Екінші дүниежүзілік соғысындағы беларусь партизандық қозғалысы

Кіріспе

Нацистік Германияға қарсы белорус жауынгер ұйымдары

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдан 1944 жылға дейін белорус қарсыласы нацистік Германияға қарсы күресті. Беларусь, "Барбаросса" операциясы кезінде жаулап алынған кеңестік республикалардың бірі болды. "Белорус партизандары" термині Германиямен күрескен советтік құрамындағы жауынгерлік топтарды білдіруі мүмкін, бірақ сол кезде партизандық соғыс жүргізген түрлі тәуелсіз топтарды да қамтиды, оның ішінде еврей топтарын (мысалы, Биельски партизандары және Fareynikte Partizaner Organisatsye), поляк топтарын (мысалы, Үй армиясы) және Германияға қарсы болған ұлттық белорус күштерін де атайды.

Кеңестер жақтасы қарсылық

1941 жылы Вермахттың Қызыл Армияға қарсы жеңістерінен кейін Беларусь нацистік Германияның бақылауына өткен кеңестік республикалардың бірі болды (Барбаросса операциясы). Оккупациялық күштердің ресми үкіметі 1941 жылдың 23 тамызында Вильгельм Кубе басшылығымен құрылды, ол Генерал-безирк Вейсрутениннің неміс әкімшісі болды. Неміс тыныштандыру операциялары 1941 жылдың жазы мен күзінде партизандық қызметін айтарлықтай шектеуге мүмкіндік берді. Нацистер 1941 жылдың шілдесінде Белоруссияның көмекші полициясын құрды және оны 1942 жылдың ақпан-наурызында кісі өлтіру операцияларына жұмылдырды. Қарсылық қозғалысы бастапқыда совет әскерлерінен тұрды, ал 1942 жылдың жазында азаматтар да оларға қосыла бастады. Сол кезден бастап жыл соңына дейін Белоруссия Коммунистік партиясының (большевиктер) Орталық Комитеті нацистік үкіметке қарсы күреске дайындығын білдіргендерге көмектесетін курстар мен кеңселер ұйымдастырды. 1941 жылдың шілдесінде Ушацкий ауданының Весницкий ауылдық кеңесінде 13-ші Березинский шекаралық отрядының (13-ші Березинского погранотряда) Лесинский бекетінің бастығы, лейтенант Кудрявцевтің басшылығымен жер асты тобы құрылды. Жер асты қызметкерлері халықпен байланыс орнатып, олардың арасында ауызша насихат жүргізіп, жауға қарсы күреске шақырды және жергілікті тұрғындарды біріктіруге көмектесті. Біршама уақыттан кейін партизан отряды құру және ашық қарулы күрес бастау туралы шешім қабылданды. Нацистер Кудрявцевті іздеп тауып, бір түні ол демалып жатқан үйді қоршап алып, өлтірді. Алғашқы партизан отрядтарының көп бөлігі Қызыл Армияның әскери қызметкерлерінен тұрды, сонымен қатар жергілікті тұрғындар да болды. Оларға Қызыл Армия офицерлері, КСРО мемлекеттік қауіпсіздік комитеті (НКВД) немесе жергілікті совет және коммунистік аппарат қызметкерлері басшылық етті. Бұл отрядтар Екінші дүниежүзілік соғыстың басында құрылған: Жәбінка ауданындағы майор Дороднихтің Старасельскі отряды (23 маусым 1941), Пинскідегі Василий Корждың отряды (26 маусым 1941) және тағы басқалар. Партизандарға КСРО Батыры атағымен алғашқы марапаттау 1941 жылдың 6 тамызында жасалды, ол отряд командирлері Павловский мен Бумажковқа берілді. 1941 жыл бойында партизан қозғалысының ядросын Барбаросса операциясында талқандалған Қызыл Армия бөлімдерінің қалдықтары, жою батальондарының қызметкерлері және жергілікті коммунистік комсомол мен совет аппараттары құрады. Бұл кезеңдегі ең көп таралған бөлімше – отряд болды. 1941 жылдың жазынан бастап "тұқымдық" партизан отрядтары, диверсиялық және ұйымдық топтар белсенді түрде құрылып, неміс басып алған аумақтарға жіберілді. Қалалық жер асты топтары ауылдық жерлерде жұмыс істейтін партизан отрядтарының қызметін толықтыратын күш ретінде құрылды.

After the victories of the Wehrmacht against the Red Army in 1941, Belarus was one of the Soviet republics that came under control of Nazi Germany (Operation Barbarossa). The official government of the occupation forces was established on August 23, 1941, under the direction of Wilhelm Kube, the German administrator of the Generalbezirk Weißruthenien. The German pacification operations were able to curb partisan activity significantly throughout the summer and fall of 1941. The Belarusian Auxiliary Police was established by the Nazis in July 1941 and deployed to murder operations particularly in February–March 1942. The resistance movement first consisted of cut off Soviet soldiers, some civilians began joining them around the summer of 1942. From that time until the end of the year, the Central Committee of the Communist Party (Bolsheviks) of Byelorussia formed courses and offices helping those wishing to fight the Nazi Government. Already in July 1941, an underground group in the Vesnitsky village council of the Ushachsky district was created by the head of the Lesinsky outpost of the 13th Berezinsky border detachment (13 го Березинского погранотряда), Lieutenant Kudryavtsev. Underground workers established relations with the population, conducted oral campaigns among them, calling for a struggle against the invaders, and helped unite the locals. Soon it was decided to create a partisan detachment and begin an open armed struggle. The Nazis tracked down Kudryavtsev and one night surrounded the house where he was resting and killed him. The first partisan detachments were composed mostly of Red Army personnel, but also included local people. They were commanded by officers of the Red Army, the Soviet secret police NKVD or local Soviet or Communist apparatchiks. These detachments dated back to the early days of World War II: the detachment Starasyel'ski of major Dorodnykh in Zhabinka district (June 23, 1941), the detachment of Vasily Korzh in Pinsk on June 26, 1941 and others. The first awards to the partisans with order of Hero of the Soviet Union occurred on August 6, 1941; they were given to detachment commanders Pavlovsky and Bumazhkov. Throughout 1941, the core of the partisan movement consisted of the straggling remains of the Red Army units destroyed in Operation Barbarossa, personnel of the destruction battalions, and local Communist Komsomol and Soviet apparatchiks. The most common unit of the period was the detachment. The "seed" partisan detachments, diversionist and organizational groups were actively formed and inserted into German occupied territories beginning in the summer of 1941. Urban underground groups were formed as a force complementing the activities of partisan units, which operated in rural terrains.

