Кіріспе

1002-1014 жылдар аралығында Ирландияның тарихи патшасы, Ирландияның Жоғарғы Королі. Брайан Бору (қазіргі Брайан Борамха; шамамен 941 – 23 сәуір 1014) – Ирландияның Жоғарғы Корольдігіндегі Уи Нейллдің үстемдігін тоқтатқан және, мүмкін, Ирландияға жасалған викингтердің шабуылдарын аяқтаған ирландтық патша. Брайан Бору «Иннисфалденнің жылнамасында» және «Хроникан Скоторумда» «Брайан мак Кенетиг» (Брайан, Кенетигтің ұлы) деп аталады. «Брайан Борумалық» немесе «Брайан Бору» деген есім оған қайтыс болғаннан кейін берілген. Брайан өз әкесі Кенетиг мак Лоркайн және әсіресе ағасы Майтгамайнның жетістіктеріне сүйенді. Брайан алдымен өзін Мюнстердің патшасы етіп жариялады, содан кейін Лейнстерді бағындырып, ақырында Ирландияның Жоғарғы Королі болды. Ол О'Брайен әулетінің негізін қалаушы және ортағасырлық Ирландияның ең табысты және біріктіруші монархтарының бірі саналады. 500 мыңнан аз халқы бар Ирландияда 150-ден астам патша болған, олардың иелігіндегі аймақтардың көлемі әртүрлі болған. Уи Нейлл патшасы Маэль Сехнаилл мак Домнаилл, солтүстік туыстары Ценель нЕогайн мен Ценель Конаилл оны тастап кеткен соң, 1002 жылы Атлон қаласында Брайанды Жоғарғы Король деп мойындады. Келесі он жылда Брайан өзінің талаптарын қабылдамаған солтүстік Уи Нейллге, жиі қарсылық көрсеткен Лейнстерге және Дублиннің норвегиялық-гейлдік патшалығына қарсы науқан жүргізді. «Ольстер жылнамасында» Брайан «ардри Гейдел Эренн & Галл & Бретан, Август иартайр туаискирт Еуропе uile» (Ирландияның гейлдері мен норвегтер мен британдықтардың Жоғарғы Королі, бүкіл солтүстік-батыс Еуропаның Августы) деп сипатталған, бұл аталымды алған жалғыз ирланд королі. Брайанның қиындықпен қол жеткізген билігі 1013 жылы оның одақтасы Маэль Сехнаиллге Ценель нЕогайн патшасы Флайтбертах Уа Неилл шабуыл жасағанда, оған Ульстерден келгендердің де қолдауы болғанда, қатты сынға ұшырады. Содан кейін Маэль Сехнаиллге Дублиннің германдық норвегтері, патшасы Сигтриг Жибекжард басшылығымен, және Маэль Морда мак Мурчада бастаған Лейнстерліктер шабуыл жасады. Брайан 1013 жылы осы жауларға қарсы жорық ұйымдастырды. 1014 жылы оның әскері Лейнстер және Дублин әскерлерімен кездесті. Клонтарф шайқасында Брайан қаза тапты, бірақ оның әскері Лейнстерліктер мен норвегиялықтарға қарсы жеңіске жетті. Бұл шайқас Ирландия тарихындағы маңызды кезең ретінде кеңінен танылған және халық жадында сақталған. Брайан замандас тарихшылардың арасында жоғары бағаланған. Норс-гейлдер мен скандинавтар да Брайанды атап өтетін шығармалар жазды, соның ішінде «Ньяль сагасы», «Оркнейнга сагасы» және қазір жоғалған «Брайан сагасы». Брайанның Маэль Морда мен Сигтригке қарсы соғысы оның күрделі некелік қатынастарымен тығыз байланысты болды, әсіресе Маэль Морданың әпкесі және Сигтригтің анасы Гормлайтпен болған некесімен. Гормлайт бұрын Дублин мен Йорк патшасы Амлайб Куаранның, содан кейін Маэль Сехнаиллдің, соңында Брайанның әйелі болған.

