Кіріспе

Кениялық саясаткер және бизнесмен Джон Ньороге Мичуки (1 желтоқсан 1932 – 21 ақпан 2012) – кениялық саясаткер және бизнесмен. Ол Муранга ауданы Кангема бөлімшесі Иего ауылында дүниеге келген. Білімін Кенияда және шетелде алған. Мичуки Кениядағы көрнекті және ұзақ жыл қызмет еткен мемлекеттік қызметкер, саясаткер және бизнесмен ретінде танылды. Ол Қаржы министрлігінің тұрақты хатшысы, Кения коммерциялық банкінің төрағасы, Парламент мүшесі және Министрлікте министр сияқты түрлі лауазымдарда қызмет етті. Мичуки Кангема сайлау округінің депутаты ретінде төртінші бес жылдық мерзімін аяқтаған еді. Ол "қатаң" және тиімді менеджер ретінде беделді болды және Президент Кибаки үкіметіндегі ең нәтижелі министрлердің бірі деп мойындалды. Өмірінің соңында Қоршаған орта және табиғи ресурстар министрі қызметін атқарды.

Ерте өмір

Мичуки 1932 жылы желтоқсанда қазіргі Муранга округінің Кангема ауданындағы Иего орналасқан Мугуру ауылында дүниеге келген. Ол 47 әйелі болған Мичуки ва Кагви басшысының көп әйелді отбасында туған. Мичуки – Мичуки Кагвидің 45-ші әйелі Мариана Ванджикудың тұңғыш ұлы. Әкесі басшы болғанына қарамастан, Мичуки бала кезінде өмірдің жеңілдіктерін сезінбеді. Бұл негізінен оның әкесі 1940 жылдың 4 қаңтарында, Мичуки жеті жасқа толғанда қайтыс болғандықтан болды. Ол көп әйелді отбасылардың тағдырына ұшырады, онда үлкен әйелдердің ұлдары кіші әйелдердің ұлдарын мұрадан қиып тастайды. Сондықтан Мичукидің анасы Мичукидің ірі мүлкінен тек 3 акр жерді ғана алды. Көп жағынан, Мичукидің ерте өмірі тәуелсіздік алған Африка элитасының өміріне ұқсас болды, олар әлеуметтік капиталдың, кеңейтілген отбасы байланыстарының, достар желісінің, ептілігінің және қажырлы еңбегінің арқасында танымал болды. Өзін-өзі жасаған адам болғанымен, Мичуки өзінің жетістіктерін тәртіпті әкесіне және көреген, сүйіспеншілікке толы анасы Мариана Ванджикуға қарызда деп есептейді, ол сауатсыз болғанына қарамастан, оған білім беруге ұмтылды.

Білім

Мичукидің анасы оны 1941 жылы, әкесінің қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Мугуру бастауыш мектебіне берді. 1943 жылы жас Мичуки қаржылық қиындықтарға байланысты оқу ақысын төлей алмағандықтан мектептен шығып қалды. Ол Найробиге барып, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пионер корпусының формасына түймелер тігіп, түйме тесіктерін жасау жұмысын істеді. Соғыс аяқталған кезде Мичуки Ньериге көшіп, ескі полиция бөлімшесінің жанында сол жұмысты жалғастырды, күніне 1 кениялық шиллинг табады. Найробиде ол колониялық үкімет тарапынан карантинге алынған жақын және алыс туыстарына тамақ дайындады, олар шешек ауруына шалдыққан болатын. Осы уақытта Мичуки Киангунги бастауыш мектебіне қайта оқуға түсіп, 1945 жылы Кения африкалық бастауыш білімі (KAPE) емтиханын тапсырып, өтті. 1947 жылы Мичуки орта білім алу үшін Ниери орта мектебіне қабылданды, содан кейін жоғары білім алу үшін Мангу орта мектебіне түсті. Мангу орта мектебінде оқып жүрген кезінде Мичуки өмір бойына досы болған Мваи Кибакимен танысты. Кейін ол жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді және 2002 жылы Кения Республикасының Президенті болған кезде министр қызметін атқарды. 1961 жылы Мичуки үкіметтік стипендия алып, Оксфорд университетінің құрамына кіретін Вурчестер колледжінде экономика, қаржы және мемлекеттік басқару салаларын оқыды, нәтижесінде бакалавр дәрежесін алды.