Ұйым

Басқару органы ретінде, неміс оккупациялаған аумақтарда жасырын коммунистік құрылымдар желісі белсенді түрде дамытылды және арнайы іріктелген коммунистік белсенділер көптеп келді. 1941 жылдың соңына қарай неміс оккупациялаған аумақтарда екі мыңнан астам партизан отряды (90 000-нан астам адам құрамында) әрекет етті. Алайда, партизан күштерінің қызметі 1942 жылдың көктеміне дейін орталықтандырылған түрде үйлестірілмеді және логистикалық тұрғыдан қамтамасыз етілмеді. Партизандық операцияларды үйлестіру мақсатында 1942 жылдың 30 мамырында, Ресейде туған, бұрынғы Белорусь Кеңестік Социалистік Республикасының басшысы Пантелеимон Пономаренко басқаратын Партизан қозғалысының Орталық штабы құрылды. Штабтың өкілдері майдан және армиялардың әскери кеңестерінде болды. Содан кейін, тиісті Кеңес Республикаларында және Кеңес Одағының оккупацияланған облыстарындағы партизан қозғалысымен айналысатын аумақтық штабтар құрылды. Кейіннен НКВД, СМЕРШ және ГРУ болашақ партизандарды (іс жүзінде арнайы күштер тобын) тылда дайындап, оларды оккупацияланған аумақтарға жіберуді бастады. Бұл топтарға үміткерлер Қызыл Армиядан, НКВД-нің Ішкі әскерлерінен және Кеңес спортшыларынан еріктілердің арасынан таңдалды. Неміс тылына жіберілген топтардың міндеті – жергілікті өздігінен құрылған партизан бөлімдерін ұйымдастыру және басқару еді. Әр топтың құрамында радио операторлары мен барлау офицерлері маңызды мүшелер болды, өйткені осы міндеттерді жаңадан бастаған жауынгерлерге сенуге болмайтын еді. Осы арнайы топтардың кейбір командирлері (мысалы, Дмитрий Медведев) кейіннен танымал партизандық көшбасшыларға айналды.

