанында Үкіметке Жастар, спорт және мәдениет министрі етіп тағайындады. Ол 1991 жылдың қыркүйегіне дейін сол лауазымда болды, содан кейін премьер-министр Жозеф Коку Коффиго бастаған өтпелі үкімет билікке келді. 1992 жылдың қыркүйегінде ол аумақтық басқару және қауіпсіздік министрі болып тағайындалды, бірақ Коффиго оны Того халқының жиналысының (RPT) басқа мүшесі, байланыс және мәдениет министрі Бенджамин Авегекамен бірге 1992 жылдың 9 қарашасында қызметтен босатты. Коджо мен Авеке, Эядеманың қолдауымен, наразылықтарға қарамастан және Коффигоның мәселені Жоғарғы сотқа беру ниетіне қарамастан, үкіметтен кетуден бас тартты; Коджо 1993 жылдың ақпанына дейін өз лауазымында болды, ол Ломе автономды портының бас директоры болды. Коджо алты жылдан астам уақыт бойы Ломе автономды портының бас директоры қызметін атқарды. 1999 жылғы наурыздағы парламент сайлауында ол Йото префектурасының үшінші сайлау округінде RPT кандидаты ретінде Ұлттық Ассамблеяға сайланды; ол жалғыз кандидат болды және 100% дауыс алды. Сайлаудан кейін ол 1999 жылы маусымда Ұлттық Ассамблеяның президенті болып сайланды. Бір жылдан астам уақыт осы лауазымда болғаннан кейін президент Эядема Коджоны 2000 жылдың 29 тамызында премьер-министр етіп тағайындады. Ол Евгений Коффи Адоболидің сеніміне иелік етпеу туралы дауыс беруден кейін жеңілгеннен кейін оның орнына келді. Коджо 2001 жылы 30 тамызда Конституцияны өзгерту керектігін айтты, бұл 2003 жылы Эядема үшін үшінші мерзімге үміткер болуға мүмкіндік береді. Коджо премьер-министр болғаннан кейін Эядэманың орнын алмақшы деп кеңінен болжам жасалса да, ол және Эядэма қақтығысқа түсті және Эядэма оны премьер-министр лауазымынан 2002 жылдың 27 маусымында, RPT ішіндегі айырмашылықтарға байланысты босатты. 28 маусымда Le Scorpion газетінде жарияланған мақалада ол Эядеманы сынға алды. Ол Тогодан тез арада кетіп қалды және 2002 жылдың шілде айының басында сот оны президенттің абыройын қорлағаны және қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін іздестіруде деп жариялады. 2002 жылы 6 тамызда РПТ Орталық Комитеті Коджоны биік сатқындық үшін Ұлттық Ассамблеяның бұрынғы президенті Дахуку Перемен бірге партиядан шығару туралы бірауыздан дауыс берді; ол 18 шілдеде Моно орденінен де шығарылды. Тогодан кеткеннен кейін Коджо Францияда сүргінші болып өмір сүрді, содан кейін ол Эядэманы сынға алуын жалғастырды. Того үкіметі 2002 жылдың қыркүйек айының ортасында Коджоны тұтқындауға халықаралық ордер шығарды, оны жемқорлықпен жалған айыптап, ол Тогодан оны соттаудан қашу үшін қашып кеткенін айтты. Үкімет сондай-ақ, қыркүйек айында "Франция халықаралық радиосының" Коджомен сұхбатын таратуына наразылық білдірді. Ол президенттік мерзімнің шектелуін жоюға қатысты түзетуді айыптап, Фамбарэ Уаттара Натчабаның бұл ұсынысты бастапқыда ашық айтқандығын және ол ұсынысты РПТ-ның ішкі себептері бойынша қолдағанын айтты. 2003 жылғы маусымдағы президенттік сайлаудан кейін Коджо Motion d'information газетінің сұхбатында Эядэма ресми нәтижелерге қайшы сайлауда жеңілгенін айтты. Коджо Эядеманы билікте зорлық-зомбылық арқылы қалуда айыптап, Эядема жеңілгенін мойындап, елдегі саяси қиындықтарды шешу және азаматтық соғысты болдырмау үшін саясатты тастауы керек деді. Кейін Коджо Того футбол федерациясының президенті лауазымына сайлануға үміткер болды, бірақ 9 қаңтар 2007 жылы оның кезектен тыс съезінде ол Авесси Адагло Татадан кейінгі екінші орынға ие болды, ол Татаға қарсы 24 делегаттың 14 дауысын алды; ол Федерацияның президенті болған Эядэма ұлы Рок Гнассингбенен алда тұрды және сегіз дауыс алды. Коджо 2008 жылдың тамызының басында 2010 жылғы президенттік сайлауда жаңа партия - "Организация союзного союза Того солидарного" (OBUTS) кандидаты ретінде үміткер болатынын жариялады. Ол 2010 жылдың 14 қаңтарында ресми түрде кандидатурасын ұсынды. Кандидатураларды тапсырудың соңғы мерзімі 15 қаңтар болса да, Коджо өз кандидатурасын ресми түрде ұсынған алғашқы адам болды. Ол бірінші болғанын білген соң, Коджо бұл "өте жақсы белгі" екенін және сайлауда "бірінші" жеңімпаз деп жарияланатындығын мәлімдеді. Коджо 2020 жылғы президенттік сайлауға Того үшін үміткер болады деп хабарлады. Ол жеңіліске ұшырады, дауыстардың 18% -ын алды. Сайлаудан кейін Ұлттық Ассамблея оны төңкерілгендікке қатысқан деп айыптады, бұл күмәнді. Агбейомэ Коджо 2024 жылдың 3 наурызында, 69 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Kodjo was born in Tokpli, now in Yoto Prefecture, Togo on 12 October 1954, to Dossou Kodjo and Kédjé Flora Dosseh. He received a degree in organizational management from the University of Poitiers