Кіріспе

Римдік асыл әйел, Августтың толық қарындасы (Октавия Кіші; б.з.д. 66 ж. шамамен – б.з.д. 11 ж.) – Август (Октавиан деп те белгілі) императорының үлкен қарындасы, Октавия Үлкеннің жартылай қарындасы және Марк Антонийдің төртінші әйелі. Ол сонымен қатар император Калигула мен император Агриппина Кішінің шөбересі, император Клавдийдің анасынан берген әжесі, император Неронның әкесінен берген шөбересі және анасынан берген шөпшекер әжесі болды. Рим тарихындағы ең белгілі әйелдердің бірі Октавия замандастарымен адалдығы, асыл мінезі және адамгершілігі үшін, сондай-ақ дәстүрлі римдік әйелдік қасиеттерін сақтағаны үшін құрметке ие болды.

Балалық шақ

Октавия б.з.б. 66 жылы дүниеге келген. Августтың толық қарындасы Октавия, Гай Октавийдің екінші некесінен туған жалғыз қызы, ол Юлий Цезардың қарындасы Атиядан туған. Октавия қазіргі Италияның Нола қаласында дүниеге келген; оның әкесі, рим губернаторы және сенаторы, б.з.б. 59 жылы табиғи себептерден қайтыс болды. Кейіннен анасы консул Луций Марций Филиппке қайта тұрмысқа шықты. Октавия балалық шағының көп бөлігін ата-анасымен бірге саяхаттап өткізді. Марций Октавия мен оның інісі Октавианның, кейіннен Август аталған Октавианның тәрбиесімен айналысты.

Бірінші неке

Б.з.б. 54 жылға дейін оның әкесі оны Гай Клавдий Марцеллға үйлендірді. Ол Клавдий әулетінің ықпалды плебей тармағының мүшесі және Екінші Пуникалық соғыстағы әйгілі генерал Марк Клавдий Марцеллдің ұрпағы болды. Б.з.б. 54 жылы Октавияның атасы Юлий Цезарь оның күйеуінен ажырасып, Помпейге үйленуіне ынталанды, ол жақында әйелі Юлиядан (Цезардың қызы, демек Октавияның алыс туысы) айрылған еді. Жұбайлар ажырасуға келіспеді, сондықтан ол Корнелия Метеллаға үйленді. Осылайша Октавияның күйеуі Юлий Цезарьға қарсылығын жалғастырды, соның ішінде оның консулдық лауазымындағы шешуші жыл, б.з.б. 50 жылы. Б.з.б. 49 жылы Цезарь Галлиядан Италияға шабуыл жасағанда азаматтық соғыс басталды. Үшеуі де Италияда дүниеге келді. Дегенмен, анонимді «Περὶ τοῦ καισαρείου γένους» еңбегінде Октавия Марцеллден төрт ұл және төрт қыз туғандығы айтылады. Оның күйеуі Марцелл б.з.б. 40 жылы мамыр айында қайтыс болды.

Екінші неке

Сенаторлық жарлық бойынша Октавия б.з.б. 40 жылдың қазанында Марк Антонийге төртінші әйелі ретінде үйленді (оның үшінші әйелі Фулвия одан аз уақыт бұрын қайтыс болған еді). Ол бірінші күйеуінен жүкті болғандықтан, бұл неке Сенаттың мақұлдауына ие болуы керек болды, сонымен қатар бұл Октавиан мен Марк Антоний арасындағы шатқақ одақты нығайтуға бағытталған саяси амал болды; алайда, Октавия Антонийге адал әйел болған сияқты көрінеді. Б.з.б. 40-36 жылдар аралығында ол Антониймен бірге түрлі провинцияларға саяхаттап, оның Афинадағы үйінде тұрды. Ол Марцеллдан туған балаларын, сондай-ақ Антонийдің Антилл мен Юлл есімді екі ұлын, және Антониймен некесінен туған Антония Үлкен және Антония Кіші есімді екі қызын тәрбиеледі.