Мемлекеттік қызметтегі мансабы

Мичуки өзінің ұзақ мемлекеттік қызмет жолын 1957 жылы Мангу орта мектебін бітіргеннен кейін провинциялық әкімшілікте клерк болып жұмысқа орналасумен бастады. 1961 жылы Вустерді бітірген соң Мичуки Кенияға оралып, Найри округінің алғашқы африкалық округтік комиссары (Кения) болды. Кения 1963 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Мичуки Кеннет Матиба мен Дункан Ндегвамен бірге Джомо Кениатаның алғашқы тәуелсіз үкіметіндегі (1963–1969) жас және жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер тобына қосылды. Оның жетістіктері оған 1963 жылы Қаржы министрлігіндегі орынбасар хатшыдан бастап, 1964 жылы Қаржы министрлігінің тұрақты хатшысы, ал 1965 жылы Қаржы министрлігінің тұрақты хатшысы болып жылдам өсуге мүмкіндік берді. Тұрақты хатшы лауазымында Мичуки Кения үкіметін Дүниежүзілік банк, Халықаралық даму қауымдастығы (ХДҚ) және Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК) сияқты көптеген беделді халықаралық ұйымдардағы кеңестерде өкілдік етті, сондай-ақ Дүниежүзілік банкте Кенияның баламалы губернаторы болды. 1971 жылы ол Қаржы министрлігін және кейіннен Кения коммерциялық банкін үлгілі басқарғаны үшін Халықаралық банкирлер қауымдастығының мүшесі (1971, Вашингтон) атағын алды. 1970 жылы президент Джомо Кениата Мичукиді Кения коммерциялық банкінің атқарушы төрағасы етіп тағайындады, ол 1979 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. 1978 жылы президент Джомо Кениатаның қайтысынан кейін президент Даниэль арап Мои президенттік лауазымға келген кезде Мичуки мемлекеттік қызметтен кетіп, бизнес және саяси мансапқа бет бұрған кикуюлық мемлекеттік қызметкерлердің бірі болды.

Саяси мансап

Мичуки саясатқа қадам басып, 1979 жылғы жалпы сайлауда Мои дәуіріндегі алғашқы сайлау кезінде Кангема округінен парламент депутаты болуға тырысты. Бірақ ол бұрынғы депутат Джозеф Камотодан жеңіліп қалды. Дегенмен, Мичуки 1988 жылғы даулы «Млолонго» (кезекпен дауыс беру) сайлауынан кейін парламенттік мандатын және министрлік лауазымын жоғалтты. 1988 жылғы сайлаудың ауыр кемшіліктерінен кейін туған наразылық саясатында Мичуки Муранья өңірінен шыққан Кеннет Матиба мен Чарльз Рубия бастаған жаңа топты құпия түрде қолдады, олар Кенияның көп партиялық жүйеге қайта оралуын жақтады. Бұл науқан тарихи «Саба-Саба» көтерілісіне әкелді, ол Моиді 2А бабын жоюға, KANU-дың бір партиялық диктатурасын заңдастырған бапты жоюға және 1991 жылы Кенияның саяси плюрализмге оралуына ықпал етті.

Көппартиялық саясат

1991 жылы Мичуки «Саба-саба» наразылықтарынан туындаған демократияны қалпына келтіру форумының (FORD) саясатын қабылдады. Оның досы Мвай Кибаки де үкіметтен кетіп, 1991 жылдың желтоқсанында консервативті Кеня Демократиялық партиясын құрғанмен, Мичуки халыққа жақын FORD-қа адалдығын сақтады. Бастапқы FORD Кеннет Матиба басшылығымен оңшыл Ford Asili және солшыл Jaramogi Oginga Odinga басшылығымен Ford Kenya деген екі қарсылап бөлінген кезде Мичуки тағы да саяси бағытын таңдауға мәжбүр болды. Мичуки Матиба мен Ford Asili-ге қолдау көрсетті. 1992 жылғы маңызды көппартиялық сайлауда Мичуки Ford Asili партиясынан Кангема округінен депутаттық мандатты қайта жеңіп алды. Бірақ 1997 жылғы сайлауға дейін Ford Asili партиясы тағы да жарылып, Мичуки Ford People партиясына өтіп, партия тікелей тізімі бойынша Кангема округіндегі мандатын сақтап қалды.

