Йозеф Вагнер: Нацистік саяхатшының өмірі мен қызметі
Josef Wagner (Gauleiter)
Йозеф Вагнер (1899-1945) – нацисттік саясаткер, Гауляйтер. Өмірі, мансабы, қамау және соғыс соңында өлім жазасы алу туралы ақпарат. Тарих, Екінші дүниежүзілік соғыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс нацистік партиясының шенеунігі және саясаткері (1899–1945)
German Nazi Party official and politician (1899–1945)
Йозеф Вагнер (12 қаңтар 1899 – 22 сәуір немесе 2 мамыр 1945) 1931 жылдан бастап Вестфалияның оңтүстік аймағының, ал 1934 жылдың желтоқсанынан бастап Силезия аймағының нацистік гаулейтері болды. 1941 жылы ол лауазымынан алынып, нацистік партиядан (НСДАП) қуылды, Гестапомен тұтқындалды және Еуропадағы соғыс аяқталар шағында, әлдеқайда одан кейін өлім жазасына кесілді деген болжам бар.
Josef Wagner (12 January 1899 – 22 April or 2 May 1945) was from 1931 the Nazi Gauleiter of Gau Westphalia South and, as of December 1934, also of Gau Silesia. In 1941 he was dismissed from his offices, then expelled from the Nazi Party (NSDAP), imprisoned by the Gestapo, and likely executed around the time of end of the war in Europe.
Жастық шағы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс
Вагнер Альгрингенде (қазіргі Альгранж), Эльзас-Лотарингияда шахтер Николаус Вагнердің отбасында дүниеге келді. 1909 жылға дейін Кнайтлингендегі халық мектебінде оқыды, содан кейін Зельтингендегі дайындық мектебінде білім алды. 1913 жылдың жазынан бастап 1917 жылға дейін Витлихтағы мұғалімдер семинариясына қатысты, содан кейін Императорлық неміс армиясында бір жылдық ерікті ретінде әскери қызметке шақырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде батыс майданында 65-ші резервтік жаяу әскер полкіне бекітілді. 1918 жылдың 14 мамырында ауыр жарақат алды және француздықтар оны тұтқынға түсірді. Бес рет қашуға тырысқаннан кейін француз офицерінің формасын киіп, Этампстағы тұтқын лагерінен қашып шықты. 1919 жылдың тамыз айында Швейцария арқылы Германияға оралды, Фулдадағы мұғалімдер семинариясындағы соңғы оқу жылын аяқтады және 1920 жылдың қазан айында мұғалімдік емтиханды тапсырды. Оқытушылық жұмыс таба алмағандықтан, Фулдада қаржылық қызметкер болып жұмыс істеді. 1921 жылдың шілдесінде Бохумдағы құйма болат өндірісі қауымдастығында кеңсе қызметкері болып жұмысқа орналасты және 1927 жылдың сәуіріне дейін сол жерде жұмыс істеді.
Wagner was born in Algringen (today, Algrange), Alsace Lorraine, to miner Nikolaus Wagner. He went to the volksschule in Kneitlingen until 1909 and then to a preparatory school in Zeltingen. Beginning in the summer of 1913 he attended the teachers' seminary in Wittlich until 1917 when he entered military service as a one year volunteer in the Imperial German Army. He was assigned to Reserve Infantry Regiment 65 on the western front during the First World War. On 14 May 1918, he was severely wounded and taken as a prisoner of war by the French. After five attempts, he managed to escape from a POW camp in Etampes disguised in a French officer's uniform. He returned to Germany in August 1919, by way of Switzerland, completed his last year of training at a teacher seminary in Fulda and passed his teaching examinations in October 1920. Unable to find a teaching position, he was then employed a finance official in Fulda. In July 1921 he became a clerical office worker at the Bochum Association for Cast Steel Production and worked there until April 1927.