Логистикалық қиындықтар

Совет билігі Беларусьті совет партизандық соғысының дамуы үшін ең бастан-ақ аса маңызды деп санады. Оның негізгі факторлары – көптеген тығыз орман мен батпақты жері, сондай-ақ батыстан Мәскеуге дейінгі байланыс жолдарының стратегиялық орны. Шын мәнінде, Беларусьтің шығыс облыстарындағы белорус коммунистік органдары партизандық бөлімшелерді ұйымдастыруды және оған көмектесуді 1941 жылғы 30 шілдедегі №1 және 1 шілдедегі №2 директивалар шығарылғаннан кейін бірден бастады. Кеңес есебі бойынша, 1941 жылдың тамызында шамамен 231 отряд әрекет етіп жатты. 1941 жылдың соңына дейін Беларуське құрылған және жіберілген «тұқымдық» бөлімшелердің саны 437-ге жетті, олардың құрамында 7,2 мыңнан астам адам болды. Алайда, майдан шебі алыстаған сайын партизандық бөлімшелердің жағдайы нашарлап, ресурстар таусылып, 1942 жылдың наурызына дейін майдан сыртынан кең ауқымды қолдау болмады. Бір қиындық – радиобайланыстың жоқтығы, ол 1942 жылдың сәуіріне дейін шешілмеді. Жергілікті халықтың қолдауы да жеткіліксіз болды. Сондықтан бірнеше ай бойы Беларусьтегі партизандық бөлімшелер өз күштерімен қалды. Партизандар үшін 1941–1942 жылдардың қысы ерекше қиын болды, оларда оқ-дәрі, дәрі-дәрмек және жабдықтар жетіспеді. Партизандық әрекеттер көбінесе үйлесімсіз болды. Осы жағдайда, 1941 жылдың жазы мен күзінде неміс тыныштандыру операциялары партизандық белсенділікті айтарлықтай шектеді. Көптеген бөлімшелер жасырын өтті және, әдетте, 1941 жылдың соңы – 1942 жылдың басында партизандық бөлімшелер маңызды әскери операциялар жүргізбеді, ұйымдастыру мәселелерін шешумен, логистикалық қолдауды нығайтумен және жергілікті халықтың сенімін жеңумен айналысты. 1941–1942 жылдардың қысында Беларусьте 50 партизандық отряд және 50 жер асты ұйымы мен тобы жұмыс істеді. Ресейлік деректерге сәйкес, 1941 жылдың соңында Совет Беларусьінде 99 партизандық отряд және 100-ге жуық партизандық топ әрекет етті. Осы кезеңде (1941 жылғы 1 желтоқсан), «Орталық» армия тобының тылындағы неміс күзет күштері 4 қауіпсіздік дивизиясы, 2 SS бригадасы және әр түрлі әскер түрлерінің 260 ротасынан тұрды. 1941 жылдың тамызында Белоруссия КСР-інде 231 партизандық отряд әрекет етті. 1941 жылдың соңына дейін 437 бөлімше, 7200-ден астам адам болды. Көбінесе еврейлер және тіпті шағын кеңес белсенділері партизандық қатарда өзін қауіпсіз сезінетін. Партизандық қатарға тікелей күш берген – жергілікті шығу тегіндегі Қызыл Армияның әскери тұтқындары, олар 1941 жылдың күзінде «үйлеріне» жіберілді, бірақ 1942 жылдың наурызында немістерге концлагерлерге оралуға бұйрық берді. 1942 жылдың көктемінде кіші партизандық бөлімшелерді бригадаларға біріктіру басталды, бұл соғыстың алғашқы жылының тәжірибесімен шақырылды. Ұйымдастыру, сандық өсім, құрылымдық өзгерістер және енді орнатылған логистикалық жабдықтау партизандық бөлімшелердің әскери қабілетін күрт арттырды, мысалы, жыл соңына дейін теміржолдарда жүздеген локомотивтер мен мыңдаған вагондарды жойды. 1942 жылы жергілікті халықтан құралған аумақтық басқаруға қарсы террорлық науқан қосымша күшейтілді («ұжымдастырушылар мен сатқындар»). Алайда, бұл жергілікті халықтың көңілін бөліп, 1942 жылы жергілікті тұрғындардан құралған антипартизандық бөлімдерді ұйымдастыруға әкелді. 1942 жылдың қарашасына дейін Беларусьтегі совет партизандық бөлімшелерінің саны 47 000 адамды құрады. Совет партизандық қозғалысының дамуындағы шешуші кезең 1942 жылдың ақпанында Витебск есігінің ашылуымен келді. Партизандық бөлімшелер одан кейін көп ұзамай жалпы советтік стратегиялық жоспарларына енгізілді және орталықтандырылған ұйымдастырушылық және логистикалық қолдау ұйымдастырылды, есіктің болуы өте маңызды фактор болды. Сондай-ақ қараңыз: Партизандық қозғалыстың орталық штабы, Арнайы белорус курстары. 1942 жылдың қарашасына дейін Беларусьтегі совет партизандық бөлімшелерінің саны 47,3 мыңға жуық адамды құрады. Немістердің жергілікті халыққа қатысуы, 1941 жылғы немістердің жылдам ілгерілеуі немесе сол кездегі аймақтардағы әлеуметтік жағдай бұл айырмашылықты толыққанды түсіндіре алмайды. Бұл шешімді Батыс Беларусьте партизандық күштерді күшейтуден бас тартқан және 1941–1942 жылдары Сикорскийдің польшалық қуғын-сүргін үкіметімен қарым-қатынас аясында осы жерлердегі польшалық жер асты әскери құрылымдарының қарсылықсыз өсуіне жол берген орталық совет билігінің шешімі екендігіне күшті дәлелдер бар. Совет партизандары мен Армия Крайова арасында белгілі бір деңгейде әскери ынтымақтастық болды, ал 1942 жылы польша ұлттық азаматтарына қарсы террорлық науқанға шектеу қойылды. 1943 жылдың сәуірінде КСРО мен польшалық қуғын-сүргін үкіметі арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас үзілгеннен кейін жағдай күрт өзгерді. Осы сәттен бастап Армия Крайова жауынгерлік күш ретінде қарастырылды. 1943 жылы Батыс Беларусьте совет партизандық күштерін күшейтуге бұйрық берілді және іске асырылды, 9 бригада, 10 отряд және 15 жедел топ Шығыстан Батысқа ауыстырылды, бұл Партизан күштерін үш есеге арттырды (1943 жылдың желтоқсанында 36,8 мыңға дейін). Шамамен 10–12 мың адам ауыстырылған, ал шамамен осы сан жергілікті еріктілерден келді. Әскери күштерді күшейтумен қатар, коммунистік партияның жер асты құрылымдары мен насихаттық қызметтер де күшейтілді. Совет әскерлерінің Сталинград шайқасындағы жеңісі, террорлық науқанды шектеу (іс жүзінде 1942 жылдың желтоқсанынан бастап, ресми түрде 1943 жылдың ақпанында) және тәубеші ынтымақтастықтарға кешірім уәдесі 1943 жылы совет партизандық күштерінің өсуіне ықпал етті. Неміс бақылауындағы Hilfspolizei және әскери құралымдардан дезертирлер көбейді, кейде толық бөлімдер совет партизандық жағына өтті – Волга татарлары батальоны (900 адам, 1943 жылдың ақпаны), Гил Родионовтың 1-ші орыс халық бригадасы (2500 адам, 1943 жылдың тамызы). Жалпы, совет партизандық күштеріне әртүрлі антисоветтік құралымдардан шамамен 7 мың адам қосылды. 1943 жылы Беларусь жеріне 1,9 мың маман және командирлер жіберілді. Алайда, совет партизандық күштеріне адамдардың көп бөлігі жергілікті халықтан келді. 1943 жылдың мамыр айының соңында Uderzeniowe Bataliony Kadrowe, Армия Крайова штабының рұқсатымен, Wyszków маңында күштерін (200 адам) шоғырландырды. Немістер бұл туралы біліп, поляктарды қоршап алды. Шайқас болды, оның салдарынан 4 поляк қаза тауып, 8-і жараланды. Немістердің жоғалғандары 15 қаза тапқан және 22 жараланған адамды құрады. Қолға түспегендер екі топқа бөлініп, солтүстікке, Bezirk Bialystok аймағына бет бұрды. 1943 жылдың 11 маусымында, 4-ші батальонның аға лейтенанты Станислав Пецюльдің (Радецкий) басқаруымен UBK күштері Pawly аулының жанында (Bielsk Podlaski уезі) немістермен шайқасты. 25 поляк және шамамен 40 неміс қаза тапты. 1943 жылдың шілдесінде Bezirk Bialystok аймағында әрекет еткен Uderzeniowe Bataliony Kadrowe бөлімшелері бес батальоннан тұрды. Барлығы 200 жауынгер болды және немістермен бірнеше шайқаста (соның ішінде 1943 жылғы Шығыс Пруссияға жасалған польшалық жер асты шабуылында) 138-і қаза тапты. Бұл ауыр жоғалғандар Армия Крайова штабы тарапынан сынға алынды, ол UBK жас польша сарбаздарының өмірін ысыраптап отыр деп мәлімдеді. 1943 жылдың 17 тамызында генерал Тадеуш Бур-Коморовскийтің бұйрығымен UBK Армия Крайова құрамына енгізілді. Одан кейін барлық батальондар Новогрудок ауданына ауыстырылды. 1943 жылдың күзіне қарай БССР-дегі партизандық күштердің саны шамамен 153 700 адамды құрады, ал 1943 жылдың соңына қарай 12...