Отбасылық негіздер

Брайан Бору – Кеннетиг мак Лоркайнның (951 ж. қайтыс болған) он екі ұлының бірі, ол Даль-Кайс патшасы және Туадмуму (Томмонд) патшасы, қазіргі Клэр графтығы, сол кезде Мунстердің солтүстігіндегі қарастырылатын мемлекет. Кеннетиг rígdamna Caisil деп сипатталды, яғни ол Кашель немесе Мунстер патшалығына мұрагер немесе үміткер ("патшалыққа лайықты") болған, бірақ бұл кейінірек қосылған мәлімет болуы мүмкін. Брайанның анасы – Бе Бинн инион Уркхад, Уркхад мак Муркхадтың қызы (945 ж. қайтыс болған), Батыс Коннахттағы Май Сеола патшасы. Оның ағасы Матгамейн осы жетістіктерін дамытып, алғаш рет Кашельді бағындырып, Мунстер патшасы болды.

Ерте өмір

Брайан Туадмуму аймағындағы Киллалое қаласындағы әкесінің резиденциясы немесе бекінісі Кинкорада дүниеге келді. Тағы бір түсіндірме, мүмкін, кейінірек (қайта) қарастырылған нұсқа, бұл лақап есім ежелгі ирланд тіліндегі bóruma – «мал төлемінің» атауын білдіріп, оның қуатты билеуші ретіндегі қабілетін көрсетеді. Оның ұстазы немесе тәлімгері – белгілі монах Маэльсутайн Уа Кербхайл, Еоганахт басшысы, монастырь басшысы болған және Инисфаллен жылнамасын бастағанымен танымал. Уа Кербхайл кейін Брайанның аңшарасы (кеңесшісі) болды. Алайда, Брайан он жасқа толғанда, әкесі Лимериктегі викингтермен шайқаста қаза тапқандығы туралы хабарды алып, үйге қайтарылды. Брайанның өмірбаянамасында айтылғандай, ол бірде Лимериктің викингтері Дал гКайс бекінісіне шабуыл жасағанын көрген. Бекініс Шаннон өзенінің жағасында орналасқан, бұл викингтерге Лимериктен өзен бойымен жоғары көтеріліп шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Оқиғаға сәйкес, Брайан, Матгамейн және тағы бір үлкен ағасы бекіністің жанындағы төбеде немесе биік жерде мал бағып жүрген. Олар тау беткейінен шабуылды көрді, айқай-шу естіп, аспанда түтін көріп, дереу қалаға асықты. Бірақ викингтердің кетіп қалғанын көрді. Елді мекен өртеніп, тоналған. Брайанның анасы, қаланы қорғаған Брайанның бірнеше ағасы және көптеген қала тұрғындары қаза тапты. Бұл оқиға Брайанды қатты үлкейтіп, оның бойына терең із қалдырды. 976 жылы Матгамейн қаза тапқанда, Брайан оның орнына келді. Содан кейін ол бүкіл Мюнстер патшалығының патшасы атанды.

