Кіріспе
Плейстоцен дәуірінде Балтық теңізінің алдағысы
Йолдия теңізі – геологтардың Балтық теңізі алабындағы айнымалы тұзды су сатысына берген аты, ол Вейхель мұзылдауы кезінде Балтық мұзды көлі теңіз деңгейіне дейін тартылғаннан кейін басым болды. Йолдия теңізінің мерзімі көбінесе ежелгі шөгінділер мен жағалау сызықтарынан және балшық қабаттарының жылдық тізімінен алынған радиокөміртектік сынамалар арқылы анықталады. Олардың арасында мың жылға дейін айырмашылықтар болуы мүмкін, бірақ сенімді бағалау бойынша б.з.д. 10 300 – 9500 радиокөміртектік жылдарға, шамамен б.з.д. 11 700 – 10 700 күнтізбелік жылдарға сәйкес келеді. Скандинавияның изостатикалық көтерілуі оның су шығу жолдарын жапқан немесе жақындатқан кезде, тұзды және тұщы су арасындағы тепе-теңдікті өзгерткенде теңіз біртіндеп жойылды. Йолдия теңізі Анцилус көліне айналды. Йолдия теңізінің сатысы үш фазадан тұрады, олардың тек ортаңғы фазасында ғана тұзды су болды. Теңіздің аты Стокгольм маңында кездесетін екі жақтауы Portlandia arctica (бұрын Yoldia arctica деп аталған) ескі атауынан алынған. Бұл екі жақтау салқын тұзды суды қажет етеді. Ол мұздың еруі жылдамдағанға дейін Йолдия теңізінің ортаңғы фазасын сипаттайды, сол кезде Балтық теңізіне тұзды су құйылатын.
Сипаттама
Балтық мұздық көлі, Йолдия теңізі, Анцилус көлі және Литорна теңізі – Балтық бассейнінің мұздықтан кейінгі дамуының төрт мойындалған кезеңі. Олар ертеден кейінгіге қарай былай жүреді: Балтық мұздық көлі – теңіз деңгейінен жоғары деңгейдегі тұщы сулы мұздық көлі, Биллингеннің солтүстік беткейіндегі мұздық бөгеті бұзылғанға дейін мұздықпен бөгеліп тұрды. Көл деңгейі теңіз деңгейінен шамамен 26 метрге төмендеді – шамамен 10 000 жыл бұрын (Б.С.). Анцилус көлі – Нәрке бұғазының тосқауылдануы нәтижесінде пайда болған тұщы сулы көл – 9 600-ден 7 800 БП аралығында. Кейін мұздың еруі қосымша тұщы сумен қамтамасыз етті, көл қабатталған (меромиктикалық) болды, түбінде тұзды, үстінде тұщы су болды. Теңіздің өмір бойында және әртүрлі жерлерде тұздылығы өзгеріп отырды. Теңіздің тұздылығының барлық теңізге біркелкі қолданылатын кезеңдері бар екенін айтуға бола ма, жоқ па, бұл мәселе даулы. Шамамен 10 000 Б.С. жылы шығыс жоғарылай берді және көл/теңіз Дания арқылы бұзылып, алғашқы Ұлы белдеу арналарын құрды. Ашылудың жалпы ені 1 км-ден кем болды және солтүстік жағында екі арна болды. Ұлы белдеу арналары Анцилус көлін құраған мұздықтан кейінгі жердің көтерілуінен қайтадан тосылды. Географиялық тұрғыдан Ботния шығанағы мұздың астында қалды. Фин шығанағы ашық болды, бірақ Финляндияның көп бөлігі мұздық ағындарымен әкелінген шөкімдер біртіндеп тараған архипелаг болды. Германияны Оңтүстік Швециямен Дания арқылы жалғаған құрлық көпірі болды. Мұздың салмағынан босаған Финляндия теңізден бірте-бірте және тегіс емес көтерілді. Йолдия жағалауының кейбір бөліктері бүгінде теңіз деңгейінен жоғары, ал басқалары төменде жатыр. Йолдия теңізі соңында қазіргі теңіз деңгейінен шамамен 30 метр төмен болды. Нева өзені орналасқан жердегі арна Йолдия теңізін Ладога көлімен байланыстырды. Йолдия теңізі Бореалды Блит-Сернандер кезеңінің ішінде толығымен пайда болды. Оның жағалауындағы орман мен түрлер бореалды болды. Мезолиттік мәдениеттер Дания/Оңтүстік Швеция және теңіздің оңтүстік жағалауларын мекендеуін жалғастырды. Скандинавия Стокгольм аймағы арқылы ағынды тосқанда және тұзды тепе-теңдік тағы да көлдік экологияға қарай ықпалдасқанда, теңіздің экологиялық жүйесі аяқталды.
The Baltic Ice Lake – fresh water proglacial lake with level greater than sea level – dammed by glacial ice until the ice dam broke free at the north slope of Billingen uplands – the lake level then dropped ~ 26 meters to sea level – ~ 10,000 years before the present (B. C.). The Ancylus Lake – creation of a fresh water lake through uplift, which blocked the Närke strait – 9,600 to 7,800 ΒP. Subsequently, increased melting of the glacier provided additional fresh water and the lake became stratified (meromictic), with salt water on the bottom and fresh on top. Over the life of the sea and from location to location the salinity was a variable. Whether it is possible to speak of stages of salinity that would apply uniformly to the whole sea is debatable. At about 10,000 B. C., the exit continued to rise and the lake/sea broke through Denmark creating the first Great Belt channels. The total opening was less than 1 km wide and included two channels at the northern end. The Great Belt channels was blocked again by rising land from the post glacial rebound that created Ancylus Lake. Geographically, the Gulf of Bothnia remained under the ice. The Gulf of Finland was open but most of Finland was an archipelago, over which debris carried by glacial streams gradually spread. A land bridge joined Germany to southern Sweden through Denmark. Relieved of its weight of ice, Finland rose gradually and unevenly from the sea. Parts of the Yoldia shoreline are above sea level today while other parts remain below. The Yoldia Sea toward its end was about 30m below current sea level. A channel at the location of the Neva River connected Yoldia Sea to Lake Ladoga. The Yoldia Sea existed entirely within the Boreal Blytt–Sernander period. The forests and species lining its shores were boreal. Mesolithic cultures continued to occupy Denmark/south Sweden and the southern shores of the sea. The sea as an ecologic system came to an end when Scandinavia rose sufficiently to block the flow through the Stockholm area and the saline balance shifted toward a lacustrine ecology once again.