The Soviet authorities considered Belarus to be of the utmost importance to the development of the Soviet partisan war from the very beginning. The main factors were its geography, with many dense forests and swamps, and its strategic position on the communications going from West to Moscow. In fact, Belorussian Communist bodies in the Eastern provinces of Belarus began to organize and facilitate organization of the partisan units on the day after the first directive issuing (directives No.1 of 1941 07 30 and No.2 of 1941 07 01). By the Soviet estimates, in August 1941 about 231 detachments were operating already. The "seed" units, formed and inserted into Belarus, totalled 437 by the end of the 1941, comprising more than 7.2 thousand personnel. However, as the frontline moved further away, the logistical conditions steadily worsened for the partisan units, as the resources ran out, and there was no wide scale support from over the frontline until March 1942. One outstanding difficulty was the lack of radio communication, which wasn't addressed until April 1942. The support of the local people was also insufficient. So, for several months, partisan units in Belarus were virtually left to themselves. Especially difficult for the partisans was the winter of 1941–1942, with severe shortages in ammunition, medicine and supplies. The actions of partisans were generally uncoordinated. In the circumstances, the German pacification operations in Summer and Fall 1941 were able to curb the partisan activity significantly. Many units went underground, and generally, in the late Fall 1941—early 1942, the partisan units weren't undertaking the significant military operations, limiting themselves to sorting out the organizational problems, building up the logistics support and gaining influence with the local people. In Winter 1941–1942, 50 partisan detachments and about 50 underground organization and groups operated in Belarus. By the incomplete Russian data, in the end of the 1941, 99 partisan detachments and about 100 partisan groups operated in Soviet Belarus. In the period (1941 12 01), the German guard forces in the Army Group "Centre" rear comprised 4 security divisions, 2 SS brigades, 260 companies of different branches of service. In August 1941, about 231 partisan detachments were operating in the Byelorussian Soviet Socialist Republic. The units totalled 437 by the end of the 1941, comprising more than 7,200 personnel. Overwhelmingly, Jews and even small scale Soviet activists would feel more secure in the partisan ranks. The direct boost to the partisan numbers were the Red Army POWs of the local origin, who were let out "to the homes" in Fall 1941, but ordered by Germans to return to the concentration camps in March 1942. In the Spring 1942, the aggregation of the smaller partisan units into brigades began, prompted by the experience of the first year of war. The coordination, numerical buildup, structural rework and now established logistical feed all translated to the greatly increased partisan units military capability, which showed, e. g., in the increased number of diversions on the railroads, reaching hundreds of engines and thousands of cars destroyed by the end of the year. In 1942, the terror campaign against the territorial administration, which was manned by the local people ("collaborators and traitors") was additionally emphasized. This resulted, however, in the definite split of the local people's sympathies, resulting in the beginning of the organisation of the anti partisan units with native personnel in 1942. By the November 1942, Soviet partisan units in Belarus numbered about 47,000 personnel.]] The turning point in the development of the Soviet partisan movement came with the opening of the Vitsyebsk gate in February 1942. The partisan units were included in the overall Soviet strategical developments shortly after that, and the centralized organizational and logistical support had been organized, with Gate's existence being the very important facilitating factor. See also: Central Headquarters of Partisan Movement, Special Belarusian courses. By the November 1942, Soviet partisan units in Belarus numbered about 47.3 thousand personnel. This discrepancy wouldn't be sufficiently explained by the German treatment of local people, nor by the quick German advance in 1941, nor by the social circumstances then existing in these regions. There is strong evidence, that this was decision of the central Soviet authorities, who abstained from the greater buildup of the Partisan forces in West Belarus, and let Polish underground military structures to grow unopposed in these lands in 1941–1942, in the context of relations with the Polish government in exile of Sikorsky. Certain level of military cooperation, imposed by the respective commands, was noted between Soviet partisans and the Home Army; the people of Polish nationality were, to a degree, exempted from the terror campaign in 1942. After the break of diplomatic relations between USSR and Polish government in exile in April 1943, the situation changed radically. From this moment on, AK was treated as hostile military force. The build up of the Soviet partisan force in the Western Belarus was ordered and implemented during 1943, with 9 brigades, 10 detachments and 15 operational groups transferred from the Eastern to Western lands, effectively tripling the Partisan force there (to 36.8 thousand in December 1943). It is estimated that c. 10–12 thousand personnel were transferred, and about same number came from the local volunteers. The build up of the military force was complemented by the ensuing build up of the underground Communist Party structures and propaganda activity. Soviet victory at the Battle of Stalingrad, certain curbing of the terror campaign (actually since December 1942, formally in February 1943) and amnesty promised to repenting collaborators were a significant factors in the 1943 growth of the Soviet partisan forces. Desertions from the ranks of the German controlled Hilfspolizei and military formations strengthened, with sometimes whole units coming over to Soviet partisan side – Volga Tartars battalion (900 personnel, February 1943), Gil Rodionov 1st Russian People's brigade of the SS (2500 personnel, August 1943). Summarily, about 7 thousand people of miscellaneous anti Soviet formations joined the Soviet partisan force. About 1.9 thousand specialists and commanders were inserted in the Belarusian lands in 1943. However, the local people comprised the core of the personnel influx in the Soviet partisan force. In late May 1943, Uderzeniowe Bataliony Kadrowe, with permission of the headquarters of the Home Army, concentrated its forces (200 men) around Wyszkow. The Germans soon found out about it and surrounded the Poles. A skirmish ensued, in which 4 Poles were killed and 8 wounded. German losses were estimated at 15 killed and 22 wounded. Those who were not caught, divided themselves into two groups and headed north, to Bezirk Bialystok. On June 11, 1943, the UBK forces under Major Stanislaw Pieciul (Radecki) of the 4th Battalion engaged the Germans near the village of Pawly (Bielsk Podlaski County). 25 Poles and approximately 40 Germans died. In July 1943 the Uderzeniowe Bataliony Kadrowe units, active in Bezirk Bialystok, consisted of five Battalions. Altogether, there were 200 fighters, and during a number of skirmishes with the Germans (including the 1943 Polish underground raid on East Prussia), 138 of them were killed. These heavy losses were criticized by the headquarters of the Home Army, who claimed that the UBK was profusely using lives of young Polish soldiers. On August 17, 1943, upon the order of General Tadeusz Bór Komorowski, the UBK was included into the Home Army. Soon afterwards, all battalions were transferred to the area of Novogrudok. By autumn 1943, the partisan force in BSSR totalled about 153,700, and by the end 1943 about 122,000, with about 30,800 put behind the frontline in the course of liberation of eastern parts of BSSR (in the end of 1943). After the liberation of BSSR, about 180,000 partisans joined the Soviet Army in 1944. During the 1941—1944 period, the turnaround in the Soviet partisan force in Belarus was about 374,000, about 70,000 in urban underground, and about 400,000 in the reserve of the partisan force. Among Soviet partisans in Belarus were people of 45 different ethnic backgrounds and 4,000 foreigners (including 3,000 Poles, 400 Czechs and Slovaks, 300 Yugoslavians, etc.). Around 65% of Belarusian partisans were local people. On September 22, 1943, Kube was assassinated in his Minsk home by a bomb as part of Operation Blow Up; the bomb was placed by a Soviet partisan Yelena Mazanik, a Belarusian woman who had managed to find employment in Kube's household as a maid and presumably became his mistress in order to assassinate him.

