Кіріспе

Ирландияның биік патшасы деп есептелетін король Кормак мак Эйрт, сондай-ақ Кормак уа Куинн (Коннның немересі) немесе Кормак Ульфада (ұзын сақал) атымен де белгілі, ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрге сәйкес, Ирландияның биік патшасы болған. Ол, әдетте, ежелгі Жоғары патшалардың ең танымал патшасы саналады және шынайы тарихи тұлға болуы мүмкін, бірақ оған көптеген аңыздар байланыстырылған, ал оның билігі 2-ші ғасырдың басынан 4-ші ғасырға дейін әртүрлі мерзімдерге жатқызылады. Ол Ирландияның биік патшаларының ордасы Тарадан қырық жыл бойы билік жүргізгендігі айтылады, және оның билігі тұсында Тара гүлденген. Ол Тара төбесіндегі көптеген ескерткіштерді, мысалы, той залын, Кормак үйін және оның қызының құрметіне аталған Гренн қоршауын салғандығы үшін мақталады. Ол өте дана, әділ және жомарт шешімдерімен танымал болған. 1627 жылы аударылған Клонмакноаз жылнамасында ол былай сипатталған:

Батыр Фион мак Камхайл Кормак заманында өмір сүрген деп есептеледі, ал Фениан аңыздарының көп бөлігі оның билігі кезінде болған оқиғаларды қамтиды.

Туу және балалық шақ

Кормақтың әкесі бұрынғы Жоғарғы патша Арт мак Куинн болды. Оның анасы Ахтан, Коннахттан келген Ольк Аханың қызы, темірші (немесе друид) болды. Кормақтың Аластир деген кіші інісі бар еді. "Маг Мукрама шайқасы" дастанында айтылғандай, Ольк, Май Мукруймхе шайқасынан бір күн бұрын Артқа меймандослық жасады. Ольк әулетінен зор мерей шығады деп болжам жасалғандықтан, ол сол түні Жоғарғы патшаға өз қызын ұйықтауға ұсынды, соның нәтижесінде Кормак дүниеге келді (Геофри Китинг Ахтанның Арттың ресми сүйіктісі болғанын, оған ол малдан құдалық бергенін айтады). Әңгімеге сәйкес, Ахтан Арттың жанында ұйықтағанда көріс көрді. Ол өзінің басы кесіліп, мойнынан үлкен ағаш өсіп шыққанын көрді. Оның бұтақтары бүкіл Ирландияға таралып, теңіз көтеріліп, оны жауып кеткенше созылды. Бірінші ағаштан тамырларынан тағы бір ағаш өсіп, желден құлап түсті. Содан кейін ол оянды және Артқа көргендерін айтты. Арт әр әйелдің басы – күйеуі екенін, ертең соғыста күйеуінен айырылатынын түсіндірді. Бірінші ағаш – олардың ұлы, ол бүкіл Ирландияны билейтін патша болады, ал оны жауып кеткен теңіз – балық қабырғасы, ол содан тұншығып өледі. Екінші ағаш – оның ұлы, Кейрбре Лифше, ол одан кейін патша болады, ал оны құлатқан жел – фианнаға қарсы шайқастағы шайқас, онда ол қаза табады. Келесі күні Артты оның жүрегі ауыр немере інісі Лугайд мак Кон жеңіп, өлтірді, ол жаңа Жоғарғы патша болды. Кормак сәби кезінде қасқыр алып кетіп, оны ұлдарымен бірге Кеш (Кеш, Слиго округі) үңгірлерінде өсірді, бірақ оны бір аңшы тауып, анасына қайтарды. Содан кейін Ахтан оны Фиакра Кассанға алып барды, ол Арттың асырап алған әкесі болған. Жолда оларға қасқырлар шабуыл жасады, бірақ жабайы жылқылар оларды қорғады.

Билікке көтерілу

Отыз жасында әкесінің берген қылышымен қаруланған Кормак Тараға келді, онда ол жылап тұрған әйелді жұбатаған үй иесімен кездесті. Үй иесі түсіндірді, Жоғары Патша оның қойларын тартып алған, себебі олар патшайымның ақ жуа себуліктерін жеп қойған. Кормак: «Одан гөрі, бір қырқудың орнына екіншісін қырқу дұрыс болар еді», – деді, өйткені ақ жуа да, қойдың жүні де қайтадан өседі. Бұл сөзді естіген Лугайд Кормақтың шешімінің өзінен артық екенін мойындап, тақтан бас тартты. Басқа деректерде Кормак Лугайдты күшпен қуғандығы, немесе оның друидтары егер ол Тарада қалса, алты айдан артық өмір сүре алмайды деп болжағандықтан ол Тарадан кетіп қалғандығы айтылады. Кормак Катайр Мордың қызы, Бухеттің асырап алған қызы Эйтне Тэбфадаға үйленді. Бухет – Лейнстерден бай мал өсіруші, оның жомарттығы соншалықты пайдаланылғандықтан ол кедейлікке түсті. Дегенмен, басқа айтулар бойынша Эйтне Кормақтың атасы Конн Кетчатактың әйелі болған. Китинг.

