Капри аралындағы Лотос жеуші

Кіріспе

У. Сомерсет Момның қысқа әңгімесі, 1921 жылғы "Лотос жегіш" фильмі – британдық автор У. Сомерсет Момның 1935 жылы жазған қысқа әңгімесі. Ол Джон Эллингэм Брукстың өмір тарихына шала-шар байланысты. Бұл әңгіме 1940 жылы Момның "The Mixture as Before" атты әңгімелер жинағына енгізілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға 1913 жылы баяндаушының Италиядағы Капри аралында досына барған кезден басталады. Досы баяндаушыны он алты жыл бұрын аралға демалуға келген Томас Уилсонмен таныстырады. Сол демалыстан бір жыл өткен соң, Уилсон Лондондағы банктегі жұмысынан бас тартып, Капридегі шағын коттеджде қарапайым және ләззатты өмір сүруді шешті. Аралға сапар жасағанда таң қалған ол, аралықта тағы он екі немесе он үш жыл жұмыс істемеуге және жинаған ақшасын бірден аннуитетке салып, осылайша жиырма бес жыл бойы Каприде қарапайым өмір сүруге мүмкіндік алуға шешім қабылдады. Ал егер осы жиырма бес жылдың он бес жылы өткен соң не болады? Көп адам алпыс жасқа келгенде қайтыс болады, бірақ одан да көп адам өлмейді. Уилсон бұл сұраққа тікелей жауап бермейді, бірақ егер табиғат оны алпыс жасқа дейін жеткізбесе, өзінің қалауынша өмір сүргендіктен, өзін-өзі жоюға дайын болады. Оқиғаның баяндаушысы осындай батыл жоспарға таңғалады, өйткені Уилсонның сыртқы келбеті мен мінезі ерекше емес, қарапайым адам – ол бір кездегі банк менеджері сияқты. Баяндаушы көп ұзамай Каприден кетеді, ал арадағы дүниежүзілік соғыс және басқа да оқиғалар салдарынан, он үш жылдан кейін Капридегі досына қайта барғанда ғана Уилсонмен танысқандығын ұмытады. Әрине, сол кезде Уилсонның тағдырмен келісімінің қалған он жылы аяқталады. Досы баяндаушыға оның болмаған кезінде болған оқиғаларды айтады. Уилсонның аннуитеті бітіп, алдымен ол өзінің барлық мүлкін сатады, содан кейін өзіне көмектесу үшін арал тұрғындарынан ақша қарызға алады, бірақ аннуитеті біткеннен кейін бір жыл өткен соң, тіпті қарыз да ала алмайды. Сонда Уилсон өз үйіне кіріп, көмір отын жағып, бөлмені көміртек газымен толтырып, өзін-өзі өлтіруге тырысады. Бірақ оған жігер жетпейді, дейді баяндаушы, тырысып өлмеуіне қарамастан, аман қалады, бірақ миына зақым келіп, психикалық жағдайы нашарлайды, бірақ психиатриялық ауруханаға жатқызуға жеткілікті емес. Ол қалған өмірін бұрынғы жер иесінің ағаш қорасында өткізеді, су тасып, малға жем береді. Баяндаушы мен оның досы әңгімеге аяқ басқанда, досы оған Уилсонның бар екенін білгенін жасыруға кеңес береді; шатасқан және төмендеген адам, аң аулаған жануар сияқты, жақын маңдағы ағаш артында тығылып отыр. Осылай өмір сүргеннен алты жыл өткен соң, ол әдемі Фараглиони (жағалаудағы тік жарлы таулар) тұрған жерде, оны көп жылдар бұрын аралға тартқан сол тік жарлы таулардың үстінде өлі табылған – мүмкін, олардың сұлулығынан қаза тапқан шығар, дейді баяндаушы. Баяндаушы Уилсонмен кездескеннен кейін көп ұзамай, өзінің таңдауы қауіпсіз болар еді дейді: зейнетақысын қамтамасыз ететін қосымша оншақты немесе одан да көп жыл жұмыс істеп, қанша уақыт болса да, өмір сүруге жеткілікті ақшаға ие болу, содан кейін Капридегі идиллияға бару, тіпті Уилсон айтқандай, отыздан асқан адамның ләззаты елуден асқан адамның ләззатынан өзгеше. Бірақ баяндаушы Уилсонның соңғы жылдарының трагедиясын Уилсонның алғашқы таңдауына емес, қоғамның мақұлдаған жолына ерудің орнына, өз өмірін өзі қалағандай етіп жасауға батылы жеткені үшін жақтайды. Баяндаушы Уилсонның қажет болған жағдайда, өзінің өмірін аяқтау туралы шешімін орындауға қажетті жігерге ие болуы мүмкін еді дейді, егер ол Лондондағы күнделікті өмірін толық уақытты демалыс үшін тастап кету туралы батыл жоспарын алғаш рет жүзеге асырғанда. Бірақ Капридегі өмірінің тыныштығы мен жалқаулығы оған қажетті жігерден айырды. Баяндаушының пікірінше, сынақтан өтпеген адамның жігері әлсірейді, өйткені тек тегіс жерде қолданатын бұлшық еттер тауға көтерілу қабілетін жоғалтады. Оқиғаның аты грек мифологиясындағы Лотос жейтіндерге сілтеме жасайды, олар да сондай жалкоо өмір сүрді.