1943-1944 жылдар

Партизандық қозғалыс соншалықты күшті болды, 1943–44 жылдары оккупацияланған Беларусьта толық аймақтар болды, онда совет билігі неміс басып алған аумақтардың тереңіне қайта орнатылды. Партизандарға азық-түлік өндіру үшін егін мен мал өсірген партизандық колхоздар да құрылды. Биелски партизандарының қызметі немістер мен олардың қолдаушыларына – мысалы, белорус ерікті полиция қызметкерлеріне немесе еврейлерді сатқан немесе өлтірген жергілікті тұрғындарға бағытталған. Олар сондай-ақ диверсиялық операциялар жүргізді. Нацистік режим Тувия Биелскиді ұстауға көмектескендерге 100 000 рейхсмарка сыйлық ұсынды және 1943 жылы аймақтағы барлық партизандық топтарға қарсы ірі тазалау операцияларын жүргізді. Кейбір топтар ауыр шығынға ұшырады, бірақ Биелски партизандары орманның шалғайына қашып, өздерінің құрамындағы бейбіт тұрғындарды қорғауды жалғастырды. Новогрудок аймағындағы Отандық Армияны қайта ұйымдастыру кезінде, Uderzeniowe Bataliony Kadrowe бөлімшелері батальон құрды, ол Болеслав Пясецкий басшылығымен Отандық Армияның 77-ші жаяу әскер полкіне қосылды. 1944 жылдың ақпанында батальонда 700-ге жуық сарбаз болды (кейбір дереккөздерде бұл сан 500-ге жуық делінген). Бөлім «Тайфун» операциясына қатысып, Лида және Вильнюс маңында немістермен шайқасты (қараңыз: Вильнюс көтерілісі), онда ауыр шығынға ұшырады. Зигмунт Сендзиларц (Лупашко) басқарған Отандық Армияның 5-ші Виленск бригадасы Виленск воеводиясының оңтүстігіндегі аймақта неміс әскерімен және SS бөлімшелерімен күресті, бірақ оған Қызыл Армияның аймаққа парашютпен тасталған совет партизандары да жиі шабуыл жасады. 1944 жылдың сәуірінде Зигмунт Сендзиларцты литвалық полиция тұтқындап, неміс гестапосына тапсырды. Лупашко сәуірдің соңында қашып кетті немесе белгісіз жағдайда босатылды. Жазалау шаралары ретінде оның бригадасы бірнеше ондаған неміс шенеуніктерін тұтқындады және Гестапоға бірнеше қаулыхаттар жіберді, бірақ олардың оның босатылуына қалай ықпал еткені белгісіз. 1944 жылдың 12 маусымында Отандық Армияның Бас қолбасшысы генерал Тадеуш Бор-Коморовский Вильнюсті немістерден азат ету жоспарын жасау туралы бұйрық берді. Вильнюс және Новогрудок аймақтарындағы Отандық Армия бөлімдері совет әскерлері жеткенге дейін қаланы бақылауға алуды жоспарлады. Вильнюс аймағындағы Отандық Армия қолбасшысы генерал Александр Крыжановский «Вилк» Польшаның солтүстік-шығысындағы барлық партизандық бөлімдерді қаланың ішінде де, сыртында да шабуылға дайындалу үшін қайта топтастыруды шешті. 23 маусымда 5-ші Виленск бригадасының екі отряды, «Макс» және «Ракочи» басшылығымен, Дубингиайдағы литвалық полиция қызметкерлеріне шабуыл жасады. Бастапқы шабуыл 7 шілдеге белгіленді. Шамамен 12 500 Отандық Армия сарбазы неміс гарнизонына шабуыл жасап, қаланың көп бөлігін басып алды. Қала шеткеріндегі қақтығыстар 14 шілдеге дейін жалғасты. Вильнюстің шығыс шеттерінде Отандық Армия бөлімдері Кеңес Одағының 3-ші Белоруссия майданының барлау тобымен ынтымақтасты.

The partisan movement was so strong that by 1943–44 there were entire regions in occupied Belarus, where Soviet authority was re established deep inside the German held territories. There were even partisan kolkhozes that were raising crops and livestock to produce food for the partisans. The Bielski partisans' activities were aimed at the Nazis and their collaborators, such as Belarusian volunteer policemen or local inhabitants who had betrayed or killed Jews. They also conducted sabotage missions. The Nazi regime offered a reward of 100,000 Reichsmarks for assistance in the capture of Tuvia Bielski, and in 1943, led major clearing operations against all partisan groups in the area. Some of these groups suffered major casualties, but the Bielski partisans fled safely to a more remote part of the forest, and continued to offer protection to the non combatants among their band. During the process of reorganization of the Novogrudok area of the Home Army, the Uderzeniowe Bataliony Kadrowe units created a battalion, which became part of the 77th Infantry Regiment of the Home Army, under Boleslaw Piasecki. In February 1944 the battalion had around 700 soldiers (some sources put the number at around 500). The unit took part in the Operation Tempest, fighting the Germans around Lida and Vilnius (see: Wilno Uprising), where it suffered heavy losses. The 5th Wileńska Brigade of the Home Army, commanded by Zygmunt Szendzielarz (Łupaszko), fought against the German army and SS units in the area of southern Wilno Voivodeship, but was also frequently attacked by the Soviet Partisans paradropped in the area by the Red Army. In April 1944, Zygmunt Szendzielarz was arrested by Lithuanian police and handed over to the German Gestapo. Łupaszko escaped or was released in unknown circumstances at the end of April. In reprisal actions his brigade captured several dozen German officials and sent several threatening letters to Gestapo but it remains unknown if and how these contributed to his release. On June 12, 1944, General Tadeusz Bór Komorowski, Commander in Chief of the Home Army, issued an order to prepare a plan of liberating Vilnius from German hands. The Home Army districts of Vilnius and Novogrudok planned to take control of the city before Soviet forces could reach it. The Commander of the Home Army district in Vilnius, General Aleksander Krzyżanowski "Wilk", decided to regroup all the partisan units in the north eastern part of Poland for the assault, both from inside the city and from the outside. On June 23, two squads of the 5th Wileńska Brigade, commanded by "Maks" and "Rakoczy", attacked the Lithuanian policemen in Dubingiai. The starting date was set to July 7. Approximately 12,500 Home Army soldiers attacked the German garrison and managed to seize most of the city centre. Heavy street fighting in the outskirts lasted until July 14. In Wilno's eastern suburbs, the Home Army units cooperated with reconnaissance groups of the Soviet 3rd Belorussian Front.