Билік

Кормақтың билік етуі ирланд жылнамаларында егжей-тегжейлі жазылған. Ол әдетте дана және әділ билеуші ретінде есінде сақталса да, бір ертегіде оның жағымсыз бейнесі келтірілген. Провинциялардан алған мал-мүлігін таратып бергеннен кейін, Кормак өз үй-жайын қамтамасыз ету үшін малдан қалды. Бір басқарушы оны Мюнстерді екі провинция ретінде қарастыруға көндірді, оның оңтүстігінде ешқашан салық төленбеген. Ол төлем талап ету үшін елшілерді жіберді, бірақ Оңтүстік Мюнстердің патшасы Фиаху Муйллетан бас тартты, ал Кормак соғысқа дайындалды. Өзінің ешқашан жаман кеңес бермеген друидтері апатты болжай білді, бірақ ол оларды елемеді, оның сүйікті әйелі Баирр ұсынған бес друидтің кеңесін тыңдады. Кормак Мюнстерге қарай жорық жасап, Дрюм Дамхгаир төбесінде (Кноклонг, Лимерик графтығы) лагерь құрды. Оның жаңа друидтарының сиқыры лагерьді қаушатсыз етіп, жауынгерлерін жеңілмес етті, Мюнстерліктердің барлық су көздерін құрғатты және Фиахуды дерлік бағындырды. Бірақ Фиаху үмітсіздікке ұшырап, күшті Мюнстер друиді Маг Руитке көмек сұрады, ал оның сиқыры тіпті Кормақтың әулие друидтарынан да күшті болды. Ол суды қалпына келтіріп, әулие друидтарды жойған сиқырлы итті шақырды. Оның демі дауылдар тудырып, адамдарды тасқа айналдырды. Кормак Мюнстерден қуылды және келісім шарттарын іздеуге мәжбүр болды. «Эхта Кормайк» (Леди Грегори, GAFM IV.11 «Кормакқа үш шақыруы») ертегісінде ирланд патшасы теңіз құдайы Мананан мак Лир оның отбасына алмастырып, «қызыл алтыннан тоғыз алмасы бар жарқыраған бұтақ» сияқты қазына ұсынады. Кормак басқа әлемге (Уәде жеріне) апарылып, Мананнаннан қатал сабақ алады, бірақ соңында әйелі мен балалары оған қайтарылады. Сонымен қатар, Мананан оған керемет алтын тостаған сыйлайды, ол үстінен үш өтірік айтылса, сындырылады, ал үш шындық айтылса, қайта толық болады. Кормак осы тостағанды патшалық кезінде жалғандық пен шындықты ажырату үшін пайдаланды. Кормак қайтыс болғанда, Мананан болжағандай, тостаған жоғалып кетті. VIII ғасырға жататын «Деизидің қуылғаны» мәтіні Кормак пен Деизи тобы арасындағы азаматтық соғысты сипаттайды. Кормақтың ұлы Селах (немесе Конн) Деизи көшбасшысының қызы Форахты ұрлап алады. Оның інісі Оэнгус Гайбуайбтех оны құтқаруға келеді, бірақ Селах оны босатудан бас тартады. Оэнгус Селахты өзінің «қорқыныш найзасымен» жарып жібереді, оған үш тізбек бекітілген; бұл тізбектер Кормақтың кеңесшілерінің біреуін жаралап, Кормақты бір көзінен соқыр етеді. Кормак Деизиге қарсы жеті шайқас жүргізіп, оларды жерлерінен қуады. Біраз уақыт көшпенділікте болғаннан кейін, олар Мюнстерде қоныстанды. Кормак бір көзінен айырылып, Ахалл төбесіндегі Тех Клетигке көшіп кетеді, өйткені мүсінсіз патшаның Тараға отыруы заңға қайшы еді. Оның патшалық міндеттерін оның ұлы Каирбре Лифхеар атқарады.

Өлім

Қырық жыл патшалық құрғаннан кейін Кормак лосось сүйегіне тұншығып қайтыс болды. Кейбір деректерде бұл друидтың лағымынан болған деп айтылады, себебі Кормак христиан дініне көшкен еді. "Лебор Габала Эреннің" кейбір нұсқалары оның билігін рим императоры Марк Аврелийдің (161–180) билігімен синхронды етеді. Китинг оның билігін 204–244 жылдарға, ал "Төрт мастердің жылнамасы" 226–266 жылдарға жатқызады. "Ульстер жылнамасы" оның өлімін 366 жылға дейін кешіктіріп көрсетеді. Одан кейін Эхоид Гоннат билікке келді.