Кіріспе
Денсаулыққа әсерін бағалау (АӘБ) – "халық денсаулығына саясаттың, бағдарламаның немесе жобаның тигізетін ықтимал әсерін, сондай-ақ осы әсердің халық арасындағы таралуын бағалауға арналған процедуралар, әдістер және құралдар жиынтығы".
which a policy, program, or project may be judged as to its potential effects on the
health of a population, and the distribution of those effects within the population."
Денсаулықты анықтайтын факторлар
Саясаттар, бағдарламалар және жобалар денсаулықты анықтайтын факторларды өзгертуге бейімділігі туралы пікір HIA-ны қолданудың негізі болып табылады. Денсаулықты анықтайтын факторлардағы өзгерістер жеке адамдар мен қоғамдардың денсаулық жағдайына немесе денсаулық көрсеткіштеріне әкеледі. Денсаулықты анықтайтын факторлар көбінесе қоршаған ортаға және әлеуметтік жағдайларға байланысты, сондықтан олар қоршаған ортаға және әлеуметтік әсерді бағалаумен көп ортақ нәрселері бар.
HIA-ның практик қызметкерлері
Денсаулықты бағалау әсерін (HIA) жүзеге асырушылар жеке және мемлекеттік секторларда кездеседі, бірақ олардың саны салыстырмалы түрде аз. Әзірге жалпыға бірдей қабылданған біліктілік аялары мен сертификаттау процедуралары жоқ. Бас маманның денсаулық сақтау саласында кең ауқымды білімі мен тәжірибесі, денсаулықты бағалау әсеріне қатысу тәжірибесі және HIA оқу курсын бітіруі қажет деп саналады. Медициналық немесе денсаулық сақтау мамандығын бітіргені ғана біліктіліктің көрсеткіші ретінде қарастырылмауы тиіс деген пікір қалыптасқан және кеңінен қабылданады. Халықаралық әсерді бағалау қауымдастығында белсенді денсаулық бөлімі бар. HIA сарапшыларының тізілімін HIA GATEWAY порталынан табуға болады.
Әлемдегі HIA
HIA бүкіл әлемде, әсіресе Еуропада, Солтүстік Америкада, Австралияда, Жаңа Зеландияда, Африкада және Таиландта қолданылады. Дүниежүзілік банктың бір бөлігі болып табылатын Халықаралық қаржы корпорациясының (IFC) қорғау саясаты мен стандарттары 2006 жылы қабылданды. Онда ірі жобалардың денсаулыққа тигізетін әсерін бағалау талабы қарастырылған. Бұл стандарттарды Экватор қағидаларына қол қойған көптеген жетекші несие беруші банктер қабылдады. Денсаулыққа тигізетін әсерді бағалау дамушы елдердің мемлекеттік және жеке секторларындағы көптеген ірі даму жобаларында кеңінен қолданылуда. Су ресурстарын дамыту саласында денсаулыққа тигізетін әсерді бағалаудың ұзақ тарихы бар, оның ішінде ірі су электр стансалары мен суару жүйелері де бар. Аймақтық даму банктерінің ішінде Азия даму банкі (АДБ) HIA-мен ең ұзақ және тұрақты жұмыс істеген. Бұл қарым-қатынас 1992 жылға дейін жетеді, ол кезде АДБ өзінің алғашқы HIA нұсқауларын (АДБ, 1992) жариялады. Бұл нұсқаулар HIA дамуының бастапқы кезеңіндегі әдістер мен процедуралардың қазіргі деңгейін көрсетті. Он жыл өткен соң, даму жобаларының денсаулыққа тигізетін әсері туралы тағы бір нұсқаулық жарияланды (Peralta and Hunt, 2003). Онда салалық тұрғыдан қарағанда дамудағы денсаулыққа қауіптер мен мүмкіндіктерге назар аударылды. 2015 және 2018 жылдар аралығында Австралия және Ұлыбритания үкіметтері Аймақтық безгек және басқа жұқпалы аурулар қаупін жоғарлату қорына (RMTF) қаржы жұмсады. Бұл қор Үлкен Меконг аймағында (GMS) безгекке және басқа жұқпалы ауруларға қарсы күресте көп елдік, шекаралық және көп салалық шараларды қолдады. Көбінесе алдын алу және денсаулық сақтау саласында HIA әлеуетін арттыруға бағытталды. Нәтижесінде, «Денсаулыққа тигізетін әсерді бағалау: Жақсы тәжірибелер жинағы» (2018) атты жаңа басылым жарық көрді.
The safeguard policies and standards of the International Finance Corporation (IFC), part of the World Bank, were established in 2006. These contain a requirement for health impact assessment in large projects. The standards have been accepted by most of the leading lending banks who are parties to the Equator Principles. Health impact assessments are becoming routine in many large development projects in both public and private sectors of developing countries. There is also a long history of health impact assessment in the water resource development sector large dams and irrigation systems. Of the regional development banks, the Asian Development Bank has the longest and most consistent history of engaging with HIA. This engagement dates back to 1992, when it produced its first HIA Guidelines (ADB, 1992); this focused on the state of the art of methods and procedures at this early stage in the development of HIA. A second guidance document, a primer on health impacts of Development Project was published ten years later (Peralta and Hunt, 2003), with a focus on health risks and opportunities in development from sector specific perspectives. Between 2015 and 2018, the Governments of Australia and the UK funded the Regional Malaria and Other Communicable Disease Threats Trust Fund (RMTF) which supported multi country, cross border and multisector responses to urgent malaria and other communicable disease issues, focused on the countries of the Greater Mekong Subregion (GMS). Under the domain of promotion and prevention mainly HIA capacity development was addressed. This resulted in a new publication: Health Impact Assessment: A Good Practice Source Book (2018).
Кітаптар мен редакцияланған кітап тараулары
АДБ (1992). Даму жобаларының денсаулыққа тигізетін әсерін бағалау бойынша нұсқаулар. АДБ қоршаған орта жөніндегі құжаты № 11. Манила, Азия даму банкі. Пералта, Г. М. және Хант, Дж. М. (2003). Даму бағдарламаларының денсаулыққа тигізетін әсеріне кіріспе. Манила, Азия даму банкі. Денсаулыққа әсерін бағалау (ДӘӘ) тақырыбына арналған бірнеше тарауды қамтиды.
Журнал мақалалары
Since the provided English text and the reference translation are empty, I cannot provide a meaningful translation. I need the actual English text to translate it into Kazakh.
.
.
.
.
.
.
If you provide the text, I will translate it, using the reference translation *only* for terminology consistency and prioritizing the accurate meaning of the original English.
.
.
.
.
.
.
Журналдың арнайы саны
Since no English text was provided, and the reference translation is empty, I cannot provide a translation. Please provide the English text you want translated.
.
.
.
.
.
Қолданбалар мен нұсқаулар
. Бұл бет Гарвард жүйесі бойынша сілтемелерді қолданады. Қосымша оқу материалдары әліппелік тәртіппен топталған; сілтемелер жыл бойынша (жаңадан ескіге қарай) тізімделген, ал бір жыл ішінде автордың тегі бойынша әліппелік тәртіппен реттелген. Егер сілтемелер сілтемелер бөлімінде келтірілсе, олар қосымша оқу бөлімінде қайта көрсетілмейді.