Матгамайн билігі

964 жылы Брайанның ағасы Матгамейн ежелгі Эоганахтаның астанасы – Кашель жартасын басып алып, бүкіл Мунстер провинциясын билеуді талап етті. Эоганахта – Мунстердің мұрагерлік үстемдігін немесе жоғарғы патшаларын ұстаған ел болған, бірақ династиялық тартыстар мен көптеген кісі өлтірулер оларды әлсіздікке жеткізген, осылайша олардың билігі жойылды. Бұрынғы Уи Нейлл шабуылдары мен викингтердің басқыншылығы да осы жағдайға себеп болды. Бұл мүмкіндік заңды емес (Эоганахта тұрғысынан қарағанда) бірақ әскерилендірілген Dál Cais тайпасына провинциялық патшалықты басып алуға тырысуға жол ашты. Матгамейн толыққанды мойынтанбады және 960-970 жылдары мансабының барысында Кашель тұрғысынан жартылай шеттен шыққан, бірақ сонымен қатар Мунстердің оңтүстігінен келген заңды Эоганахт талапкері Маэль Муад мак Брейн оған қарсы тұрды. Маэль Муадтан басқа, Лимерик викингтерінің королі Ивар да қауіпті болды және провинцияның немесе оның бір бөлігінің үстемдігін орнатуға тырысқан болуы мүмкін. «Cogad Gaedel re Gallaib» еңбегінде тіпті ол 968 жылы Салкойт шайқасында Матгамейн мен Брайаннан жеңілгенге дейін мұны іске асырғаны айтылады. Бастапқыда Матгамейн Лимерик викингтерімен бейбітшілікке келді. Алайда, Брайан викингтердің қолынан қаза тапқан туыстарының өліміне кек қайтаруға асықты, сондықтан ол өзінің бір тобымен бірге дезертир болып, Мунстер тауларынан викингтерге қарсы партизандық соғыс бастады. Олар викингтердің бекіністеріне және қарауылдарына шабуыл жасады, және тапқан азық-түлік пен қару-жарақтарымен күшін сақтап қалды. Олардың шабуылдары викингтерді әлсіретуге көмектесті, бірақ қаза болғандар көбейе бастады, ал Брайанның хатшысының жазуынша, тек 15 адам қалды. Бірақ осы кезде Матгамейн інісінің батылдығына шабыттанып, Брайанмен бірге викингтерге шабуыл жасап, оларды Лимерик пен Мунстерден біржола қууды шешті. Екі гелдік талапкер тез арада қайтадан соғысқа кірісті, ал 976 жылы Доннубан мак Катайлдың кездейсоқ түрде Матгамейнды тұтқындауы Маэль Муадқа оны оңай өлтіруге немесе жоюға мүмкіндік берді, ол екі жыл бойы Кашельдің патшасы болып биледі.

