Кіріспе
Күн жүйесіндегі ең үлкен планета – Юпитер планетасының бейнелеулері бірнеше ғасыр бойы көркем әдебиеттерде кездеседі. Планетаның бейнелену әдісі оның құрамы туралы білім арта түскен сайын өзгерді; бастапқыда толығымен қатты дене ретінде, кейіннен астында қатты беті бар жоғары қысымды атмосферасы бар, ал соңында толығымен газды планета ретінде суреттелді. Ол ғылыми фантастиканың алтын ғасырында танымал оқиға орны болды. Планетадағы тіршілік кейде адамдармен бірдей, адамдардан ірі, ал кейде адам емес тіршілік ретінде бейнеленді. Адам емес тіршілік кейбір шығармаларда жабайы, ал басқаларында адамдардан дамыған түрде көрсетілген. Юпитердің серіктері де көптеген әңгімелерде, әсіресе төрт Галилей серігі – Ио, Европа, Ганимед және Каллистода жиі кездеседі. Осы әлемдерді терраформациялау және жайылдыру – жиі кездесетін тақырыптар.
Jupiter, the largest planet in the Solar System, has appeared in works of fiction across several centuries. The way the planet has been depicted has evolved as more has become known about its composition; it was initially portrayed as being entirely solid, later as having a high pressure atmosphere with a solid surface underneath, and finally as being entirely gaseous. It was a popular setting during the pulp era of science fiction. Life on the planet has variously been depicted as identical to humans, larger versions of humans, and non human. Non human life on Jupiter has been portrayed as primitive in some works and more advanced than humans in others. The moons of Jupiter have also been featured in a large number of stories, especially the four Galilean moons—Io, Europa, Ganymede, and Callisto. Common themes include terraforming and colonizing these worlds.
Ертедегі суреттер
Юпитер бұрын ұзақ уақыт бойы, дұрыс емес, жерге қонуға болатын қатты планета деп есептелген. Оның бейнесі кемінде 1752 жылғы Вольтердің «Микромегас» романынан бері көркем әдебиетте кездеседі, онда Сириус және Сатурннан келген шетелдіктер Юпитердің серіктерінен өтіп, планетаның өзіне қонады. 1800 жылдары жазушылар Юпитердің ғана емес, сонымен қатар Жер сияқты әлем екенін жиі болжайтын және оны осылай бейнелейтін. Джон Джейкоб Астор IV-тің 1894 жылғы «Басқа әлемдерге саяхат» романында Юпитер тарихи алдындағы Жерге ұқсас, динозаврлар мен мастодонттар сияқты тіршілікке толы бай фаунаға ие. 1900 жылдардың басындағы бірнеше утопиялық туындылар Юпитерде өтеді, соның ішінде 1908 жылы авторсыз жарияланған «Юпитер арқылы тозаққа» романы және Элла Скримсурдың 1922 жылғы «Көктемгі әлем» романы.
Юпитерлік
Көптеген жазушылар Юпитер тұрғындарын адам ретінде бейнеледі, оның ішінде Мари Корелли 1886 жылғы "Екі әлемнің романсы" романында және Корнелиус Ши 1905 жылғы "Мистик арал; немесе жасырын қазына туралы әңгіме" романында. Кейбіреулер юпитерліктерді алып адамдар ретінде көрсетті, соның ішінде Альберт Уолдо Говард 1895 жылғы "Миллиардер" романында және Уильям Шулер Харрис 1905 жылғы "Мың әлемдегі өмір" романында. 1886 жылы Гарольд А. Бриджестің "Жұмақтың он төрт күні" атты сатирикалық романында Юпитерге сапар шеккен жерлік Американың болашақ нұсқасын көреді және планетада жердегі адамдардың алып көшірмелері тұратынын біледі. Басқалары жергілікті тұрғындарды бейнелеуге басқа тәсілдер қолданды, мысалы Фред Х. Браунның 1893 жылғы "Жұлдыздан келген хабар" атты әңгімесінде планетада өлгендердің рухтары мекендейді, ал Гомер Ион Флинттің 1918 жылғы "Консерв аралының патшасы" атты әңгімесінде юпитерліктер қанатты болып суреттелген.
