Кіріспе

Израильдегі туризмнің шолуы

Израильдегі туризм – елдің маңызды табыс көздерінің бірі, 2019 жылы рекордтық 4,55 миллион турист келді. Туризм 2017 жылы Израиль экономикасына 20 миллиард шекел үлесін қосып, тарихи рекордты көрсетті. Израильде көптеген тарихи және діни орындар, жағажай курорттары, табиғи көрікті жерлер, археологиялық туризм, мұра туризмі, шытырман оқиғаларға толы туризм және экологиялық туризм ұсынылады. Практикалық себептерге байланысты, бұл мақалада Израильдің оккупацияланған Батыс жағалауы мен оккупацияланған Голан биіктіктеріндегі туризм де қарастырылады, себебі ол Израильдегі жаппай туризммен тығыз байланысты. Мыңжылдықтар бойы Киелі жер әлемдегі ең көп танылатын жерлердің бірі болып келген. Израильде 200-ден астам мұражай бар, бұл көрсеткіш бойынша әлемде бірінші орында тұр. 2017 жылы ең танымал ақылы туристік нысан – Масада. Ең көп саяхатшыларды қабылдаған қала – Иерусалим, ал ең көп саяхатшылар барган орын – Батыс қабырғасы. Туристердің ең көп үлесі АҚШ-тан келді, ол барлық туристердің 19%-ын құрайды, одан кейін Ресей, Франция, Германия, Ұлыбритания, Қытай, Италия, Польша және Канада. Христиан дінінің ең қасиетті орындары – Иерусалимдегі Киелі қабір шіркеуі, Батыс жағалаудағы Бейт-Лехем қаласындағы Мәсіх туған шіркеуі және Назареттегі (Израиль) Жарлық ету базиликасы. Ислам дінінің ең қасиетті орындары – Иерусалимдегі Әл-Ақса мешіті (Қиелі тау) және Батыс жағалаудағы Хеброн қаласындағы Патриархтар қабіріндегі Ибрахим мешіті.