Кеңестер кіріп келеді

Генерал Кжижановский барлық партизандық бөлімшелерді қайта құрылған Польшаның 19-шы жаяу әскер дивизиясына біріктіруді жоспарлаған. Алайда, 15 шілдеде қызыл әскер қалаға кірді, ал НКВД барлық поляк сарбаздарын ұстауға кірісті. Тамыз айында Вильно аймағындағы барлық Отандық армия бөлімдерінің командирі генерал Александр Крыжановский "Вилк" өзінің бағынындағы барлық алты бригадаға Польшаны басып алған неміс күштеріне қарсы жалпыұлттық көтеріліс жоспары – "Торпеда" операциясына дайындалуға бұйрық берді. "Остра Брама" операциясы аталған шара аясында V бригада 3-ші Белоруссия майданының алға жылжыған бөлімдерімен бірлесіп, Вильноның Звиерзинец ауданына шабуыл жасауға тиіс болды. Бірақ, НКВД-ның өз бөлімдерімен бірге тұтқындалып, сол жерде өлімге кесілуінен сескенгендіктен, Зигмунд Сендзярц – "Лупашко" – бұйрықтарға бағынбауға шешім қабылдады және өз бөлімін Польшаның орталық бөлігіне көшірді. "Остра Брама" операциясы сәтті аяқталды және қала поляк сарбаздары тарапынан азат етілді, бірақ поляк командирі кейін кеңес әскерлерімен тұтқындалды, ал оның сарбаздарының көп бөлігі ГУЛАГтарға және Кеңес Одағындағы түрмелерге жіберілді. Шендзиларзтың неліктен дезертирлік жасағаны үшін әскери сотқа берілмегені белгісіз. Бірақ, шындығында, оның бөлімшесін генерал "Вилк" өзі майданнан шығарған болуы мүмкін, себебі Лупашканың бөлімі ұзақ уақыттан бері кеңес партизандарымен шайқасқан және ол Қызыл Армияны ашуламауды қалаған. Қазан айында Подляски және Беласток аймақтарына өткеннен кейін бригада "Беласток Отандық Армиясы" құрамында неміс әскерлеріне қарсы күресін жалғастырды. Аймақ кеңес әскерлерімен басылып алынғаннан кейін, Лупашканың бөлімі орманда қалды және Лупашка Польшаның эмиграциядағы үкіметі өткізген орыс-поляк келіссөздерінің нәтижесін күтуге шешім қабылдады. Сонымен қатар, бөлім қайта ұйымдастырылды және 600 сарбазды автоматтар мен пистолет-пулеметтермен толық қаруландыруға жеткілікті жабдықтарды басып алды. Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері Польшамен жасалған келісімдерді бұзып, Польшаның Ұлттық Азаттық Комитетін Польшаның уақытша үкіметі ретінде қабылдағаннан кейін, Лупашка жаушылықты қайта бастады – бұл жолы жаңа басқыншыға қарсы, "Wolność i Niezawisłość" ұйымының қатарында. Бірақ, Беловежский орманы аймағындағы НКВД бөлімдеріне қарсы бірнеше сәтті әрекеттерден кейін, мұндай әрекеттер оның бөлімінің толық жойылуына әкелетіні анық болды. Беларусьті азат ету үшін болған шайқастар кезінде партизандар 4-ші Белоруссия майданы деп есептеді. 1944 жылы БССР азат етілгеннен кейін, шамамен 180 000 партизан 1944 жылы Кеңес Армиясына қосылды. 1941–1944 жылдар аралығында Беларусьтегі кеңес партизандық күштерінің саны шамамен 374 000, қалалық астыртын қозғалыста 70 000, партизандық күштердің резервінде 400 000 адамды құрады. Беларусьтегі кеңес партизандарының арасында 45 түрлі этникалық топтан шыққан адамдар және 4000 шетелдік (оның ішінде 3000 поляк, 400 чех және словак, 300 югослав және т.б.) болды. Белоруссия партизандарының 65% -ы жергілікті тұрғындардан құралды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистердің Беларусьтегі үлкен қарсылықты жеңу үшін жергілікті коллаборационистердің арнайы бөлімдері СС-тің Отто Скорценимен кеңес тылына еніп кіру үшін жаттықтырылды. 1944 жылы Михаль Витушка басқаратын, "Чорный Кот" ("Қара мысық") деп аталған отыз белорустың тобы Люфтваффе арқылы Қызыл Армияның тылына тасталды, олар Белоруссияны Багратион операциясы кезінде азат еткен болатын. Қызыл Армия тылындағы ұйымдаспаушылыққа байланысты олар алғашқыда бірқатар жетістіктерге қол жеткізді, ал 1945 жылы Беловежский орманы арқылы басқа да неміс оқытқан белорус ұлтшылдарының бөлімдері де өтіп кетті. Көптеген мәліметтер бойынша, Витушка соғыс кезінде кеңес әскерлерімен асып тасталған, бірақ басқалары ол бірнеше коллаборационисттік көшбасшылармен бірге қашып кеткенін мәлімдейді.