Нацистік мансабының алғашқы жылдары, 1922-1932 жылдар
Вагнер 1922 жылы (мүшелік нөмірі 16 951) нацистік партияға ерте қосылды және Бохумда НСДАП-тың жергілікті бөлімшесін құрды, оның алғашқы Ortsgruppenleiter (жергілікті топ жетекшісі) болды. Alter Kämpfer (Ескі күрескер) ретінде ол ақырында Алтын партия белгісімен марапатталды. 1923 жылы қарашада «Пивохана төңкерісінен» кейін нацистік партия тыйым салынғанда, Вагнер нацистік бағытталған сайлау альянсы – «Вёлкиш әлеуметтік блогына» қосылып, Вестфалия өнеркәсіптік округінде оның жетекшісі болды. 1925 жылы ақпанда нацистік партия қайта құрылғанда Вагнер қайтадан қосылып, Бохумдағы жергілікті жетекші лауазымын қайта иеленді, 1926 жылы Bezirksleiter (аудан басшысы) лауазымына дейін көтерілді. 1927 жылы мамыр айында ол Хорст-Эмшердегі халық мектебінде, содан кейін Гельзенкирхендегі филиалда мұғалім болып жұмыс істеді, бірақ 1927 жылы қарашада саяси қызметі үшін жұмыстан босатылды. 1928 жылы 20 мамырда ол Берлиндегі Рейхстагқа алғашқы 12 нацистік депутаттың бірі болып сайланды. Ол Веймар және нацистік режимдердегі барлық сайлауларда 18-ші сайлау округі – Вестфалия Оңтүстігінен Рейхстаг депутаты болып сайланды. 1928 жылы 1 қазанда ірі Гау Рур бөлінген кезде, ол жаңа құрылған Вестфалия Гауінің Гаулейтері болып тағайындалды, ал бұл Гау 1931 жылы 1 қаңтарда екіге бөлінгеннен кейін, ол Бохумда орналасқан Гау Вестфалия Оңтүстік Гаулейтері болып қалды. 1930 жылы ол апталық нацистік газет – «Вестфаленвахт» («Вестфалия оянады») газетін құрды, ал 1931 жылы оған күндізгі «Rote Erde» («Қызыл жер») газеті қосылды. 1932 жылы ол НСДАП-тың «Hochschule für Politik» (Саяси академиясын) құрып, оның жетекшісі болды.
Wagner joined the Nazi Party quite early on, in 1922 (membership number 16,951) and co founded the local NSDAP branch in Bochum, becoming its first Ortsgruppenleiter (Local Group Leader). As an Alter Kämpfer (Old Fighter) he eventually would be awarded the Golden Party Badge. When the Nazi Party was outlawed in the wake of the Beer Hall Putsch in November 1923, Wagner joined the Völkisch Social Bloc, a Nazi oriented electoral alliance, becoming its leader in the Westphalia Industrial District. When the Nazi Party was re established in February 1925, Wagner rejoined and resumed his position as the local leader in Bochum, advancing in 1926 to the position of Bezirksleiter (District Leader). In May 1927, he found employment as a teacher at the Volksschule Horst Emscher and then at the Gelsenkirchen branch, from which he was fired in November 1927 for political activity. On 20 May 1928 he was elected as one of the first 12 Nazi deputies to the Reichstag in Berlin. He would continue to be elected to the Reichstag for electoral constituency 18, Westphalia South, in every subsequent election in the Weimar and Nazi regimes. On 1 October 1928, when the large Gau Ruhr was split up, he was appointed Gauleiter of the newly formed Gau of Westphalia, and after this Gau was split in two on 1 January 1931, he remained Gauleiter of Gau Westphalia South, whose seat was in Bochum. In 1930, he founded a weekly Nazi newspaper, Westfalenwacht (Westphalia Awakes); this was followed in 1931 by a daily paper, Rote Erde (Red Earth). In 1932 he founded the Hochschule für Politik (Academy for Politics) of the NSDAP, becoming its leader.