Өмірбаян

Осман империясының Киелі жерді билеу кезеңінде, Осман империясы мен аймақтағы христиан мемлекеттері арасындағы соғыстарға қарамастан, Жерорта теңізі елдерінен Киелі жерге сапарлар жиі жасалатын. Жаңа заманның басында, әлеуметтік жағдайы төмен адамдар да қасиетті жерге қажылыққа баруды бастады. Кук компаниясы 12 000 адамға, оның ішінде Германияның кайзері Вильгельм II-ге де саяхатты ұйымдастырды. Батыс Иерусалим 1800-жылдары Ескі қаланың қабырғасынан тысқары қарай кеңейтіліп салынды, британдық мандат кезінде біртіндеп кеңейді және 1948 жылы Израиль құрылғаннан кейін де жалғасты. Осы аймақтағы таңдаулы туристік орындар:
Неміс колониясы, Храм қоғамының қонысы, әртүрлі сәулеттік стильдердің үйлесімді жиынтығы. Меа Шеарим, он тоғызыншы ғасырда құрылған және негізінен ультра-ортодоксалды хареди яһудилері тұратын, Шығыс Еуропалық штетлдің атмосферасын сақтайды. Яд-Вашем Холокост еске алу мұражайы. Эйн-Карем, Жақияның (Иоанн Креститель) дәстүрлі туған жері, Израильдегі ең көп талданған төрт христиан қажылық орынының бірі. Сион тауы, Дәуіт патшаның дәстүрлі бейіті. Иврит университеті орналасқан, теңіз деңгейінен 826 метр биіктіктегі Скопус тауынан қаланың панорамалық көрінісі ашылады. Бұл жерден ғибадатхана тауы мен Өлі теңізді көруге болады. Шығыс Иерусалим 1967 жылғы алты күндік соғыста Израиль тарапынан басып алынды және халықаралық қауымдастық оны Израильдің оккупациясы астындағы Палестина аумағы деп санайды, бірақ ол 1980 жылы Иерусалим заңы бойынша біржақты түрде аннексияланды. Мұнда орналасқан:
Иерусалимнің Ескі қаласы, дәстүрлі түрде төрт бөлікке бөлінеді: әрмен, христиан, мұсылман және еврей кварталдары. Ерекше айта кететін болсақ, онда ғибадатхана тауы (араб тілінде Харам әш-Шариф, асыл киелі орын деп аталады), Иерусалимдегі ежелгі ғибадатхананың орны, оның астында тек Батыс қабырғасы ғана қалған, ал қазір Рақмет дөңгелегі мен Әл-Ақса мешіті орналасқан. Зәйтүн тауы мен Қидрон аңғары: оның қарау тұғыры, Абессаломның қабірі және басқа да яһуди қабірлері мен 3000 жылдық жерлеу орындары, сондай-ақ Гетсимани, Барлық Ұлттар шіркеуі, Доминус Флевит және Мария Магдалина шіркеуі (Орыс Православ шіркеуі) сияқты христиандық орындар. Исаның қабірі және/немесе Голгофа, оның жанындағы айқышқа шалынып өлтірілген төбе ретінде әртүрлі жерлер ұсынылған. Дәстүр бойынша екеуі де Киелі қабір шіркеуі тұрған жерде деп есептеледі. Яһуди кварталының оңтүстігінде Дәуіт қаласы орналасқан, онда Силоам туннелімен қоса археологиялық қазбалар жүргізілуде. Шығыс Иерусалимнің күмәнді мәртебесі халықаралық туристерге Иерусалимді таныстыру кезінде мәселе тудырды. 2009, 2010 және 2015 жылдары Ұлыбританияның жарнама стандарттары жөніндегі органы Израильдің Туризм министрлігінің Шығыс Иерусалимдегі туристік орындардың суреттері мен ақпаратын көрсеткен жарнамалық кампанияларына қарсы шешім шығарды. Аталған орган өз шешімінде "Батыс жағалаудың оккупацияланған аумағының мәртебесі көптеген халықаралық даулардың нысаны болды және біз жарнама бейнеде көрсетілген Шығыс Иерусалимнің бөлігі Израиль мемлекетінің бөлігі екенін білдіретінін ескергендіктен, жарнаманың адастыруы мүмкін деген қорытындыға келдік" деп жазды. Израиль бұл шешімге келіспеді, Туризм министрлігі жарнама "Ұлыбританияға келуді жоспарлап отырған туристерге негізгі, нақты ақпарат" ұсынатынын мәлімдеді. 2009 жылғы шешімде Газа, Батыс жағалау және Голан биіктіктері Израильдің бөлігі ретінде көрсетілгеніне қатысты сын да айтылды.

Тель-Авив

2013 жылы 2,3 миллион турист келген Тель-Авив Израильдің екінші ірі қаласы және әлемдік мәдениет пен қаржы орталығы болып табылады. Қаланың кең ауданы 3 миллион тұрғынымен ең ірісі. Тель-Авивте ЮНЕСКО-ның Баухаус архитектурасының әлемдік мұрасына жататын аймақ бар. Жақын орналасқан тарихи Яффа қаласында туризм қарқынды дамуда. 2010 жылы National Geographic журналы Тель-Авивті әлемдегі үздік он жағажай қаланың бірі деп таныды. Жергілікті тұрғындар Тель-Авивті жанды түнгі өміріне байланысты "ешқашан ұйықтамайтын қала" деп атайды. Тель-Авивті "Out" журналы "Орта Шығыстың гей астанасы" деп атады.

Сақталған

Сафед – яһудий дініндегі төрт қасиетті қаланың бірі, онда Иерусалим Талмудының көп бөлігі жазылып, кабала (яһудий мистикасы) ғылымы дамыды. Шеберлерімен әйгілі. Раввин Шимон бар Йохайдың бейіті жақын орналасқан Мерон қаласында. Қала төңірегінде көптеген табиғат қорықтары мен археологиялық ескерткіштер бар, олардың ішінде ежелгі синагогалар ерекше аталады.

Тиберия

Тиберия – яһуди дініндегі төрт қасиетті қаланың бірі және ол Ғалилея теңізіне қарайды. Қапарнаумдағы Әулие Петірдің үйі, Табға және Ырыс тауы.