Бөлімдеу

Антонийдің Октавия мен олардың балаларын тастап, бұрынғы сүйіктісі, Мысыр патшайымы Клеопатра VII-ге (Антоний мен Клеопатра б.з.б. 41 жылы кездесіп, нәтижесінде Клеопатра егіздерді – Александр Гелиос, ұл, және Клеопатра Селенаны – дүниеге келтірді) мойын бұруы одақты қатты сынап тастады. 36 жылдан кейін Октавия екінші некесінен туған қыздарымен Римге оралды. Ол бірнеше рет күйеуі мен ағасы арасында саяси кеңесші және келіссөзші ретінде танылды. Мысалы, б.з.б. 37 жылдың көктемінде, Антония Кішіге жүкті болғанда, Тарантода өткен қару-жарақ келісімінде маңызды рөл атқарды, онда Антоний мен Август Парфия және Сицилия науқандарында бір-біріне көмектесуге келісті. Ол ағасының кеңесшілері Агриппа мен Мейкенасты өз жағына тартты және одақты жаңаруға көндірді. Ол "адамзаттың керемет әйелі" деп мақталып, даңққа ие болды. 35 жылы Антоний Парфиядағы сәтсіз науқаннан кейін Афинаға жаңа әскер, азық-түлік және қаржы жеткізді. Антоний оған сол жерде одан әрі бармауды бұйырған хат қалдырған еді. Марк Антоний 33 жылы Октавиядан ажырасты. 33 жылы Антоний оны Римдегі үйінен шығарып жіберу үшін адамдарды жіберді. Ол олардың балаларының жалғыз қамқоршысына айналды, тек Антилл әкесімен бірге Шығыста болды. Антонийдің б.з.б. 30 жылы өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін, оның ағасы Антиллды өлімге жіберді, бірақ Октавияға Антонийдің Фулвиядан туған кіші ұлы Иуллді, сондай-ақ Клеопатрадан туған балаларын (екі ұлы – Александр Гелиос пен Птолемей Филадельф және бір қызы – Клеопатра Селена II) тәрбиелеуге рұқсат берді.

Мәдени суреттер

IV ғасырдың соңында Элий Донаттың Виргилийдің өмірбаянында жазылған әйгілі оқиғада, ақын VI кітаптан Октавияның қайтыс болған ұлы Марцеллды мақтаған үзіндіні оқығанда Октавия қайғыдан есінен танып, құлап түседі. Осы оқиғаға арналған ең танымал туынды – Жан Огюст Доминик Ингрестің 1812 жылғы «Виргилий Август, Ливия және Октавия алдында «Энеиданы» оқиды» картинасы. Бірақ Жан Жозеф Тайлассон, Антонио Зукки, Жан Батист Викар, Жан Бруно Гасси және Анжелика Кауфман сияқты басқа суретшілер де осы көріністі бейнелеуге шабыттанды. Октавияның Марцеллдің өліміне жақын уақыттағы өмірі Роберт Грейвстің «Мен, Клавдий» романының 1976 жылғы телеверсиясында көрсетілген. Рольді Анжела Морант ойнады, оны оның шөбересі Клавдия Октавиямен (сериалда да «Октавия» деп аталады), Клавдийдің қызы және болашақ император Неронның әйелі (оны Шерил Джонсон ойнады) шатастырмау керек. 1963 жылғы «Клеопатра» фильмінде оны Жан Марш сомдады. Октавияның ерте өмірінің жоғары деңгейде қиялданып жазылған нұсқасы 2005 жылғы «Рим» телесериалында бейнеленген, онда Юлий әулетінен шыққан Октавия (Керри Кондон) кіші інісі Гай Октавианды азғындыққа салып, оның құшағына келеді, Юний әулетінен шыққан Сервилиямен (сериалдағы Сервилияның бейнесі) лесбиялық қарым-қатынаста болады және тарихи Маркус Випсаний Агриппаға негізделген Маркус Агриппамен романтикалық қарым-қатынас құрады – мұның ешқайсысы тарихи деректерде кездеспейді. «Домина» (2021) телесериалында Октавия рөлін Александра Молони және Клэр Форлани ойнады.