Мюнстердегі алғашқы билік

Маггамейннің өліміне қарамастан, Даль-Кайс күшті күш болып қала берді. Маггамейннің орнын ағасы сияқты жақсы әскербасы болған Брайан басқарды. 977 жылы әлсіреп қалған Иварға шабуыл жасап, өлтіргеннен кейін Брайан Мюнстердегі қалған викингтерді жоюды көздейтін жаңа нысанаға бет бұрды. Таққа отырғанда, Лимерик қаласының билеушісі немесе губернаторы, қазір өлтірілген Иварға адал болған Имар қаладан Шаннон өзенінен Шаннон сағасына қарай кемемен қашып кетіп, өз ұлдарымен бірге Инис Катайдағы (Скатер аралы) монастырға бас сауғалады. Алайда, ағасының өліміне кек алу үшін, Брайан қасиетті дәстүрлерді ескермей, өз әскерлерімен аралға шабуыл жасап, викингтерді өлтіріп, шіркеуді бүлдірді. Шамамен сол уақытта, 978 жылы, Брайан Маэль Муадқа қарсы соғысып, оны Белах Лехта шайқасында жеңді. Маэль Муад шайқаста қаза тапты, содан кейін Еоганахтаның ұрпаққа негізделген провинциялық патшалық үшін өмір сүру мүмкіндігі болмады. Сондықтан Мюнстердің патшалығы Даль-Гайс әулетіне өтті және Брайан патша болды. Кейіннен Мюнстерде қалған соңғы қарсылық - Матгамейннің өліміне жауапты адам Доннубан (Донован) бастаған бүлікші ирландтар және қалған норвегиялық/викинг күштерінен тұратын одақ болды. Брайан оларға Катаир Куан шайқасында шабуыл жасады, бұл бір ғана шайқас немесе 977–978 жылдар аралығында созылған қақтығыс болуы мүмкін. Қалай болғанда да, бұл оқиға жылнамаларда айтылған, ал Когадтың кейінгі дереккөзінде Браянның өз жауларын «үлкен қырғынға ұшыратып», Доннубан мен Аралтты өлтіріп, провинциядағы орнын нығайтатыны айтылған. Алайда, ол кейбір скандинавтарға қоныстарында қалуға рұқсат берді, өйткені олар бай болды және қазір аймақтағы сауданың, әсіресе құл саудасының орталығы болды және Брайан өзінің кейінгі теңіз экспедицияларында пайдаланатын үлкен құндылықтарға ие болды. Өзінің туған жері Мюнстер провинциясында даусыз билік орнатып, Брайан өзінің билігін көршілес провинциялар Лайнстерге шығысқа және Коннахтқа солтүстік-батысқа қарай кеңейтуге бет бұрды. Осылайша ол Меат провинциясында билік құрған Жоғары патша Маэль Сехнаилл мак Домнаиллмен қақтығысқа түсті. Келесі он бес жыл ішінде, 982 жылдан 997 жылға дейін, Жоғарғы патша Маэль Сехнаилл бірнеше рет Лейнстер мен Мюнстерге әскерлерді бастап барды, ал Брайан, өзінен бұрын әкесі мен ағасы сияқты, өзеннің екі жағында Коннахт пен Метке шабуыл жасау үшін Шаннонға дейін үш жүзге жуық кемеден тұратын әскери-теңіз күштерін бастап барды. Осы күресте ол бірнеше рет сәтсіздікке ұшырады, бірақ ол сәтсіздіктерінен сабақ алған көрінеді. Ол өзінің бүкіл мансабында жақсы қызмет ететін әскери стратегияны жасақтады: күштерді құрлықта да, суда да, соның ішінде өзендерде және Ирландия жағалауында да үйлестіріп қолдану. Брайанның теңіз күштері, оның ішінде Hiberno Norse қалалары өз бақылауына алған (әсіресе Уотерфорд) контингенттерін қамтыды. Брайанның флоты оның флотының эскадрильясы Коннахтқа шабуыл жасағанда, кері қайтудан зардап шекті, онда олар Коннахттың ханзадасы Мюргисті өлтірді, ол қорғаушылардың қатарында болды. Коннахт тұрғындары кемелерге шабуыл жасап, экипаждарды өлтірді. Мейл Сехнаилл Мюнстерге қарсы шабуыл жасады және содан кейінгі шайқаста ол Dál gCáis-ті жеңіп, алты жүзге жуық адамды, оның ішінде Брайанның ағайындысын өлтірді. Содан кейін шамамен тоғыз жыл бойы екеуінің арасында салыстырмалы бейбітшілік болды, Брайан өзінің оңтүстік пен шығыстағы билігін кеңейтуге тырысқан кезде басқа жерлерде науқан жүргізуді жалғастырды. Брайанның Лет Мога, яғни Мюнстер және Ленстер провинцияларын (олардың ішіндегі гиберноорс қалаларын) қамтитын Оңтүстік жартысына билігін мойындау арқылы Маэль Сехнаилл оған тап болған шындықты қабылдап, Лет Куинн, яғни Меат, Коннахт және Ольстер провинцияларынан тұратын Солтүстік жартысына билікті сақтап қалды. Брайанның билігіне мойынсұнғаны үшін Ленстер патшасы 998 жылы биліктен құлатылып, оның орнына Маэль Морда мак Мурчада билік құрды. Маэль Морданың тағайындалған жағдайын ескере отырып, оның Брайанның өкілеттігіне қарсы ашық көтеріліс бастағаны таңқаларлық емес. Ленстердің көтеріліске шығуынан кейін Брайан мен Мейл Сехнайл патшалықтарына қауіп төнді, олар өздерінің қақтығыстарын уақытша шеттетіп, Ленстерді жеңуді шешті. Брайан Мюнстер провинциясының күштерін жинады, ал Маэль Сехнаилл Меаттың күштерін жинады. Олар Маэль Морданың одақтасы және туысы Сигтриг Жибекбатты...