Бер- Шеба

Бер-Шеба қаласы патриарх Ыбырайымға байланыстырылады. Негев шөлінің аймақтық орталығы. Рамон кратері немесе ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енген Набатей құмыра жолы (Шивта, Авдат, Мамшит) сияқты жерлерді зерттеу үшін бастапқы нүкте қызметін атқарады.

Эйлат қаласы

Қызыл теңіз жағалауында орналасқан Израильдің ең оңтүстік қаласы Эйлат жыл бойы күнды, ыстық тарихи саяхаттар үшін танымал орын. Бұл теңіз астында жүзу және су спортымен айналысуға танымал мақсатты жер, барлық ірі жағажайларда немесе оның жанында жабдықты жалға алуға болады. Эйлат таулары Синай тауларына ұқсас, жаяу серуендеуге арналған жолдар бар, онда торғай қазылғасы, тау егесі, жолақты гиена және Нубиялық текемет сияқты жануарларды кездестіруге болады. Эйлатта ірі қонақүйлер мен түйе міну, Эйлаттың Су асты Обсерваториясы және Теңіз паркі сияқты әртүрлі көңіл көтеру орындары бар. 2019 жылы Рамон әуежайы ашылды, ол бұрынғы Эйлат және Овда әуежайларын алмастырды. Бұл Израильдегі екінші ең қызығушылық тудыратын әуежай және Еуропаға және одан тікелей рейстермен қызмет көрсетеді.

Ашкелон

Ашкелон – Газа секторындағы Газа қаласы мен Ашдодтың арасында орналасқан қала. Қалада көптеген қонақүйлер мен Мизрахи еврейлерінің мейрамханалары бар. Жергілікті сусын Арак Ашкелон да туристердің арасында танымал. Тель-Ашкелон – үлкен археологиялық орын, онда канандықтар, филистиндер, парсылар, финикиялықтар, гректер, римдіктер, византиялықтар, мұсылмандар және крестшілер сияқты көптеген кезеңдерге жататын қираған орындар бар. Ашкелонның белсенді қажылық орны жоқ, бірақ бұл Хусейн ибн Әлидің басы Каирге жеткізілмес бұрын орналасқан жерлердің бірі болды. Мешіт 1950 жылы қиратылды, бірақ 2001 жылы Үндістаннан келген шиит мұсылмандарының қажылары үшін осы жерде шағын кешен салынды. Мұсылмандар мен христиандар бұл Ыбырайымның құдықтарының бірі деп санайтын құдық та бар. Ашкелон мен Ашдод арасындағы, сондай-ақ Ашкелон мен Газа секторы арасындағы құмды төбелер осы теңіз жағалауының танымал көрмелі орындары болып табылады.

Масада

Масада – Израильдің Оңтүстік округінде, Өлі теңізге қарап тұрған, оқшауланған тау үстіндегі ежелгі бекініс. Бұл тау Яһуда шөлінің шығыс шетінде орналасқан. Ұлы Ирод б.з.д. 37-31 жылдар аралығында тауға сарайлар салып, Масаданы нығайтқан. Иосиф Флавийдің мәліметінше, Бірінші еврей-рим соғысының соңында Рим империясының әскерлері Масаданы қоршауға алып, онда жасырынған 960 яһуди көтерілісшісі мен олардың отбасылары жаппай өз-өзіне қол жұмсаған. Масада Арад қаласынан шығысқа қарай орналасқан. Масада – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген және Иерусалимнен кейін Израильдегі ең танымал туристік орын.

Кесария

Кесарияның ежелгі қаласы римдік және крестшілердің қираған орындарын қамтиды, мысалы, амфитеатр мен ипподром. Мұнда классикалық және эстрадалық музыканың тікелей концерттері жиі өткізіледі. Бұдан бөлек, киелі Пауылдың тұтқын ретінде Римге апарылған порты да осы қалада орналасқан. Кесария Израильдегі ең үлкен археологиялық қазбалардың бірі болып табылады.

Бейт-Шеан

Бейт-Шеан (Сцитополис) – Римдік Декаполис қаласы. Таяу Шығыстағы ең үлкен археологиялық орындардың бірі.