in France in January 1983. Back in Togo, Kodjo was Commercial Director of SONACOM from 1985 to 1988 before President Gnassingbé Eyadéma appointed him to the government as Minister of Youth, Sports, and Culture on 19 December 1988. He remained in that post until September 1991, when a transitional government led by Prime Minister Joseph Kokou Koffigoh took office. He was appointed as Minister of Territorial Administration and Security in September 1992, but Koffigoh dismissed him, along with another member of the Rally of the Togolese People (RPT), Minister of Communications and Culture Benjamin Agbéka, on 9 November 1992. Kodjo and Agbéka, with Eyadéma's support, refused to leave the government, despite protests and Koffigoh's intent to take the matter to the Supreme Court; Kodjo remained in his position until February 1993, when he became Director General of the Autonomous Port of Lomé. Kodjo served for more than six years as Director General of the Autonomous Port of Lomé. In the March 1999 parliamentary election, he was elected to the National Assembly as the RPT candidate in the Third Constituency of Yoto Prefecture; he was the only candidate and received 100% of the vote. Following the election, he was elected as President of the National Assembly in June 1999. After a little over a year in that position, President Eyadéma appointed Kodjo as Prime Minister on 29 August 2000, replacing Eugene Koffi Adoboli after Adoboli was defeated in a no confidence vote. Kodjo said on 30 August 2001 that the Constitution should be changed to enable Eyadéma to run for a third term in 2003. Although Kodjo was widely speculated to be Eyadéma's intended successor after becoming prime minister, he and Eyadéma came into conflict and was dismissed as Prime Minister by Eyadéma on 27 June 2002 reportedly due to differences within the RPT. In an article published in Le Scorpion newspaper on 28 June, he criticized Eyadéma. He promptly left Togo, and in early July 2002, he was declared wanted by a court for allegedly dishonoring the President and disrupting public order. On 6 August 2002, the RPT Central Committee voted unanimously to expel Kodjo from the party, along with former National Assembly President Dahuku Péré, for high treason; he was also expelled from the prestigious Order of Mono on 18 July. After leaving Togo, Kodjo lived in exile in France, and from there, he continued his criticisms of Eyadéma. The Togolese government issued an international arrest warrant for Kodjo in mid September 2002, falsely accusing him of corruption and saying that he had fled Togo to avoid prosecution for it. The government also complained about Radio France Internationale's broadcasting of an interview with Kodjo in September, which RFI had done despite government pressure. He denounced the amendment to eliminate presidential term limits, saying that Fambaré Ouattara Natchaba initially made that proposal publicly and supported the proposal for the RPT's internal reasons. Following the disputed June 2003 presidential election, Kodjo said in an interview with the newspaper Motion d'information that Eyadéma had lost the election contrary to the official results. Accusing Eyadéma of remaining in power through violence, Kodjo said that Eyadéma should admit defeat and leave politics to resolve the country's political troubles and prevent civil war. Kodjo later ran for election to the position of President of the Togolese Football Federation, but at its extraordinary congress on 9 January 2007, he placed second behind Avlessi Adaglo Tata, receiving 14 votes from delegates against 24 for Tata; he placed ahead of Eyadéma's son Rock Gnassingbé, who was the Federation's incumbent president and received eight votes. Kodjo announced in early August 2008 that he would stand as the candidate of a new party, the Organisation pour bâtir dans l'union un Togo solidaire (OBUTS), in the 2010 presidential election. He formally submitted his candidacy on 14 January 2010. Although the deadline for submitting candidacies was 15 January, Kodjo was the first person to submit his candidacy formally. Upon learning that he was first, Kodjo declared that it was "a very good sign" and that he would also be "the first" to be declared the winner of the election. Kodjo announced he would run in the 2020 presidential elections for Togo. He lost, getting 18% of the vote. After the election, the National Assembly accused him of plotting a coup, which has been disputed. Agbéyomé Kodjo died from a heart attack on 3 March 2024, at the age of 69.