Ольстердің жорықтары

Олстердің географиялық орналасуы үлкен қиындық туғызды. Басқыншы әскердің провинцияға кіруіне үш негізгі бағыт болды, және олардың үшеуі де қорғаушылар үшін тиімді болды. Брайан ең алдымен осы қорғаныс тұғырларын аралап өтудің немесе оларды айналып өтудің жолын табуға тиіс еді, содан кейін Ольстердің қатал тәуелсіз аймақтық патшаларын бағындыру керек болды. Брайанның мақсатына жетуіне он жылдық науқан қажет болды, ол Ирландияның қалған бөлігінің барлық әскери күштерін пайдалана алғанын ескерсек, Ольстер патшаларының қаншалықты күшті екенін көрсетеді. Бұл тек болжам болғанымен, Брайан мен Ирландиядағы шіркеу Ирландияда Англия мен Франция патшалықтарының үлгісінде жаңа корольдық жүйені құруға ұмтылған деген пікір бар, онда аймақтық патшалардың ешқандай төмен дәрежесі болмаған – тек барлық билікті өз қолында ұстаған бір ғана король болған (немесе оны ұстауға тырысқан). Қалай болғанда да, 1011 жылға қарай Ирландияның барлық аймақтық билеушілері Брайанның билігін мойындады. Бірақ Брайан осы жетістікке жетісімен, ол оны тез арада жоғалтып алды.