The story begins in 1913 with the narrator's visit to a friend on the island of Capri in Italy. The friend introduces the narrator to Thomas Wilson, who had come to the island for a holiday sixteen years earlier. A year after that holiday, Wilson had given up his job in London as a bank manager to live a life of simplicity and enjoyment in a small cottage on Capri. Enchanted by the island during his visit, he had made the decision during the intervening year to forgo working another twelve or thirteen years for his pension and instead to take his accumulated savings and purchase at once an annuity that would allow him to live simply on Capri for twenty five years. And what will happen at the end of that twenty five years, fifteen of which have already passed, asks the narrator; many men die by sixty, but many do not. Wilson does not directly answer the question, but he implies that if nature does not carry him off by the age of sixty, he will be content to dispatch himself, having lived a life of his own choosing in the meantime. The narrator of the story is stunned by such a bold plan, all the more because Wilson has the appearance and manner of an unremarkable, ordinary man – very much that of the bank manager he once was. The narrator soon leaves Capri, and, what with the intervening world war and other events, nearly forgets his acquaintance with Wilson until thirteen years later, when he revisits his friend on Capri. By then, of course, the ten years that remained of Wilson's bargain with fate have expired. His friend describes for the narrator what has happened in his absence. Wilson, his annuity exhausted, had first sold all that he owned; then he had relied on his excellent credit to borrow sums of the islanders to sustain himself; but at the end of a year after the expiration of his annuity, he could no longer even borrow. Wilson then had shut himself in his cottage and lit a charcoal fire to fill the room with carbon monoxide in an attempt to kill himself. But he lacked the will, the narrator says, to make a good enough job of the attempt, and survived, though with brain damage that left him mentally abnormal but not unbalanced enough for the asylum. He lives out the remainder of his years in the woodshed of his peasant former landlord, carrying water and feeding the animals. As the narrator and his friend walk along, nearing the end of the tale, the friend warns him to betray no sign of his knowledge of Wilson's presence; the confused and degraded man is crouching nearby behind a tree, like a hunted animal. After six years of this existence, he is found dead on the ground overlooking the beautiful Faraglioni (coastal stacks) that had enticed him to the island so many years before – slain perhaps, the narrator suggests, by their beauty. The narrator had told Wilson shortly after meeting him that his own choice would have been the safe one: to work the additional dozen or more years that would have secured his pension and, thus, a guarantee of enough money to live on, however long that might be, before setting out for his idyll on Capri, even though, as Wilson said, the pleasures of a man in his thirties are different from those of a man in his fifties. But it is not to Wilson's original choice that the narrator attributes the tragedy of Wilson's final years; he applauds Wilson for having had the nerve to make of his life what he wanted instead of following society's approved path. The narrator speculates that Wilson might indeed have had the kind of resolve needed to carry out his decision to end his own life, if necessary, at the time he first enacted his bold plan to leave his workaday life in London for the full time leisure that, Wilson had argued, is all anyone is working for anyway. But the very ease and indolence of his life on Capri had deprived him of the will he needed to carry out his decision when the time came. Without challenge, the narrator argues, human will grows flabby, just as muscles used to support one only on level ground will lose the capacity to climb a mountain. The story's name is a reference to the Lotus eaters of Greek Mythology, who similarly had a life of indolence.