Бейт Шеарим

Бейт-Шеарим ұлттық паркі – ежелгі еврейлердің зираты. Онда жануарлар мен менора сияқты маңызды белгілермен безенген көптеген еврей қабірлері сақталған. Сондай-ақ, бұл паркте еврей қаласының және ежелгі синагог қираған қалдықтары да бар.

Киелі кітапта айтылған

Израильде шамамен 200 Киелі кітаптағы Телл бар. Телл – табиғаттың құрастырмаған, адамдардың қираған елді мекендерінің нәтижесінде пайда болған археологиялық орын. Киелі кітаптағы Теллдер қола дәуірінен қалған және Ескі өсиетте айтылған ежелгі қалаларда орналасқан. Іріктелген қалалар – Тель-Хазор, Тель-Мегиддо және Тель-Бер-Шева, олар ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне де кіреді. Бұл Теллдерде әлемдегі ең көне су жүйелерінің кейбіреулері де сақталған. Израиль айналасындағы басқа Киелі кітаптағы Теллдерге Иерусалим, Тель-Арад, Тель-Гезер және Тель-Лахиш кіреді.

Кармел тауындағы үңгірлер

Кармел тауындағы адам эволюциясы орындары – Нахал Меарот табиғи қорығы – Солтүстік Израильдің Хайфа қаласындағы Кармел тауындағы адам эволюциясының орны. Онда Меарат Хатанур (Пеш үңгірі; сондай-ақ Табун үңгірі деп белгілі), Меарат Хагамал (Түйе үңгірі), Меарат ХаНахал (Ағыс үңгірі) және Меарат ХаГеди (Жас қозы үңгірі) сияқты төрт үңгір бар. Бұл орын 2012 жылы ЮНЕСКО-мен жалпыға ортақ құндылық деп жарияланды. Орын тарихқа дейінгі адамдардың қоныстануын және алғашқы жерлеудің бірегей дәлелін көрсетеді.

Негевтегі хош иісті заттар әкелетін жол

Нөгер жолы – Негев шөлінің қалалары – Иорданияның Петрасы мен Газа арасында орналасқан Негев нөгер жолында Набатейлер көптеген бекіністер, керуенсарайлар салған. Бірақ бұл маңызды сауда жолында орналасқан Авдат, Мамшит, Шивта және Халуза қалаларымен әсіресе танымал. Негев нөгер жолы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұрасы тізіміне енген.

Ежелгі мәжілісханалар

Израиль – иудаизмнің туған жері және еврей тарихының алқабы. Оған Солтүстік Израильден Оңтүстік Израильге дейінгі Екінші ғибадатхана дәуірінен және Византия-мұсылман дәуірінен қалған көптеген ежелгі синагогалар кіреді. Ең әсерлі синагога қалдықтарының ішінде Капернаум, Магдала, Масада, Аним, Бар’ам, Гуш Халав, Бейт Альфа, Хукок, Набратейн, Эйн Геди, Цезарея және Хамат Тиберияс синагогалары бар. Қосымша синагогаларды Израиль басып алған Батыс Жағалауда, мысалы Сусия және Иродиумда, сондай-ақ Голан биіктіктерінде, мысалы Гамла және Умм эль Канатирде табуға болады.

Мұсылман ғибадатханалары

Арсуф қаласының ежелгі қаласының қасында Сиддна Али мешіті тұр, ол әлі де қолданыста және мұсылман қасиетті адамының қабірін сақтайды. Жергілікті мұсылман дәстүрі бойынша Мұса (Мұса пайғамбар) қабірі саналатын Наби Муса қасиетті орны Батыс Жағалаудағы Иерихон қаласының жанында орналасқан.

Авшалом сталактиттері үңгірі

Авшалом үңгірі, сондай-ақ Сорек үңгірі немесе Сталактиттер үңгірі деп аталады, бұл Ела тауының батыс беткейінде орналасқан 5000 м² үңгір. Ол Израильдің Яһуда тауларындағы, сталактиттердің тығыз шоғырланған ерекше орны. Үңгірдегі кейбір сталактиттердің ұзындығы төрт метрге жетеді, ал кейбіреулері 300 000 жылға дейін созылатындығы анықталған. Кейбіреулері сталагмиттермен қосылып тас бағаналарды құрайды.