General Krzyżanowski wanted to group all of the partisan units into a re created Polish 19th Infantry Division. However, the advancing Red Army entered the city on July 15, and the NKVD started to intern all Polish soldiers. In August the commander of all Home Army units in the Wilno area, Gen. Aleksander Krzyżanowski "Wilk" ordered all six brigades under his command to prepare for the Operation Tempest – a plan for an all national uprising against the German forces occupying Poland. In what became known as the Operation Ostra Brama, the V Brigade was to attack the Wilno suburb of Zwierzyniec in cooperation with the advancing units of the 3rd Belorussian Front. However, for fear of being arrested with his units by the NKVD and killed on the spot, Zygmunt Szendzielarz – Łupaszko – decided to disobey the orders and instead moved his unit to central Poland. The Operation Ostra Brama was a success and the city was liberated by Polish soldiers, but the Polish commander was then arrested by the Soviets and the majority of his soldiers were sent to Gulags and sites of detention in the Soviet Union. It is uncertain why Szendzielarz was not court martialled for desertion. It is highly probable that in fact his unit was moved out of the battlefield by Gen. "Wilk" himself, due to the fact that Łupaszka's unit has been long involved in fights with the Soviet partisans and he did not want to provoke the Red Army. Regardless, after crossing into Podlaskie and Białystok area in October, the brigade continued the struggle against withdrawing Germans in the ranks of the "Białystok Home Army Area". After the region was overrun by the Soviets, Łupaszka's unit remained in the forests and Łupaszka decided to wait for the outcome of Russo Polish talks held by the Polish Government in Exile. At the same time the unit was reorganized and captured enough equipment to fully arm 600 men with machine guns and machine pistols. After the governments of the United Kingdom and United States broke the pacts with Poland and accepted the Polish Committee of National Liberation as the provisional government of Poland, Łupaszka restarted the hostilities – this time against a new oppressor, in the ranks of Wolność i Niezawisłość organization. However, after several successful actions against the NKVD units in the area of Białowieża Forest, it became apparent that such actions would result in a total destruction of his unit. During the battles for liberation of Belarus, partisans considered the fourth Byelorussian front. After the liberation of BSSR, about 180,000 partisans joined the Soviet Army in 1944. During the 1941–1944 period, the turnaround in the Soviet partisan force in Belarus was about 374,000, about 70,000 in urban underground, and about 400,000 in the reserve of the partisan force. Among Soviet partisans in Belarus were people of 45 different ethnic backgrounds and 4,000 foreigners (including 3,000 Poles, 400 Czechs and Slovaks, 300 Yugoslavians, etc.). Around 65% of Belarusian partisans were local people. As part of the Nazis' effort to combat the enormous Belarusian resistance during World War II, special units of local collaborationists were trained by the SS's Otto Skorzeny to infiltrate the Soviet rear. In 1944 thirty Belarusians, known as "Čorny Kot" ("Black Cat") and led by Michał Vituška, were airdropped by the Luftwaffe behind the lines of the Red Army, which had already liberated Belarus during Operation Bagration. They experienced some initial success due to disorganization in the rear of the Red Army, and some other German trained Belarusian nationalist units also slipped through the Białowieża Forest in 1945. According to most accounts, Vituška was hanged by Soviet forces during the war, though others claim he escaped along with several other collaborationist leaders.

Партизандық операциялар

Василий Корж рейді, 1941 жылдың күзі – 1942 жылдың 23 наурызы. Беларусьтің Минск және Пинск облыстарында партизан құралымының 1000 км рейді. Брянск ормандары шайқасы, 1942 жылдың мамыр айы. Партизандар 5 жаяу әскер дивизиясы, әскери полиция, 120 танк және авиациядан тұратын нацистік жазалау экспедициясына қарсы шайқасты. Лениндегі неміс гарнизонының жойылғандығы, 1942 жылдың 12 қыркүйегі. Сидор Коупак рейді, 26 қазан – 29 қараша, 1942 жыл. Брянск ормандары мен Шығыс Украинадағы рейд. Брянск ормандары шайқасы, 1943 жылдың мамыр-маусым айлары. Брянск ормандарында неміс жазалаушы экспедицияларымен партизандық шайқас. "Рельс соғысы" операциясы, 3 тамыз – 15 қыркүйек, 1943 жыл. Курск шайқасы және кейіннен Смоленск шайқасына неміс күштерін күшейту мен жабдықтауларын бұзу мақсатында теміржол көлігі мен байланысына қарсы партизан құралымдары жүргізген ірі операция. Бұл операцияға Беларусь, Ленинград облысы, Калинин облысы, Смоленск облысы, Орел облысы және Украинадан 100 000-нан астам партизан қатысты, ал майданның ұзындығы 1000 км, ені 750 км болды. 230 000-нан астам рельс, көптеген көпірлер, пойыз және басқа да теміржол инфрақұрылымы қиратылды. Операция неміс логистикасын күйретіп, Курск шайқасындағы кеңес әскерінің жеңісіне үлкен үлес қосты. "Концерт" операциясы, 19 қыркүйек – 1 қараша, 1943 жыл. "Концерт" – Днепр шайқасына неміс күштерін күшейту мен жабдықтауларын бұзу және Смоленск және Гомель бағыттарындағы кеңес әскерінің шабуылына қарсы теміржол байланысына қарсы партизан құралымдары жүргізген ірі операция. Операцияға Беларусь, Карелия, Калинин облысы, Литва, Латвия, Эстония және Қырым партизандары қатысты. Операция аумағы фронт бойымен 900 км (Карелия мен Қырымды қоспағанда) және ені 400 км болды. Ауа райының нашарлығына байланысты жоспарланған жүктің жартысынан да азын әуемен жеткізуге мүмкіндік болмаса да, операция нәтижесінде операция аймағындағы теміржолдың өткізу қабілеті 35-40% төмендеді. Бұл 1943 жылдың күзіндегі кеңес әскерінің сәттілігі үшін маңызды болды. Тек Беларусьте партизандар 90 000-нан астам рельс, 1061 пойыз, 72 теміржол көпірі және 58 баспадағы гарнизонды жойғанын мәлімдеді. Кеңес тарихнамасы бойынша, баспадағы әскерлердің жоғалтулары 53 000-нан астам сарбазды құрады. Полоцк-Лепель шайқасы, 1944 жылдың сәуір айы. Белоруссия партизандары мен неміс жазалаушы экспедициялары арасындағы ірі шайқас. Борисов-Бегомль шайқасы, 22 сәуір – 15 мамыр, 1944 жыл. Белоруссия партизандары мен неміс жазалаушы экспедициялары арасындағы ірі шайқас. "Багратион" операциясы, 22 маусым – 19 тамыз, 1944 жыл. Белоруссия партизандары "Багратион" операциясына белсенді қатысты. Олар көбінесе бесінші фронт деп есептелді (I Балтық фронты, I Белоруссия фронты, II Белоруссия фронты және III Белоруссия фронтымен бірге). Операцияға 300 мыңнан астам партизан қатысты.