Биліктің шыңы, 1933-1941 жылдар
1933 жылдың қаңтарында нацистер билікті басып алғаннан кейін Вагнер 12 наурызда Бохум қалалық кеңесшісі болып тағайындалды және Вестфалия Ландтагына енді, ол 10 сәуірде Пруссия Мемлекеттік кеңесіне тағайындалды, онда ол бірінші вице-президент болды. 14 қыркүйекте ол қайта құрылған Кеңеске қайта тағайындалды, енді маңызды заңнамалық функциялары жойылды және ол Пруссия министр-президенті Герман Герингке кеңесші орган ретінде ғана қызмет етті. 1933 жылдың 25 қыркүйегінде Вагнер SA Gruppenführer шенімен Sturmabteilung (SA) қатарына қосылды және SA Вестфалия тобына тағайындалды. 1933 жылдың қазанында ол неміс құқығы академиясының мүшесі болды. 1934 жылы Вестфалияның Пруссиялық провинциялық кеңесінің мүшесі болды. 1934 жылдың 12 желтоқсанында Гельмут Брюкнерді қызметтен шеттетуден кейін Вагнер бас қаласы Бреслау (қазіргі Вроцлав, Польша) болатын Гау Силезияның Гаулейтері болып тағайындалды. Оңтүстік Вестфалиядағы Гаулейтер лауазымын сақтап, ол бір уақытта екі Гауға басшылық еткен санаулы Гаулейтерлердің бірі болды. Сонымен қатар, ол Брюкнердің орнын басып, Пруссияның Төменгі Силезия және Жоғарғы Силезия провинцияларының Oberpräsident (Жоғары Президенті) лауазымын иеленді. Осылайша ол екі провинцияның ең жоғары партиялық және үкіметтік лауазымдарын біріктірді. 1938 жылдың 1 сәуірінде екі провинция Силезия провинциясына біріккеннен кейін Вагнер оның Oberpräsidentі болды, ал провинция 1941 жылдың 27 қаңтарында қайта бөлінгенше осы лауазымда қалды. 1935 жылдың 12 маусымынан бастап ол Пруссия провинциялық кеңесінің президенті болып қызмет етті. 1936 жылдың 29 қазанында Вагнер Герингтің Төрт жылдық жоспары аясында экономиканы басқаруға маңызды лауазымға тағайындалды. 1937 жылдың 9 қарашасында ол SA Obergruppenführer шеніне көтерілді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінде Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол VIII Wehrkreis (әскери округ) үшін Рейх қорғаныс комиссары болып тағайындалды, оған Гау Силезия ғана емес, сонымен қатар Рейхсгау Судеттің шығыс бөліктері де кірді. Оның штаб-пәтері Бреслауда орналасқан. Осы лауазымда ол азаматтық қорғаныс және эвакуация шараларына, сондай-ақ соғыс уақытындағы азық-түлік рационированиесіне және қара нарыққа қарсы күреске жауапты болды. 1939 жылдың 8 қазанында Польшаны басып алғаннан кейін Германия елдің үлкен бөлігін аннексиялады, ал Шығыс Жоғарғы Силезия Вагнердің Силезия Гауының құрамына кірді. Екі күннен кейін Вагнер Адольф Эйхманмен кеңесті, ол Люблин округіне шамамен 70 000-80 000 еврейді депортациялауды көздейтін аяусыз Ниско жоспарын баяндады. Вагнер жоспармен ынтымақтасуға келісті және алғашқы депортациялар 20 қазанда Катовицтен (қазіргі Катовице) басталды. Депортациялар 1940 жылдың басына дейін жалғасты, олардың мақсаты еврейлер мен поляктардың мүлігін тартып алу және аймақты немістермен қоныстандыру болды. 1940 жылдың 20 сәуірінде Вагнер Ұлттық Социалистік Мотор корпусының (NSKK) Obergruppenführerі болды. 1940 жылдың 15 қарашасында ол өзінің екі Гауы үшін Тұрғын үй комиссары міндетін атқарды. 1941 жылдың 15 қаңтарында ол Герингтің Төрт жылдық жоспарында Герингтің мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.
