Кіріспе
Траян форумындағы ежелгі ғимарат – Ульпия базиликасы Траян форумында орналасқан ежелгі римдік азаматтық ғимарат болды. Ульпия базиликасы ғибадатхананы Траян форумындағы басты ауладан бөліп тұрды, ал солтүстік-батысында Траян бағанасы орналасқан. Ол рим императоры Траянның құрметіне аталған, оның толық аты – Марк Ульпий Траян. Бұл базилика, Емилия және Юлия базиликаларынан кейін, ең маңыздысы болуы мүмкін. Оның салынуымен саяси өмірдің көп бөлігі Рим форумынан Траян форумына көшті. Бұл Максенций мен Константин базиликасы салынғанға дейін сақталды. Кейінгі христиан базиликаларынан айырмашылығы, оның белгілі бір діни функциясы болған жоқ; ол әділеттілік тағайындау, сауда және императордың қатысуы үшін арналған. Бұл Римдегі ең ірі ғимарат болды, оның көлемі 117 x 55 метрді құрады. Бағаналары мен қабырғалары құнды мәрмәрдан жасалған, ал 50 метрлік биіктіктегі шатыры алтын жалатылған қола плиткалармен жабылған. Шығыс жағында үш проекциясы бар портик орналасқан. Ортаңғы проекция басты кіреберістің үстінде орналасып, 10 сары мәрмәр бағанамен тіреліп тұрған ең әсем бөлігі болды. Ортаңғы проекцияның үстінде, күрделі аттик пен антаблетурадан жоғары, алтын қоладан жасалған квадрига (төрт аттан тұратын көлік) орналасқан, оны Жеңіс қанатты иелері сүйемелдеген, ал екі жақтағы проекциялар биге (екі аттан тұратын көлік)мен безендірілген. Көліктердің арасында Траянның алып мүсіндері тұрды. Базиликалардың құрылысы үшін дәстүрлі құрал болып табылатын көп қатарлы бағаналар бүйірлік бөлімдерді бөліп тұрды. Мұндай құрылымдық әдіс Мысырдың гипостильді залдарына дейін жетеді. Ульпия базиликасы Карнактағы ең танымал гипостильді залдардың біріне, Ұлы гипостильді залға өте ұқсас. Базиликаның солтүстік-шығыс жағындағы апсида Римнің мәрмәр жоспарының фрагментінде Libertatis деп белгіленген, бұл оның бұрын Рим форумында орналасқан Атриум Libertatis функцияларын атқарғанын көрсетеді, онда құлдар заңды түрде босатылған. Сондықтан апсидада Либертасқа арналған киелі орын болған болуы мүмкін. Көптеген бағаналар әлі де сол жерде сақталған, бірақ олардың көпшілігі құлап кеткен. Бүкіл құрылыс Траянның басшылығымен жүргізілген Дакия соғыстарынан алынған соғыс олжаларымен және трофейлермен безендірілген. Кіреберіс үстіндегі фриз Дакия жорығына қатысқан жеңімпаз легиондардың аттарымен жазылған. Кейіннен Константин оны жаңа христиан шіркеулерінің құрылысы үшін архитектуралық үлгі ретінде пайдаланды. Ульпия базиликасы Максенций базиликасын аяқтау үшін Константинге үлгі болды.
The Basilica Ulpia was an ancient Roman civic building located in the Forum of Trajan. The Basilica Ulpia separates the temple from the main courtyard in the Forum of Trajan with the Trajan's Column to the northwest. It was named after Roman emperor Trajan whose full name was Marcus Ulpius Traianus. It became perhaps the most important basilica after two ancient ones, the Basilicas Aemilia and Julia. With its construction, much of the political life moved from the Roman Forum to the Forum of Trajan. It remained so until the construction of the Basilica of Maxentius and Constantine. Unlike later Christian basilicas, it had no known religious function; it was dedicated to the administration of justice, commerce and the presence of the emperor. It was the largest in Rome measuring 117 by 55 meters (385 x 182 ft). The columns and the walls were of precious marbles; the 50 meter (164 ft) high roof was covered by gilded bronze tiles. The east façade featured a portico with three projecting porches. The center porch framed the main entrance and was the grandest, with 10 columns of yellow marble supporting it. Atop the center porch over an elaborate attic and entablature was a gilt bronze quadriga (four horse chariot) escorted by Victories, with the two flanking porches topped by bigae (two horse chariots). Between the chariots were colossal statues of Trajan. The many rows of columns separating the side aisles are a traditional means of structure for basilicas. This method of structure can be traced back to Egyptian hypostyle Halls. The Basilica Ulpia is very similar to one of the most famous hypostyle halls, Great Hypostyle Hall at Karnak. The apse at the northeast end of the Basilica is labelled Libertatis on a fragment of the Marble Plan of Rome, which suggests that it assumed the functions of the Atrium Libertatis, previously located in the Forum Romanum, the place where slaves were legally manumitted. As such there was likely a shrine to Libertas placed in the apse. Many of the columns still exist on site, although a large number have fallen. The whole of the construction was decorated with war spoils and trophies from the Dacian Wars conducted under the command of Trajan. The frieze above the entrance was inscribed with the names of the victorious legions involved in the Dacian campaign. Later, it was used as the architectural prototype by Constantine as the basis for the layout of the new Christian churches. The Basilica Ulpia was used as to model for Constantine completion of the Basilica of Maxentius.
Қазба жұмыстары
Базилика Ульпия алғаш рет 1813 жылы Наполеон Бонапарттың француз оккупациялық үкіметімен, осы орындағы екі монастырь (Санто-Спирито және ди-Санта-Еуфемия) бұзылғаннан кейін қазылып алынған. Климент VII бұл құрылыстың кіреберістерін бір кезде қаптаған сары "giallo antico" мәрмәр бағаналарының бірнешеуін алып, оларды Санкт-Петер базиликасына орнатты, олар трансептте орналастырылды, ал біреуі Латеран сарайына жіберілді.