Vasiliy Korzh raid, Autumn 1941 – March 23, 1942. 1000 km raid of a partisan formation in the Mińsk and Pińsk Woblast of Belarus. Battle of Briańsk forests, May 1942. Partisan battle against the Nazi punitive expedition that included 5 infantry divisions, military police, 120 tanks and aviation. The destruction of the German garrison in Lenin, September 12, 1942. Raid of Sydor Kowpak, October 26 – November 29, 1942. Raid in Briańsk forests and Eastern Ukraine. Battle of Briańsk forests, May–June 1943. Partisan battle in the Briańsk forests with German punitive expeditions. Operation Rails War, August 3 – September 15, 1943. A major operation of partisan formations against the railroad transportation and communications intended to disrupt the German reinforcements and supplies for the Battle of Kursk and later the Battle of Smolensk. It involved concentrated actions by more than 100,000 partisan fighters from Belarus, the Leningrad Oblast, the Kalinin Oblast, the Smolensk Oblast, the Oryol Oblast and Ukraine within an area 1000 km along the front and 750 km wide. Reportedly, more than 230,000 rails were destroyed, along with many bridges, trains and other railroad infrastructure. The operation seriously incapacitated German logistics and was instrumental in the Soviet victory in Kursk battle. Operation Concert, September 19 – November 1, 1943. "Concerto" was a major operation of partisan formations against the railroad communications intended to disrupt the German reinforcements and supplies for the Battle of the Dnieper and on the direction of the Soviet offensive in the Smolensk and Homel directions. Partisans from Belarus, Karelia, the Kalinin Oblast, Lithuania, Latvia, Estonia and the Crimea participated in the operations. The area of the operation was 900 km along the front (excluding Karelia and Crimea) and 400 km wide. Despite bad weather that only permitted the airlift of less than a half of the planned supplies, the operation lead to a 35–40% decrease in the railroad capacity in the area of operations. This was critical for the success of Soviet military operations in the autumn of 1943. In Belarus alone the partisans claimed the destruction of more than 90,000 rails along with 1,061 trains, 72 railroad bridges and 58 Axis garrisons. According to the Soviet historiography, Axis losses totaled more than 53,000 soldiers. Battle of Połock Lepel, April 1944. Major battle between Belarusian partisans and German punitive expeditions. Battle of Borysów Begoml, April 22 – May 15, 1944. Major battle between Belarusian partisans and German punitive expeditions. Operation Bagration, June 22 – August 19, 1944. Belarusian partisans took major part in the Operation Bagration. They were often considered the fifth front (along with the 1st Baltic Front, 1st Belorussian Front, 2nd Belorussian Front and 3rd Belorussian Front). Upwards of 300,000 partisans took part in the operation.

Тәуелсіздікке қарсылық

1941 жылы белорус тәуелсіздік қозғалысының маңызды бір бөлігі, Белорусьте кеңестік репрессиялардың күшеюі және алдыңғы онжылдықтарда Екінші Польша Республикасындағы белорустарға жасалған кемсітушіліктер салдарынан нацистермен ынтымақтастыққа түсті. Бірақ соғыс барысында, ынтымақтастық қозғалысының бір бөлігі немістерге адалдығын жоғалтты. Немістер бұған репрессиямен жауап берді. Белорусь Тәуелсіздік партиясының басшысы, католик священнигі Винсент Хадлевский 1942 жылғы 24 желтоқсанда неміс полициясымен тұтқындалып, Малый Тростенец жойқын лагерінде атылды.

Яһуди күштері

Осы кезеңде Беларусьтің еврей тұрғындары да партизандық қызметке қатысты. Тувия Биелский ағаларымен бірге Батыс Белоруссияда отбасылық лагерьлер негізіндегі жасақтарды құрды. Неман өзені маңындағы ормандарда орналасқан отбасылық жасақтарда көбінесе әйелдер, балалар және қарттар тұрды. Қару қолдана алатын ер адамдар лагерьлерді күзетті немесе партизандық қызметке қатысты. Лагерьлердің басты мақсаты – белорус еврейлерін қорғау және аман қалу үшін ауылдар құру болғанмен, кейбір лагерьлер оккупациялық билікке қарсы әскери күресу үшін құрылды. Бір топ 1941 жылдан 1944 жылға дейін көпірлерге, зауыттарға, теміржолға шабуыл жасап, оларды жойды, полиция және нацистік шенеуніктерді өлтірді. Отбасылық лагерьлер тұрғындардың еңбек лагерлеріне немесе концлагерлерге депортациялануына да кедері келтірді.

Польша әскерлері

Польшаның астыртын қозғалысы соғысқа дейінгі Польшаның барлық аумағында, соның ішінде Кеңес Одағына қосылған Польша территорияларында да жұмыс істеді. Коммунист емес поляктар, тіпті Германия Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін де кеңестіктерді басып алушылар деп есептегендіктен, поляк және кеңес партизандық отрядтары арасында кейбір қақтығыстар болды. 1943 жылдың 22 маусымында Белорусь Коммунистік партиясының Орталық Комитеті Мәскеуден Белорусьтегі Армияны жою туралы бұйрық алды. Осыдан бастап, кеңес және коммунист емес поляк партизандық отрядтары арасындағы қақтығыстар күшейді. 1943 жылдың 1 желтоқсанында поляк бөлімшесі тұтқындалды, бірқатар поляк офицерлері атылып тасталды, ал командир, майор Вацлав Пелька Мәскеуге жеткізілді.

Танымал мәдениетте

Беларусь партизандары Беларусь мәдениетіне зор әсер етті. Көптеген партизандар, мысалы Алесь Адамович және Васил Быков, кейіннен жемісті жазушыларға айналып, сонымен қатар тәуелсіздік үшін күрескен Беларусь халық фронтының белсенді мүшелері болды. Петр Машеров Беларусь Коммунистік партиясының бірінші хатшысы лауазымында, Кеңес Одағындағы беларусь партизандық қозғалысы туралы халықтың білуін арттыруға ұмтылды. Беларусь партизандық қозғалысы Адамович пен Элем Климовтың бірлесіп жазған "Кел және көр" фильмінде бейнеленді және Машеровтың көмегімен кеңес цензурасынан өтті. Кеңес Одағы құлағаннан кейін партизандық қозғалыс Александр Лукашенко үкіметі де, Беларусь оппозициясы да тарапынан қолдау тапты. Лукашенко оппозицияны, тәуелсіздік символикасын қолданған коллаборационистермен салыстырды. Сол сияқты, оппозиция өзін партизандық қозғалыспен теңестіруге тырысып, үкіметті қолдаушы күштерді коллаборационистермен және неміс әскерлерімен салыстырды. Ең маңыздысы – Cyber Partisans хакерлік тобы, олар өздерінің атын соғыс жылдарындағы партизандардан алды. Беларусьтегі бірнеше елді мекенге партизандардың есімі берілді, оның ішінде Минсктегі Партизанский ауданы және Вилейка ауданындағы Партизанский ауылы.