2010 жылғы референдум саясаты

2010 жылғы референдум кезінде Мичуки бастапқыда бейтараптылық танытып, ұсынылған конституцияны қолдауға ықылымды болды. Кейбір жағдайларда, ол бұралаң конституция жобасына қарсы екені туралы ақпараттар БАҚ-та тарады, тіпті оны "шет елдік құжат" деп бағалаған. Алайда, науқанның көп бөлігінде үнсіздік сақтаған Мичуки, ақыры үнсіздігін бұзып, жобаны қолдады, өйткені ол "Кениялықтардың жиырма жылдан астам уақыт бойы күткен жаңа конституцияның қабылдануына кедергі болғысы келмейді" деді. Ол сондай-ақ президент Мвай Кибакимен, конституцияны қолдау науқанына жетекшілік еткен тұлғамен, ұзақ жылдық достығын да атап өтті.

Кибакидің саяси мұрагерлігі

Рифт-Вэлли провинциясының депутаттарының қарсылығына қарамастан, Мичуки Мау орманындағы барлық адамдар қоныстан аударылатынын, ал шаруалардың тек бір бөлігіне ғана өтемақы төленетінін мәлімдеді. Ол қоршаған ортаны қорғау министрі ретінде ормандарды қорғау – өзінің міндеті екенін айтты. Мау орманы мәселесі Кибакинің орнына ие болу күресінде, 2010 жылғы тамыздағы конституциялық референдум мен 2012 жылғы шешуші сайлауға дейін "саясаттағы ең қаупі бар мәселе" деп есептеледі. Мичуки 2012 жылғы сайлауға дейін Ухуру Кениаттаны Кикую, Эмбу және Меру аймақтарының кандидат ретінде қолдағандығы үшін де сынға ұшырады. Оның бұл ұсынысын Марта Каруа сияқты 2012 жылғы президенттікке үміткерлер де, сондай-ақ Ухурудың руынан шыққандар да "Ухуру жобасы II" деп айыптады. Каруа 2002 жылы президент Мои зейнетке шыққанда Ухуру Кениаттаға қолдау көрсеткен "Ухуру жобасы" туралы айтқан еді.

Жеке өмір

Мичуки Жозефина Ватири Мичукиге үйленген және алты баласы болған (үш ұл және үш қыз). Ол Найробидегі «Виндзор гольф және кантри клубының» төрағасы және басты акционері болды, бұл клубты ол 1988 жылғы Млолонго сайлауында жеңілгеннен кейін салған және оны демалыс және қоршаған ортаны қорғау саласындағы Африканың маңызды жетістігі деп дұрыс бағалаған. Жозефина 2012 жылғы 22 тамызда, күйеуінен шамамен алты ай өткен соң қайтыс болды. Мичуки сонымен қатар «Fairview Investments Ltd» және «Kangema Farmers Ltd» компанияларының бас директоры болды, олардың екеуі де кофе шаруашылықтарымен, шай шаруашылықтарымен және жылжымайтын мүлікпен айналысты. Ол танымал музыкант Джейн патшаның туысы болды.

Өлім

Мичуки 2012 жылғы 21 ақпанда 79 жасында, жүрек талмасынан қайтыс болды деген хабар бар. Өлімінен бұрын Мичуки 2011 жылдың желтоқсан айында емделу үшін Ұлыбританияға барып, 16 ақпанда Кенияға оралған. Лондоннан оралғаннан кейін екі күн өткен соң, ауырып қалды және Найробидегі Ага Хан университетінің ауруханасының Жүрек және Онкология орталығының жансақтау бөліміне жеткізілді, онда көз жұмды. Оның қазасын президент Мвай Кибаки жариялады және марқұм министрді "шынайы отбасылық дос және сенімді серік" деп сипаттады.