After the Nazi seizure of power in January 1933, Wagner became a City Councilor in Bochum on 12 March and was appointed to the Westphalia Landtag, which on 10 April appointed him to the Prussian State Council where he was named First Vice president until the council was dissolved in July. He was reappointed on 14 September to the reconstituted Council, now stripped of significant legislative functions and merely an advisory body to Prussian Minister President Hermann Göring. On 25 September 1933, Wagner joined the Sturmabteilung (SA) with the rank of SA Gruppenführer and was assigned to the SA Westphalia Group. In October 1933, he was made a member of the Academy for German Law. In 1934 he was made a member of the Prussian Provincial Council for Westphalia. On 12 December 1934, after the removal of Helmuth Brückner, Wagner was also appointed as Gauleiter of Gau Silesia with its capital at Breslau (today Wrocław, Poland). Retaining his Gauleiter position in Westphalia South, he was one of only a very few Gauleiters to simultaneously head two Gaue. In addition, he succeeded Brückner as Oberpräsident (High President) of the Prussian provinces of Lower Silesia and Upper Silesia. He thus united under his control the highest party and governmental offices in the two provinces. After the two provinces were united into the Province of Silesia on 1 April 1938, Wagner became its Oberpräsident until the province was split again on 27 January 1941. From 12 June 1935 he also served as the President of the Prussian Provincial Council for both Silesian provinces and, during their union, for the united Silesia. On 29 October 1936, Wagner was appointed Reichskommissar for Pricing, an important position for managing the economy under Göring's Four Year Plan. On 9 November 1937, he was promoted to SA Obergruppenführer. On the outbreak of the Second World War in Europe on 1 September 1939, he was named Reich Defense Commissioner for Wehrkreis (Military District) VIII, which included not only Gau Silesia, but the eastern sections of Reichsgau Sudetenland. It was headquartered in Breslau. In this position, he had responsibility for civil defense and evacuation measures, as well as administration of wartime rationing and suppression of black market activity. After the conquest of Poland on 8 October 1939, Germany annexed large parts of the country, with East Upper Silesia being made part of Wagner's Gau of Silesia. Two days later, Wagner conferred with Adolf Eichmann who outlined the ruthless Nisko Plan to deport an estimated 70,000 to 80,000 Jews to the Lublin District. Wagner agreed to cooperate with the plan and the first deportations began on 20 October from Kattowitz (today, Katowice). Deportations continued until early 1940, aimed at expropriating Jews and Poles, and resettling the area with Germans. On 20 April 1940 Wagner was made an Obergruppenführer in the National Socialist Motor Corps (NSKK). On 15 November 1940, he assumed the responsibility of Housing Commissioner for his two Gaue. Then on 15 January 1941 he was appointed Staatssekretär (State Secretary) to Göring in the Four Year Plan.
Босату, сот және өлім
