Кіріспе

Толық контактілі жекпе-жек спорты

Кәсіби бокс немесе жүлделі жекпе-жек – реттелген, санкцияланған бокс түрі. Кәсіби боксшылардың жекпе-жегі келісімшарт бойынша бөлінетін сыйлық қорға күреседі. Көптеген кәсіби жекпе-жектер боксшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін реттеуші органның бақылауында өтеді. Көптеген маңызды жекпе-жектер чемпиондық белбеулерді табыс ететін, ережелерді белгілейтін және өз төрешілері мен реферилерін тағайындайтын санкциялаушы ұйымның қолдауын алады. Әуесқой боксынан өзгеше, кәсіби жекпе-жектер көбінесе ұзағыраққа созылады және он екі раундқа дейін жалғасуы мүмкін, бірақ маңызды емес жекпе-жектер төрт раундқа дейін қысқа болуы мүмкін. Қорғаушы бас киімге рұқсат етілмейді және боксшылар жекпе-жекті тоқтатуға дейін елеулі зақымдар алуға мүмкіндік алады. Кәсіби бокс 20-шы ғасыр және одан кейін әуесқой бокстан гөрі әлдеқайда жоғары деңгейде танылды.

Ерте тарих

1891 жылы Лондондағы жеке клуб – Ұлттық спорттық клуб (НСК) өз үй-жайларында кәсіби қолғаппен жекпе-жекті насихаттауды бастады және Куинсбери ережесін толықтыру үшін өзінің тоғыз ережесін жасады. Бұл ережелер төрешілердің рөлін дәл анықтады және рефериге жекпе-жектің нәтижесін шешуге мүмкіндік беретін ұпай санау жүйесін құрды. Британдық бокс бақылау кеңесі (BBBofC) алғаш рет 1919 жылы НСК-мен тығыз байланыста құрылды және НСК жабылғаннан кейін 1929 жылы қайта құрылды. 1909 жылы бесінші лонсдейл графы НСК-де өткен британдық титул жекпе-жегінің жеңімпазына жиырма екі белбеудің біріншісін табыс етті. 1929 жылы BBBofC бір салмақ дәрежесінде үш титул жекпе-жегін жеңген кез келген британдық боксшыға Лонсдейл белбеуін беруді жалғастырды. "Титул жекпе-жегі" кәсіби бокста әрқашан басты оқиға болып келді. Алайда, 19-шы және 20-шы ғасырдың басында әр салмақта титул үшін жекпе-жектер өткізілді. Табысты титул жекпе-жектерін ұйымдастыра білген промоутерлер, боксшылардың менеджерлері сияқты, спортқа зор ықпал етті. Бокс спортын жаңа көрермендерге жеткізуде және бұқаралық ақпарат құралдары мен қоғамның қызығушылығын оятуда ең жақсы промоутерлер мен менеджерлердің үлесі зор болды. Осы үштіктің (жауынгер-менеджер-промоутер) ең танымал мысалы – Джек Демпси (1919–1926 жылдары ауыр салмақ чемпионы), оның менеджері Джек Кернс және промоутер Текс Рикард есімдерін атауға болады. Олар 1921 мен 1927 жылдар арасында өткен бес жекпе-жекте 8,4 миллион АҚШ доллары тауып, 1920-шы жылдарда кәсіби бокс үшін танымалдылықтың "алтын ғасырына" бастап кетті. Сонымен қатар, олар титул жекпе-жегінің алғашқы тікелей радио хабарламын жасады (Демпси – Жорж Карпентье, 1921 жыл). Ұлыбританияда Джек Соломонның промоутер ретіндегі табысы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кәсіби боксты қайта жандандыруға көмектесті және Ұлыбританияны 1950-ші және 1960-шы жылдары титул жекпе-жектері үшін танымал орынға айналдырды.

