Кіріспе

Аед мак Айнмуирх (туған шамамен 530 ж., қайтыс 598 ж.) – Солтүстік Уи Нейлдің Жоғары патшасы. Ол Cenél Conaill руынан шыққан және Ионалық Колумбаның алыс туысы болған. Ол Айнмуир мак Сетнидің (569 ж. қайтыс болған) ұлы, ол бұрынғы Жоғары патша болуы мүмкін. Анасы Бриг, Чобтайгтың қызы, Аиллдің ұлы, Нат Í-дің ұлы, Кримтанн мак Эннайдың ұлы, Éннае Ценнсалах Uí Ceinnselaig әулетінен. Тигернахтың жылнамасы бойынша 530 жылы дүниеге келген (596.2). Ол Тараның соңғы ескі, құмарлық стиліндегі Жоғары патшасы Диармайт мак Сербайлдың (565 ж. қайтыс болған) қайтысынан кейін бірнеше онжылдықтан соң билікке келді. 6-ғасырдың соңында Ирландияның Жоғары патшалығы Cenél nEógain және Cenél Conaill тармақтары арасында ауысып тұрды. Аедтің билігін оның екінші туысы Баетан мак Нинеданың (586 ж. қайтыс болған) билігінен ажырату қиын. Патшалар тізімінде Аедтің билік ету мерзімі әртүрлі көрсетілген, олардың барлығы оның билігінің басталуын Баетанның өлімінен бұрын көрсетеді. Екі патша да 7-ғасырдың соңындағы ең ерте ирланд патшалар тізімі – Baile Chuinn-нен алынып тасталған, бірақ бұл, әдетте, тараптардың тізімі болған. Баетанның шын мәнінде Жоғары патша болмауы мүмкін, бірақ синтетикалық тарихшылар оны Баетан мак Кайрилдің (581 ж. қайтыс болған) Даль Фиатахтың патшалық билігін түсіндіру үшін осы лауазымға тағайындаған болуы мүмкін. Патшалар тізімі оған бір жылдық билік мерзімін ғана тағайындайды. Баетан Тараның патшасы болған немесе болмаған, Солтүстік Уи Нейлдегі нақты билік Аед мак Айнмуирхқа тиесілі болды. Ол 575 жылы Дал Риатаның патшасы Аедан мак Габрайнмен, оның туысы Колумба ұйымдастырған одақ туралы келісу үшін Драмцеат синодында кездескені белгілі. Аид пен Аеданға Улайд патшасы Баетан мак Карилдың әрекеттері қауіп төндірді, және Даль Риатаның амбициялық Баетанға бағынбауы екеуінің де мүддесіне сай келді. Олар мұнда сәттілікке жетті. Аед осыдан кейін, шамамен 576 жылы Жоғары патша болған болуы мүмкін. Баетан мак Нинеда 586 жылы қайтыс болды, ал Ольстер жылнамасында Баетан мак Кайрилдің қайтыс болған екі күні тіркелген, біреуі 587 жылы. Солтүстік Уи Нейлде Аид билігіне қарсы Cenél nEógain руының Colcu mac Domnaill шабуыл жасады. Алайда олар 580 жылы Друим Мейк Эрце шайқасында (қазіргі Тирон графтығы) соқтығысып, Colcu қаза тапты. 586 жылы Баетан мак Нинеда Леимде өлтірілді, бұл оңтүстік Уи Нейлдің Юинех патшасы Колман Бектың (587 ж. қайтыс болған) бастамасымен болды, ол Жоғары патшалыққа үміткер болған. Колман 573 жылы бұрын да үміткер болған болуы мүмкін. 587 жылы Аид бұл қатерді Белах-Датхи шайқасында Колманның қаза болуымен жойды. Аедке тағы бір сын - Фиакнаэ мак Баетайн (626 ж. қайтыс болған) Дал нАраидиден келген болуы мүмкін. Дрюйм-Сетттегі корольдік конференцияда Озрайдж мәселелері талқыланды, бұл Аидтың Мюнстер істеріне ықпалы бар екенін көрсетеді. 597 жылы Фиакна Мюнстер аумағындағы Слиаб Куа шайқасында жеңіске жетті. Фиакна 594 жылы Бреганың Цианнахтасы үстінен шайқаста жеңіске жеткен. Фиакна 590 жылдары Тараның патшасы болған деген болжам бар. Аид Уи Ченнселайгтен Ленстердің королі Брандуб мак Эчахпен қақтығысқа түсті, ол Уи Нейлдің басып кіруіне қарсылық көрсетті. Сага дәстүрінде сақталған Борума Лайгинде (Лейнстердің мал сыйлығы) Брандуб патшалық сапар кезінде Аидтің ұлы Куммаскахты Брандубтың әйелімен ұйықтауға құқығы бар деп талап еткені үшін өлтіргені айтылады. Жылнамаларда Брандубтың 597 жылы Дун Бухатта Аидтің ұлы Куммаскахты өлтіргені жазылған. Алайда 598 жылы Дун Болг шайқасында (қазіргі Уиклоу графтығы) Аид Брандубтан жеңіліп, қаза тапты. Аид өзінің туысы - Әулие Колумбамен тығыз қарым-қатынаста болды. Ол әулие қайтыс болған кезде мақтау сөзін жаздырған және Дурроу монастырына жер берген болуы мүмкін. Аидтің соңынан Солтүстік Уи Нейлдің патшасы ретінде Ценель нЕогайнның Баетан мак Мюрчертайгтың ұлы Кольман Рихем келді. Аидтің ұлы Коналл Ку мак Аэдо (604 ж. қайтыс болды) оның өлімінен кейін Жоғары патшалыққа үміткер болды, бірақ оның ұлдары Маэль Кобо (615 ж. қайтыс болды) және Домнал (642 ж. қайтыс болды) кейінірек Солтүстік Уи Нейлдің Жоғары патшалары болды.