Қарком тауы

Хар Карком ("Шафран тауы" иврит тілінде), немесе араб тілінде Джабаль Идейд – Израильдің оңтүстік-батысындағы Негев шөлінде, Петра мен Кадеш-Барнеаның арасында орналасқан тау. Израильдіктер Синай түбегінен Петраға шамалы қисайған түзу сызықпен сапарлаған деген болжамға сүйене отырып, көптеген ғалымдар Хар Каркомның Киелі кітаптағы Синай тауы болу мүмкіндігін қарастырды. Осы теорияға сәйкес, Эммануэль Анати тауды қазба жұмыстарынан өтеді және оның ежелгі тас дәуіріндегі діни орталық болғанын анықтайды. Таудың төңірегіндегі жазық ғибадатханалармен, құрбандық алаңдарымен, тас шеңберлермен, тас тіреулермен және 40 000-нан астам тасқа салынған суреттермен жабылған. Анати өз зерттеулерінің нәтижесінде Хар Каркомды Синай тауымен теңестіргенімен,[1][2] бұл жердегі діни қызметтің ең жоғары деңгейі б.з.д. 2350-2000 жылдарға дейін созылуы мүмкін, ал тау б.з.д. 1950-1000 жылдар аралығында тасталған болуы мүмкін; Көшпенділердің шығуы кейде б.з.д. 1600-1200 жылдарға дайлануы мүмкін. Дегенмен, ғалымдар б.з.д. 1600-1200 жылдарға сәйкес келетін археологиялық дәлелдерді қолдаған жоқ. Анати оның орнына, басқа археологиялық мәліметтерге сүйене отырып, Көшпенділердің шығуын б.з.д. 2300 жылға жатқызады.

Ежелгі Ашкелон

Тель-Ашкелон – үлкен археологиялық ескерткіш, онда канандықтар, филистиндер, парсылар, финикиялықтар, гректер, римдіктер, византиялықтар, мұсылмандар және крестшілер сияқты түрлі кезеңдерге жататын қираған орындар кездеседі.

Крестоносцы қамалдары

Израиль аумағының бір бөлігі крестонос әскерінің Иерусалим патшалығымен сәйкес келеді және сол дәуірден сақталған көптеген қамалдар мен қалалардың қорғаныс құрылыстарына ие, бірақ олардың ешқайсысы жаулап алушылар мен уақыттың әсерінен зақымдалмаған. Көпшілігі крестонос әскерімен, ал кейбіреулері мұсылман жауымен салынған. Олардың ең танымалдары – Акра және Кесария қалалары, сондай-ақ Белвоар, Монфорт, Арсуф, Сепфорис қамалдары. Израиль қазіргі таңда Израиль басып алған Голан биіктіктеріндегі арабтар салған Нимрод қамалына да бақылау жүргізеді.

Ғалилея теңізі

Ғалилея теңізі көптеген христиан және яһуди қасиетті орындарының мекені. Яһуди қасиетті орындары Тиберияда орналасқан (көру үшін мына жерге басыңыз), ал христиандық орындары Тибериядан тыс жатыр. Олардың кейбіреулері археологиялық қазбалар, мысалы Магдала, Капернаум, Табға және Бақыттылық тауы. Курси, Гиппос, Хамат Тиберия, Тель Бет Йерах, Хирбат аль Минья және Хоразин сияқты тағы да бірнеше археологиялық орындар бар. Бұдан өзге, онда әртүрлі жануарлар мен өсімдіктер дүниесі де кездеседі.

Арбел тауы мен Хаттин мүйіздері

Арбел тауы Ғалилея теңізінің жанында орналасқан және қамал мен синагогасы бар ұлттық саябақ. Бұл қамал еврей золоттарымен, содан кейін Осман дәуірінде Фахреддин II-нің бұл таудың тік беткейлерінде салынған. Ежелгі синагога 5 ғасырда салынды және ислам дәуірі басталғаннан кейін көп ұзамай қирады. Жақын маңдағы аймақ – Саладиннің Хатин шайқасындағы ислами жеңісімен танымал Хатин мүйіздерінің орны, ал оның жанында пайғамбар Шуайб қабірі орналасқан, Мақам әл-Наби Шуайб друздар діні үшін ең қасиетті қабір; друздар әр жылдың сәуір айында үлкен зиярат етеді.