1900 жылдан 1920 жылға дейін

ХХ ғасырдың басында кәсіби жекпе-жектердің көпшілігі АҚШ пен Ұлыбританияда өтті, ал чемпиондар сол кездегі газеттерде жарияланған халық пікірімен мойындалды. Бұл дәуірдің ұлы чемпиондарының қатарында 190 фунттан астам (86 килограмм) салмақтағы ауыр салмақтағы Джим Джеффрис және Боб Фитцсимонс болды, бірақ олар орта салмақта (1892), жеңіл ауыр салмақта (1903) және ауыр салмақта (1897) әлем чемпиондары атанды. Басқа да белгілі чемпиондарға жеңіл ауыр салмақтағы Филадельфиялық Джек О'Брайен және орта салмақтағы Томми Райан кірді. 1892 жылы Bantamweight титулын жеңгеннен кейін, Канадалық Джордж Диксон кез келген спорт түрінде әлем чемпионатын жеңген алғашқы қара терілі спортшы болды; ол сондай-ақ Канадада туған алғашқы бокс чемпионы еді. 1902 жылдың 12 мамырында жеңіл салмақтағы Джо Ганс бокс чемпионы атанған алғашқы афроамерикалық болды. Халықтың ынтасына қарамастан, бұл спортты қатаң реттеу дәуірі болды, көбінесе оны толығымен тыйым салу мақсатымен. 1900 жылы Нью-Йорк штаты Льюис заңын қабылдады, ол жеке спорт клубтарындағы мүшелер арасында өткізілетін жекпе-жектерден басқа барлық жекпе-жектерге тыйым салды. Сондықтан, жауынгерлерді таныстырғанда, жарнамашы жиі "Бұл клубтың екі мүшесі" деген фразаны қосатын, дәл осылайша Джордж Уэсли Беллоус өзінің бір суретіне атау берген. АҚШ-тың батыс аймағы осы дәуірде жүлделі жекпе-жектерге көбірек төзеристік танытты, бірақ жеке клубтар мұнда да стандартты тәжірибе болып табылды, Сан-Францискодағы Калифорния спорт клубы оның жарқын мысалы еді.

Аурудың ұзақтығы

Кәсіби жекпе-жектер ең көп он екі раундқа дейін шектеледі, әр раунд ерлер үшін 3 минут, әйелдер үшін 2 минутқа созылады. Көпшілігі боксшылардың тәжірибесіне қарай төрттен он раундқа дейін өтеді. ХХ ғасырдың басында жекпе-жектерде раундтар саны шексіз болған, тек бір боксшы тоқтағанда немесе полиция жекпе-жекті тоқтатқанда ғана аяқталатын. 1910 және 1920 жылдары он бес раундтық лимит біртіндеп қалыпты жағдайға айналды, бұл Джек Демпси сияқты белсенді боксшыларға тиімді болды. Он жылдар бойы бокс жекпе-жектері 15 раундтан тұрды, бірақ 1982 жылдың 13 қарашасында кореялық боксшы Ким Дук Ку Рей Манчинимен болған жекпе-жекте қаза тапқаннан кейін жағдай өзгерді. Жекпе-жектен кейін жасалған зерттеулер оның миы 12-ші раундтан кейін зақымдануға осал болғанын көрсетті. Қайғылы жекпе-жектен кейін үш ай өткен соң WBC чемпионат жекпе-жектерінің ұзақтығын 12 үш минуттық раундқа дейін, раундтар арасында 1 минуттық үзіліспен қысқартты, осылайша жекпе-жектің жалпы ұзақтығы 47 минутты құрады.

Нәрселеу

Егер жекпе-жек "соңына дейін барыса" (яғни белгіленген уақыт толығымен өтіп кетсе), нәтиже шешім арқылы анықталады. Бокс спортының алғашқы жылдарында төреші жеңімпазды оның қолын көтеру арқылы анықтаған, бұл практика бүгінгі күнге дейін Ұлыбританиядағы кейбір кәсіби жекпе-жектерде қолданылады. ХХ ғасырдың басында төреші немесе судья әр боксшының ұтып алған раундтарының саны бойынша ұпай беруге көшкен. Ұпай берудің сенімділігін арттыру үшін төрешіге қосымша екі ринг жанындағы судья қосылды, және жеңімпаз көпшілік шешімімен анықталды. ХХ ғасырдың соңынан бері, судьялардың үш ринг жанындағы бақылаушы болып, әр раунд үшін әр боксшыға ұпай беруі қалыпты практикаға айналды, ал төреші белгілі бір бұзушылықтар үшін ұпайларды қысқаруға құқылы. Жекпе-жек аяқталғаннан кейін, үш судьяның әрқайсысы әр боксшыға берілген ұпайларды қосып есептейді. Егер кем дегенде екі судья бір боксшының пайдасына шешім берсе, ол жеңімпаз деп жарияланады. Нәтиже "бірауыздан шешім", "көпшілік шешімі" (егер үшінші судья тең нәтиже берсе) немесе "бөлінген шешім" (егер үшінші судья екінші боксшының пайдасына шешім берсе) болады. Әйтпесе, нәтиже тең болады: "бірауыздан тең" (егер үш судьяның барлығы тең нәтиже берсе), "көпшілік тең" (егер екі судья тең нәтиже берсе, үшінші судьяның шешіміне қарамастан) немесе "бөлінген тең" (егер әр боксшы бір судьяның бағалауынша жеңіске жетсе, ал үшінші судья тең нәтиже берсе).