Ленстердегі көтеріліс

Лейнстердің Маэль Морда мак Мурчада Брайанның билігін ғана мойындады және 1012 жылы көтеріліс жасады. "Когад Гаэдхиль ре Галлаих" Брайанның ұлдарының бірінің Маэль Морданы қорлаған оқиғасын баяндайды, бұл оны Брайанның билігінен тәуелсіздігін жариялауға және көршілеріне шабуыл жасауға итермелейді. Тағы бір себеп – Лейнстер және Дублин патшалары Маэль Сехнаиллдің әлсіз және Мит патшалығының осал екеніне сенген. Бұл Брайанға қосымша қиындықтар туғызды. 1013 жылы ол Мидлендтерге шабуыл жасап, Мит патшасы Маэль Сехнаиллмен тікелей қақтығысқа түсті. Екі әскер Келлс маңында кездесті, бірақ Маэль Сехнаилл кез келген шайқасқа дейін себебі белгісіз болғандықтан шегінді. Бұл Лейнстердің Мит әлсіз екеніне сенуіне себеп болды, егер Лейнстер өзінің одақтастарының біреуін қақтығыстан шығара алса, Брайанды әлсіретеді. Алайда, Брайан Борудың жорығы мен Клонтарф шайқасы ирландтар мен норвегиялықтар арасындағы халықаралық соғыс емес, азаматтық соғысқа ұқсас деген пікірді Ковентри, Оксфорд және Шеффилд университеттерінің зерттеушілері жақында сынға алды. Ортағасырлық мәтінді математикалық талдау үшін желілік талдауды қолданып, олар шамамен 300 кейіпкердің арасында 1000-нан астам байланыс тапты; сондықтан дәстүрлі көзқарас дұрыс болуы мүмкін. Шетелден келген әскерлермен бірге Брайан өзінің туған Мюнстер провинциясынан, Оңтүстік Коннахттан және Мит провинциясынан әскер жинады, соңғы жасақты оның ескі қарсыласы Маэль Сехнаилл мак Домнаилл басқарды. Брайанның әскері Маэль Морданың әскерінен көп болуы мүмкін, өйткені Брайан өзінің кіші ұлы Доннхад басқаратын жасақты Оңтүстік Лейнстерге шабуыл жасауға жіберуге сенімді болды, мүмкін Маэль Морданы өз үйін қорғауға оралуға мәжбүрлеуді көздеді. Брайанға Бродирдің ағасы, норвег Оспак та қосылды. Бастапқыда екі бауыр Ман аралынан Лейнстер әскерлерімен Брайанға қарсы соғысуға аттанды. Алайда, келіспеушіліктерден кейін, Бродир келесі күні таңертең Оспакты және оның адамдарын өлтіруді жоспарлады. Оспак пен оның сарбаздары түнде 10 кемемен қашып, Ирландияны айналып Коннахтқа жетті, онда Оспак христиан дінін қабылдады және Брайанға адалдық ант берді. Ол бауырына қарсы жақта соғысты. Брайан мен Маэль Сехнаилл өз күштерін Клонтарфтан солтүстікке қарай Хаут түбегіне дейін ауылды және ішкі аймақты өртеп, тонауға жіберді. Алайда, олардың шабуылдарының бірінде Маэль Сехнаиллдың ұлы Фланн басқаратын шабуыл жасаушылар тобы норвегиялықтардың тосқауылға түскенде қаза тапты, барлығы 150-ден астам ирландты өлтірді. Брайан мен Маэль Сехнаилл арасындағы келіспеушілік соңғысының қолдауын алып тастауына себеп болды. Брайан Доннхадты тауып, жасағымен қайтуын сұрап хабаршы жіберді, бірақ көмекке шақыру тым кеш болды. Брайанның проблемаларын күшейту үшін 18 сәуірде Маэль Морданың Оркни графы Сигурд Хлодвирссон және Ман аралынан Бродир бастаған норвегиялық жасақтары келді. Шайқас бес күннен кейін, 23 сәуірде, 1014 жылы Дублин қаласының солтүстігінде, Клонтарфта болды. Барлық деректерде Клонтарф шайқасы күні бойы жалғасқан делінгенімен, бұл асыра сілтеу болуы мүмкін. Шайқас барлық есеп бойынша өте қанды болды. Алайда, Брайанның әскері жаудың шегін бұзып, викингтер өз кемелеріне қашып құтылуға тырысты, олар шығанақта болды. Алайда, бұл кезде су көтеріліп, олардың көптегені кемелеріне жүзуге тырысып суға батып кетті, ирландтықтардың қатал қуып жететініне қарамастан. Брайанның ирланд әскері жаудың аз санды болғандықтан және олар жауға лақтырған кішкентай найзаларды қолданғандықтан жеңіске жетті. Бір дерекке сәйкес, Маэль Сехнаилл ойын өзгертіп, шайқасқа кеш келді және Брайанның қазасынан кейін ирланд әскерін басқарып, жеңіске жеткізді, өйткені ол өте қарт және осал болды. Көпшілік Брайанды Клонтарфтағы шатырында дұға етіп жатқанда қашып бара жатқан викинг жалдамалы Бродир өлтірген деген пікірді ұстанады. 12 ғасырлық "Когад Гадэл ре Галлайб" бойынша, Брайанға шайқастан бұрын Аибил есімді банши сияқты рух келді, ол оның жақын арада жойылатынын ескертті. 1014 жылғы 23 сәуірде қайтыс болғаннан кейін, Брайанның денесі Дублин графтығының Свордс ауылына алып кетіліп, содан кейін Армагқа жерленді. Оның қабірі Армаг қаласындағы Сент-Патрик соборының солтүстік қабырғасында деп айтылады. Бродир кейіннен ұсталды және Брайанға адал болған және оның туысы болуы мүмкін Ульф Кверрелоус оны қатыгездікпен өлімге кесті. Бродирдің қарны қылышпен кесіліп, оны айналып тұруға мәжбүр етті, нәтижесінде оның ішектері ағашқа оралды. Брайан Борудың денесі қайтыс болғаннан кейін Мюнстерге қайтарылғаны туралы қосымша хабарлар бар. Урлингфордтан тыс, Лейнстер/Мюнстер шекарасында орналасқан Грэйн аймағынан өтетін кезде Брайанның әскеріне шабуыл жасалып, оның денесі әскерге басшылық етуде екенін көрсету үшін ағашқа байланды. Кейінгі жылдары, қылыштар мен киім-кешектер сияқты артефакттар оның әскері бұл аймақта болғанын күшейте түседі. Бүгінгі таңда Грэйн төбесі екі провинцияны бөлетін қабырғаға және Осcоры және Кашел діндерін байланыстырған бұрынғы басты жолдың орнындағы тар жолға ие. Брайанның Ирландияның Жоғарғы Королі лауазымына бұрынғы қарсыласы және кейін одақтасы Маэль Сехнаилл (Малахи Мór) мұрагерлік етті, ол Брайанға көп жыл бұрын жоғалтқан лауазымын қайта алды. Ол 1022 жылға дейін биледі.