Рош-Ханкра үңгірлері

Рош-Ханкра үңгірлері – жұмсақ бор тастарында теңіздің әсерінен пайда болған кең үңгірлі туннельдер. Олардың жалпы ұзындығы шамамен 200 метрді құрайды. Үңгірлер әртүрлі бағытта тармақталады, ал кейбір бөлімдері бірімен бірі байланысқан. Бұрын оларға теңіз арқылы ғана қол жеткізуге болатын, сондықтан тәжірибелі су астында жүзушілер ғана барып көре алатын. Бүгінде қонақтарды үңгірлерге жеткізу үшін канат жолы қолданылады. Жақын маңда Рош-Ханкра аталған кибуц орналасқан. Израильдің Нахария қаласы Рош-Ханкрадан оңтүстікке қарай шамамен 10 шақырым (6 миль) қашықтықта жатыр. Үңгірлерге кіру үшін міндетті түрде канат жолынан өту керек. Канат жолы Ливан шекарасына өте жақын орналасқан.

Негев шөлінің Махтеш кратерлері

Махтеш – Израильдің Негев шөліне тән, бірегей геологиялық жер бедері. Махтештің тік беткейлері берік тау жыныстарынан тұрады және олар терең, жабық аңғарды қоршап тұрады, оны әдетте бір ғана уәді кесіп өтеді. Аңғарларда өсімдіктер мен топырақ аз, түрлі түсті тау жыныстарымен қатар әртүрлі жануарлар мен өсімдіктер мекендейді. Ең белгілі және ірі махтеш – Мактеш Рамон. Басқа махтештер: Мактеш Гадол, Мактеш Катан және Ариф тауы.

Ежелгі Сепфорис қаласы

Сепфорис – синагог, виллалар, моншалар, су тоннельдері, крестшілер бекінісі және тағы да басқалары бар ежелгі яһуди қаласы. Ежелгі христиан дәстүрі бойынша, осы жерде Әйгерші Ана мен Жоахим, Құдай ана Марияның ата-анасы тұрған үй орналасқан.

Хула аңғары

Хула көлінің саябағы, иврит тілінде Агамон ХаХула деп аталады, Хула аңғарының оңтүстік бөлігінде, табиғат қорығының солтүстігінде орналасқан. Ол JNF қайта жаңарту жобасының бір бөлігі ретінде құрылды. 1990 жылдардың басында, қатты жаңбырдың салдарынан аңғардың бір бөлігі қайтадан суға батты. Айналасындағы аумақты дамыту және су басқан жерді өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылданды. Жаңа орын күз және көктем маусымдарында мыңдаған көшпенді құстарға екінші үй болды. Көлдің ауданы бір шаршы километрді құрайды және құстардың ұя салатын қорғалған аралдарымен толыққанды. Ол Еуропадан Африкаға және кері бағытта ұшып өтетін көшпенді құстар үшін маңызды аялдамаға, сондай-ақ құстарды қадағалау үшін маңызды орынға айналды. 2011 жылы израильдік орнитологтар Хула көлінің әр жылғы қыста Финляндиядан Эфиопияға көшіп келетін ондаған мың журавльдің (жұлдызшаның) аялдама нүктесі екенін растады. Израильде фермерлер олар көл маңындағы егістерге зиян келтірмеу үшін оларға тамақ береді.

Кешет үңгірі

Израильдің Жоғарғы Галилея аймағындағы үлкен табиғи арка, бұл геологиялық себептерге байланысты жылдар бойы қираған үңгір болатын. Бүгінде тек аркасы ғана қалды және ол кәсіби жаяу жүрушілер арасында танымал орынға айналған.