10 баллдық жүйе

10 балдық жүйе алғаш рет 1968 жылы Әлемдік бокс кеңесі (WBC) тарапынан жекпе-жекті бағалаудың рационалды тәсілі ретінде енгізілді. Ол соттарға нокауттарды есепке алуға, шамалы айырмашылығы бар раундтарды және бір боксшының қарсыласынан анық басымдық танытқан раундтарды ажыратуға мүмкіндік бергендіктен осылай қарастырылды. Бұдан әрі, осы жүйенің ұлттық және халықаралық деңгейде қабылдануы сол кезде үлкен қажеттілік болған сот шешімдерінің тұрақтылығын арттырды. Дегенмен, бұл ережелер жекпе-жекті бағалау бойынша бірыңғай нұсқаулықтарды ұсынбады, оның орнына оны жеке санкциялайтын ұйымдардың қарауына қалдырды. Бұл жекпе-жекті басқаратын орган белгілеген ережелерге байланысты, жекпе-жектің бағасы әртүрлі болуы мүмкін дегенді білдірді. 10 балдық жүйе осы ортада дамыды.

Қолданылуы

Егер жекпе-жектің жеңімпазын нокаут, техникалық нокаут немесе дисквалификация арқылы анықтау мүмкін болмаса, соңғы шешім комиссия бекіткен ринг жанындағы үш төрешіге жүктеледі. Үш төреші әдетте бокс рингінің шеті бойында, бірін-бірінен бөлек отырады. Төрешілерге өз бағаларын бір-бірімен бөлісуге немесе ақылдасуға рұқсат етілмейді.

Нұсқалар

Басқа да ұпай санау жүйелері әртүрлі аймақтарда қолданылған, оның ішінде бес ұпайлы міндетті жүйе (жеңімпаз балуанға бес ұпай беріледі, ал жеңілген балуанға төрт немесе одан аз ұпай беріледі), бір ұпайлы жүйе (жеңімпаз балуанға бір немесе бірнеше ұпай, ал жеңілген балуанға нөл ұпай беріледі) және раундтық жүйе, онда жеңіске жеткен балуанға раунд беріледі. Раундтық жүйеде жекпе-жекте көп раунд жеңген балуан жеңіске ие болады. Бұл жүйе көбінесе қосымша ұпай жүйесін (әдетте 10 ұпайлы міндетті жүйе) тең раундтар болған жағдайда қолданды.

Чемпионаттар

ХХ ғасырдың алғашқы жартысында АҚШ кәсіби бокс орталығына айналды. Көптеген адамдар "әлем чемпиондары" деп Полиция газетінде тізілген боксшыларды қабылдады. 1920 жылдан кейін Ұлттық бокс қауымдастығы (NBA) "атақ үшін жекпе-жектерді" санкциялай бастады. Сол кезде "The Ring" журналы құрылды, ол чемпиондарды тізімдеді және чемпиондық белбеулермен марапаттады. 1962 жылы NBA қайта аталды және Дүниежүзілік бокс қауымдастығы (WBA) болды. Келесі жылы оған қарсылас ұйым – Дүниежүзілік бокс кеңесі (WBC) құрылды. 1983 жылы Халықаралық бокс федерациясы (IBF) құрылды. 1988 жылы тағы бір әлемдік санкциялау органы – Дүниежүзілік бокс ұйымы (WBO) құрылды. 2010 жылдары боксшының төрт органнан мойындылығы талассыз әлем чемпионы атануы үшін қажет болды; Халықаралық бокс ұйымы (IBO) және Дүниежүзілік бокс одағы (WBU) сияқты шағын ұйымдар ескерілмеді. Солтүстік Америка бокс федерациясы (NABF), Солтүстік Америка бокс кеңесі (NABC) және АҚШ бокс қауымдастығы (USBA) сияқты аймақтық санкциялау органдары да чемпионаттарды жүргізді. "The Ring" журналы әр салмақ санатындағы әлем чемпиондарын тізімдеуді жалғастырды, ал оның рейтингтері әлі де жанкүйерлер тарапынан жоғары бағаланады.

Цитаталар

Жауынгерлік спорт түрлері: Кәсіби бокс чемпионатының ережелері; Онтарио үкіметі. (2016 жылғы 28 маусым). 2018 жылдың 11 қарашасында алынған. Леннокс Льюис Эвандер Холифилдті ұтты ма?: Кіші үлгідегі бағалаушылардың келісім проблемаларын талдау әдістері; Герберт К. Х. Ли, Корк, Д., & Алгранати, Д. (2002). Корольдік статистикалық қоғамның журналы. D сериясы (Статистик), 51(2), 129–146-беттер. IBF, USBA және Континенттер аралық чемпионаттар мен іріктеу жекпе-жектерінің ережелері; IBF, O. (2015 ж., маусым). 2018 жылдың 7 қарашасында алынған. Әлемдік бокс федерациясының чемпионаттар бойынша ережелері мен регламенттері; WBF. (2009 ж.). 2016 жылдың 6 қарашасында алынды. ABC бокс ережелерінің бірыңғай жүйесі; WBO, E., & ABC. (2008 ж. 3 шілде). 2018 жылдың 6 қарашасында алынды.