Вагнер, мансабының шыңына жеткен кезде, өзінің күшті жауларын тапты, соның ішінде СС бастығы Генрих Гиммлер мен Партия кеңсесінің басшысы Мартин Борманды. Сонымен қатар, оның Силезиядағы Gauleiter орынбасары Фриц Брахт оған қарсы сөз байласты. Борман Вагнердің Силезия гаулейтері лауазымынан босатылуын талап ету үшін 1939 жылдың желтоқсанында-ақ агитация бастады. Ол ірі гауды бөлуді ақтау үшін анексияланған поляк жерлерінен пайда болған аумақ пен халық санының үлкен өсуін пайдаланды. Адольф Гитлер алдымен күмәнмен қараса да, ақырында оған сенді. 1941 жылдың 9 қаңтарында Вагнер Гау-Силезияның гаулейтері лауазымынан алынып тасталды және 27 қаңтарда екі бөлек Гау болып бөлінді. Брахт оған Жоғарғы Силезия Гаудағы, ал Карл Ханке Төменгі Силезия Гаудағы орынбасар болды. Вагнер сондай-ақ Oberpräsident ретінде ауыстырылды, Брахт пен Ханке оған осы екі жаңа провинциядағы жоғары және төменгі Силезияда осы қызметте болды. Борман дінге қарсы күреске белсенді қатысқан нацистердің бірі болды, Вагнер католик екені белгілі және режиміне қарсы шыққан Католиктік әрекет тобымен байланысы бар деп айыпталды. Партияның жоғары лауазымды қызметкерлеріне кез келген діни ұйыммен қарым-қатынас жасауға қатаң тыйым салынды. Сонымен қатар Вагнердің балаларын католик мектептеріне жібергені белгілі болды. Оның әйелі Ватикан қонақ үйінде Папаға тізе бүгіп сәлем бергені туралы хабар тарады. Ақырында, Гиммлер Борманға Вагнердің әйелі жүкті қызы Гердаға жіберген хатты жеткізді. Онда Фрау Вагнер діни себептермен қызының баланың әкесімен, шіркеуден шығып кеткен Лейбштандарте СС мүшесімен некелесуін тыйым салады. Бұл нацистердің католицизмге қарсы доктринасына қайшы келді, және Борман Вагнерге шабуыл жасады. Кейін, 1941 жылдың 9 қарашасында Мюнхендегі Фюрербауда өткен Пивохана төңкерісінің жылдық мерекелік шарасында, барлық Gauleiter мен Reichsleiter қатысқан кезде, Гитлер Вагнерді Оңтүстік Вестфалияның Gauleiter лауазымынан жеке босатты. Борман Фрау Вагнердің хатының мазмұнын оқығаннан кейін, Гитлер Вагнерді жария түрде айыптады және залдан кетуге бұйырды. Вагнер өзін қорғау үшін сөз сұрады, бұл Гитлердің ашуын оятып, Вагнерді барлық лауазымдарынан босатып, содан кейін залдан алып тастады. Вагнерді Вестфалияның оңтүстігіндегі Gauleiter лауазымына Борман кеңсесінің қызметкері Пол Гизлер дереу алмастырды. Бір қызығы, Гизлер Вагнердің бастамасымен 1934 жылдың шілдесінде Оңтүстік Вестфалияда SA фюрері лауазымынан босатылып, Роем тазалауына байланысты Жоғарғы партия сотының алдында айыпталды. 26 қарашада Вагнер де Рейхстагтан шығарылды. Гитлердің бұйрығы бойынша Вагнер кейіннен Вальтер Бух басқарған Жоғарғы партия сотының алдында айыпталды, ол партия мүшелігіне қатысты мәселелерді қарастыратын. Вагнер өзін сенімді қорғады және, таңғаларлықтай, 1942 жылдың 6 ақпанындағы шешімде Сот оны ақтады және партиядан шығарудан бас тартты. Бұл Борман мен Гитлердің ашуын туғызды, олар бұл шешімді қолдамады. Алайда бұл мәселені көктем мен жаз бойы, тіпті күзге дейін көтерілуіне жол берілді. Сол күні Бух Вагнерге хат жазып, оны 1942 жылдың 12 қазанында партиядан шығарып салды. 1943 жылдың қазан айында Гиммлердің нұсқауы бойынша Вагнер гестапоның бақылауына алынды. 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерге қастандық жасауға қатысы бар деп күдіктелген ол шілде айының соңында Гестапомен тұтқындалып, концлагерге жіберілді. Оның есімі заговоршылар дайындаған құжатқа енген. Бұл "қадамның қажеттілігіне сену және оны қолдау үшін" жақындауға тиіс "қалыпты және қабілетті" адамдарға қатысты. Мысалы, Gauleiter Вагнер". Вагнерді Потсдамдағы полиция түрмесіне, содан кейін Берлиндегі Принц-Альбрехт-Штрассе 8 мекенжайындағы Гестапоның бас кеңсесінің жер асты түрмесіне жіберді. Вагнердің өлімінің себептері белгісіз. Ең көп таралған пікір бойынша, оны Гестапо соғыс аяқталған апталарда 1945 жылдың 22 сәуірінде асып тастады. Бір байқаушы сол айда отбасына өлім жазасы туралы хабарлаған. Бір тұтқындардың нұсқасы бойынша, Вагнер 2 мамырда Қызыл Армия әскерлері түрмені азат еткенше аман қалды, бірақ оны орыс солдаты қасақана атып жіберді.