Тарихи көзқарас

Соңғы 250 жыл ішінде тарихшылар арасында Ирландияның викинг дәуірі және Клонтарф шайқасы туралы пікірталас жүріп келеді. Қалыпты және “көпшілік” көзқарас бойынша, бұл шайқас ирландтар мен викингтер арасындағы соғысты аяқтады, нәтижесінде Брайан Бору Ирландиядағы викинг билігін жойды. Дегенмен, ревизионист тарихшылар оны Брайан Борудың Манстері мен оның одақтастарының Лейнстер мен Дублинге қарсы жеңісімен аяқталған ирланділік азаматтық соғыс ретінде қарастырады, сондай-ақ екі тарапта да викингтердің күш біріктіргенін айтады. 2018 жылдың қаңтар айында Ковентри, Оксфорд және Шеффилд университеттерінің зерттеушілері, Ковентри университетінің профессоры, теориялық физик Ральф Кеннаның басшылығымен, докторлық диссертациясын жариялады. PhD студенті Жозеф Йозе былай қосты: «Біздің статистикалық талдауымыз бұл мәселені шешуге қабілетті емес». Бұл еңбектің ғылыми және көпшілік авторларға тигізген әсерін бағалау қиын. 1970 жылға дейін викингтердің Ирландиядағы іс-әрекеттеріне және Брайан Борудың өміріне қатысты көптеген ғылыми жазбалар, *Cogadh Gaedhil re Gallaibh* еңбегіндегі мәлімдемелерді күмәнсіз қабылдады. Брайан Ирландияны норвегиялық (викинг) жаулап алудан босатпаған болуы мүмкін, себебі викингтер оны толығымен бағындыра алмады, бірақ оның билігі викингтерге қарсы үздіксіз қақтығыстармен және викингтер құрған елді мекендермен сипатталды, олардың барлығы шабуыл жасаушыларға Ирландияның ішкі аймақтарына оңай қол жеткізу үшін құрылған. 8 ғасырдың соңында норвегиялық шабуылшылар Ирландиядағы нысаналарға шабуыл жасай бастады, ал 9 ғасырдың ортасынан бастап бұл шабуылшылар кейіннен Ирландияның алғашқы қалаларына айналған бекітілген лагерьлер құрды: Дублин, Лимерик, Уотерфорд, Вексфорд және Корк. Небәрі бірнеше ұрпақ ішіндегі бірқатар норвегиялықтар христиан дінін қабылдап, ирландтармен араласып, көбінесе ирланд тілін, киім-кешегін және әдет-ғұрыптарын қабылдады, осылайша тарихшылар оларды гиберно-норвегиялықтар деп атады. Мұндай гиберно-норвегиялық қалалар Брайан туғанға дейін Ирландияның саяси аренасында тұрақсыз жағдайды бастан өткерді. Олар ирланд билеушілерінің шабуылдарына жиі ұшырады және басқаларымен одақтар құрды. Бастапқыда шабуыл жасап, кейіннен Ирландияға қоныстанған норвегиялықтар ирландтарға ішінара ассимиляцияланды. Алайда, Брайанның әкесі Лимериктің норвегиялықтарының қолынан қаза тапқан болуы мүмкін, ал ол өзі бірнеше викинг басшылары, әсіресе Манн норвегиялықтары қолдаған көтеріліс кезінде қайтыс болды.