Мелмезе дәуірі
Юпитер бірнеше ғылыми фантастикалық әңгімелерде пайда болды, соның ішінде Эдгар Райс Берроуздың соңғы Джон Картер әңгімесінде және 1943 жылғы "Юпитердің қаңқалы адамдары" атты қысқа әңгімесінде. 1933 жылы Фестус Прагнеллдің "Өмірдің мәні" атты әңгімесінде әлеуметтік ғалымға Юпитерден келген, адамға ұқсайтын жандар келіп, олардың өмірлік эликсирдің бір түрі бар екенін, бірақ оларды сегіз аяқты жандар үй жануарлары сияқты ұстайтынын айтады. Юпитердің Ұлы Қызыл Дағы 1936 жылы Франк Белкнап Лонгтың "Юпитердегі қызыл дауыл" атты әңгімесінде радиоактивті кендерді өндіру үшін қазылатын, құрамы өзгеріп отыратын құрлық ретінде суреттеледі, ал 1937 жылы Эандо Биндердің "Мұрагерліксіз өмір" атты әңгімесінде Юпитерден толығымен жоғалады.
Жер бетінің
1930 жылдары Юпитердің жағдайы жақсырақ түсінілгеннен кейін, планетаның жоғары қысымды атмосферасының астында қатты беті бар екенін көрсететін бірнеше әңгімелер пайда болды. 1944 жылы Клиффорд Д. Симактың "Дезертирлік" атты әңгімесі (кейіннен 1952 жылы жарық көрген "Қала" романына қосылған) осындай өзгеріске ұшыраған адамдар Юпитерде өмір сүруге артық көріп, кетпеуді жөн көреді. Атмосфераға түсу жиі кездесетін жайт, мысалы, 1960 жылы советтік ғылыми-фантастика авторлары Аркадий мен Борис Стругацкийдің "Амалтеяға жол" атты әңгімесінде, 1972 жылы Бен Бованың "Қараңғы жазықтарда" романында және 1977 жылы Грегори Бенфорд пен Гордон Эклундтың "Егер жұлдыздар құдай болса" романында көрсетілген.
Айлар
Юпитердің өзі газды планета екені түсінілгеннен кейін, оның серіктері адам немесе басқа планеталық өмір туралы әңгімелерде жиі пайдаланатын орынға айналды. 1981 жылғы "Outland" фильмінде серік пайдалы қазбалар үшін қазылып алынады, ол 1952 жылғы "High Noon" вестернінің ғылыми-фантастикалық нұсқасы болып табылады. Майкл Суонвиктің 1998 жылғы "Машинаның белсенділігі" атты әңгімесінде Ионың санасы бар екені көрінеді.
Еуропа
Еуропа, Стэнли Г. Вайнбаумның 1936 жылғы "Құтқарылу таушаңы" атты әңгімесінде, Юпитерге қарай бұрылған және тыныс алуға жарамды атмосферасы бар, сондай-ақ жергілікті тіршілік иелерінің мекендейтін жағы ретінде бейнеленген. Ғалымдар Еуропаның мұз қабаты астында өмірге мүмкіндік беретін су мұхиттары болуы мүмкін деген гипотезаны қалыптастырғаннан бері, бірнеше туынды осы идеяны қарастырды, оның ішінде Пол Дж. МакОлидің 2008 жылғы "Тынық соғыс" романы, 2013 жылғы "Еуропа туралы есеп" фильмі және Майкл Кэрроллдің 2016 жылғы "Еуропаның жоғалған экспедициясы: ғылыми роман" романы бар.
Ганимед
Ганимед Джордж Гриффиттің 1901 жылғы "Ғарыштағы бал айы" романында күмбезді қалалармен суреттелген.
Басқа айлар
Амалтея – Артур Кларк жазған 1953 жылғы «Жұпитер бесеуі» әңгімесіндегі қираған, жерден тыс ғарыш кемесі.