Wagner, now at the peak of his career, had made powerful enemies, including SS Chief Heinrich Himmler and Martin Bormann, head of the Party Chancellery. In addition, his Deputy Gauleiter in Silesia, Fritz Bracht, was plotting against him. Bormann began agitating for Wagner's removal as Gauleiter of Silesia as early as December 1939, using the large increase in territory and population resulting from the annexed Polish lands to justify dividing the large Gau. Adolf Hitler at first was hesitant but was eventually persuaded. On 9 January 1941, Wagner was removed as Gauleiter of Gau Silesia and it was divided into two separate Gaue on 27 January. Bracht succeeded him in Gau Upper Silesia and Karl Hanke in Gau Lower Silesia. Wagner was also replaced as Oberpräsident, with Bracht and Hanke succeeding him in this capacity in the two new provinces of Upper and Lower Silesia. Bormann, one of the most rabidly anti religious Nazis, opposed Wagner who was known to be a Catholic and who was accused of having ties to Catholic Action, a group opposed to the regime. Relationships with any religious organizations were strictly forbidden for high Party functionaries. In addition, it was known that Wagner had sent his children to Catholic schools. There was a report that his wife had genuflected to the Pope at a Vatican reception. Finally, a letter that Wagner's wife had sent to their pregnant daughter, Gerda, had been brought by Himmler to Bormann's attention. In it, Frau Wagner forbade on religious grounds, her daughter's planned marriage to the child's father, a member of the Leibstandarte SS Adolf Hitler who had left the Church. All this ran counter to the Nazi anti Catholic doctrine, and Bormann used it to attack Wagner. Subsequently, on 9 November 1941 at the annual Beer Hall Putsch anniversary celebration in Munich's Führerbau with all the Gauleiters and Reichsleiters present, Hitler personally dismissed Wagner as Gauleiter of Gau Westphalia South. After Bormann read the contents of Frau Wagner's letter, Hitler publicly denounced Wagner and ordered him to leave the hall. Wagner requested the floor to defend himself, which further enraged Hitler who announced that he was dismissing Wagner from all his offices, and then had him removed from the hall. Wagner immediately was replaced as Gauleiter in Westphalia South by Paul Giesler, a functionary in Bormann's Chancellery. Interestingly, Giesler, at Wagner's instigation, had been dismissed as SA Führer in Westphalia South in July 1934 and brought up on charges before the Supreme Party Court in connection with the Roehm Purge. On 26 November, Wagner was also expelled from the Reichstag. On Hitler's orders, Wagner subsequently was brought up on charges before the Supreme Party Court, which was headed by Walter Buch, and which had jurisdiction over matters of Party membership. Wagner put up a persuasive defense and, surprisingly, in a 6 February 1942 decision, the Court acquitted him and refused to expel him from the Party. This infuriated Bormann and Hitler who refused to endorse the decision. The matter, however, was allowed to simmer over the spring and summer until the autumn when Hitler summoned Buch to his headquarters, furiously berated him, and ordered him to reverse the decision immediately. That same day, Buch wrote to Wagner expelling him from the Party effective forthwith, 12 October 1942. At the direction of Himmler, Wagner was placed under Gestapo surveillance in October 1943. Suspected of involvement in the attempt on Hitler's life at the Wolf's Lair on 20 July 1944, he was arrested by the Gestapo in late July and sent to a concentration camp. His name had appeared in a document prepared by the conspirators. It referred to "upright and capable" individuals who should be approached to be "convinced of the necessity of such a step and to support it. e. g. Gauleiter Wagner." Wagner was moved to a police prison in Potsdam and then to the underground prison at Gestapo headquarters on 8 Prinz Albrecht Strasse in Berlin. The circumstances of Wagner's death are unclear. The most widely accepted account is that he was hanged by the Gestapo in the closing weeks of the war on 22 April 1945. An observer allegedly informed the family of the execution the same month. An alternative version by a fellow prisoner claims that Wagner survived until the prison was liberated by Red Army forces on 2 May, but was accidentally shot by a Russian soldier.