Әйелі мен балалары

Брайанның алғашқы әйелі Коннахт королі Уи Фиакрах Айдненің қызы Мór болды. Ол оның ұлдары Муршад, Конхобар және Фланнның анасы болған деседі. Кейінгі шежірелер бұл ұлдарынан ұрпақ қалмағанын айтады, бірақ шындығында Муршадтың ұлы Тайрделбах әкесі мен атасымен бірге Клонтарфта қаза тапқандығы жазылған. Тағы бір әйелі, Экрад, Оңтүстік Уи Неиллдің шағын тармағы Уи Аида Одбаның патшасы Карлус мак Аилелланың қызы еді. Ол Брайанның ұлы Тадкқа ана болды, оның ұлы Тоирдельбах және немересі Мюрчертах Брайанмен билік пен атаққа таласты. Брайанның ең танымал әйелі Лейнстердің Маэль Морданың қарындасы Гормфлайт болды. Осы одақтан туған Доншад 1023 жылы өгей ағасы Тадкты өлтіріп, содан кейін 40 жыл бойы Мюнстерді биледі. Брайанның алтыншы ұлы Домналл болды. Ол әкесінен бұрын қайтыс болған, бірақ оның аты белгісіз баласы болғандығы айтылады. Домналл, мүмкін, Брайанның төртінші әйелі Дуб Чоблайдың ұлы болған, ол 1009 жылы қайтыс болды. Ол Коннахт королі Катал мак Конхобар мак Тайдтың қызы еді. Брайанның кем дегенде үш қызы болған, бірақ олардың аналары туралы мәлімет жоқ. Садб, оның 1048 жылы қайтыс болғаны Иннисфалленнің жылнамасында тіркелген, Маэль Муад мак Брейннің ұлы Цианға үйленген. Бе Бинн Солтүстік Уи Неилл королі Флайтбертах Уа Неиллге үйленді. Үшінші қызы Слайне Брайанның күйеу баласы Дублиннің Сигтриг Жибексақалға тұрмысқа шықты. Ньял сағына сәйкес, оның Кертиалфад есімді асырап алған ұлы болған.

Отбасылық мұра

Брайанның ұрпақтары Уи Брайан (О'Брайен) тайпасы ретінде танылды, сондықтан О'Брайан, О'Брайен, О'Брайан сияқты тегілер пайда болды. O әуелде Ó болып жазылған, ал ол өз кезегінде Ua сөзінен шыққан, ол "немере немесе ұрпақ" (белгілі бір адамның) дегенді білдіреді. Бұл префикс көбінесе O' түрінде ағылшыншаланған, ирланд тіліндегі síneadh fada ( ´ ) белгісінің орнына апостроф қолданылады. О'Брайендер кейіннен елдегі ең маңызды династиялық әулеттердің біріне жатты. Брайанның үшінші буын немересі Гвенлиан ферх Груффидд (1097–1136) Уэльстегі Дехьюбарт патшалығының ханшайымы, 1136 жылғы Ұлы көтеріліске себеп болған патриоттық көтеріліс пен шайқастың жетекшісі болды. Инчикин барондары Брайан Борудан тарағандарын айтады, сондай-ақ 1-ші баронэт сэр Доно О'Брайен де осылай мәлімдеген.

Музыка

Оның есімі Ирландияның дәстүрлі репертуарындағы ең көне әуендердің бірінің атауында сақталып қалған: "Брайан Борудың маршы". Оны бүгінгі күнге дейін көптеген ирландтық дәстүрлі музыканттар орындайды. Ол кем дегенде екі операның сюжетіне арналған: Иоганн Бернхард Логиердің (1777–1846) "Брайан Боройхме" (1810) және Джулиан Эдвардстың (1855–1910) "Брайан Бору" (1896). Оның Санкт-Патрик соборындағы жерлеуі Томас П. Кинанның (1866–1927) "Армаг графтығының жігіттері" әнінде еске алынады. Оның шайқастағы ерліктері Ирландия фолк-метал тобы Cruachan-ның "Born for War (The Rise of Brian Boru)" әніне шабыт берді.