Құс бақылау

Израиль – құстарды қадағалауға әлемдегі жетекші бағыттардың бірі, сондықтан құс сақтаушылар мен орнитологтар әсіресе Эйлат және Хула аңғары арқылы өтетін жылдық көші-қонды көру үшін осы жерге басады.

Ұлттық парктер мен табиғи қорықтар

Израильде 67 ұлттық парк және 190 табиғи қорық бар. Олардың кейбіреулері археологиялық қазбалар орналасқан жерлерде. Бейт Гуврин-Мареша – Яһуда тауларындағы ірі археологиялық кешен. Сепфорис – күрделі мозаикалары мен тарихи синагогасы бар ежелгі римдік қала. Эйн-Геди – шөлдегі бұлақ, Масада мен Өлі теңізге саяхаттардың басталу орны.

Жаяу жүру жолдары

Израиль ұлттық жолы – бүкіл Израиль мемлекетін кесіп өтетін жаяу жүру жолы. Оның солтүстік ұшы елдің шалқары солтүстігінде, Сирия және Ливан халықаралық шекараларына жақын орналасқан Дан қаласында, ал оңтүстік ұшы Қызыл теңіздегі Израильдің ең оңтүстік нүктесі – Эйлатқа дейін созылады, ұзындығы шамамен 940 км (580 миль). Үнемі жаяу жүрсе, жолды аяқтауға 30–70 күн уақыт кетеді. Иерусалим жолы – Израиль ұлттық жолын Иерусалиммен және Ескі қала аймағымен байланыстыратын жол. Иса жолы – Исаның өмірінен және қызметінен алынған көптеген орындарды байланыстыратын, Иса жүріп өткен жолдармен іздейтін Ғалилея аймағындағы жаяу және қажырлы саяхат жолы. Жол Назареттен басталып, Сепфорис, Кана (Кафр Канна), Хаттин мүйіздері, Арбел тауы, Ғалилея теңізі, Қапарнаум, Табға, Бәпағат тауы, Тиберия, Иордан өзені, Табор тауы және Төбе тауы арқылы өтеді. Голан жолы – Гермон тауының етегінен Оңтүстік Голанның биік жерлеріне дейінгі маршрут. Ол Маждал Шамс, Нимрод, Масаде, Буқ'ата, Одем, Мером Голан және Эйн Зиван сияқты көптеген қалалар мен елді мекендерден өтеді. Көктемдер аңғары жолы – Иордан аңғарының ішінде және айналасындағы маршрут, Бейт-Шеанда және Кибуц Мейравқа жақын Гилбоа тауында аяқталады. Жол көптеген көктемдермен (аймақ осымен танымал) және басқа да тарихи және табиғи көрікті жерлермен байланыстырады. Теңізден теңізге жол – Солтүстік Израильдегі Жерорта теңізінен Ғалилея теңізіне дейінгі жаяу жүру жолы.

Кибуцимдер

Ауылды жерлерде кибуцтар желісі таралып жатыр, олардың кейбіреулері қонақ үйлер мен ауылдық тұру орындарын ұсынады. Олар қазіргі таңда жаңғырту және қайта ұйымдастыру процесінен өтіп жатыр. Израиль тарихына, саясатына, әскеріне және сионизмге зор үлес қосқандары үшін Израильде жақсы белгілі. Ұзақ мерзімді келгендер, яһудилер де, яһуди емес адамдар да, тамақ пен тұру тегін берілуі шартымен кибуцтарда ерікті жұмыс істей алады.

Ресторанның мәдениеті

Қонақжайлылық индустриясының бір бөлігі ретінде, қонақүйлер, мейрамханалар және шарап заводтарын қамти отырып, Израильде 1990 жылдардан бері Жерорта теңізі аймағындағы ең дамыған мейрамхана мәдениеттерінің бірі қалыптасты, ол туристер мен азаматтарға қызмет көрсетеді. Израильдік аспазшылар, қонақ үй иелері, сомельелер және шарапшыларға арналған кәсіби оқыту жоғары деңгейде, ал үздік қонақ үй аспазшылары халықаралық білім мен тәжірибеге ие. Таяу Шығыс тағамдарынан өзге, итальяндық, француздық, грек, орыс, эфиопиялық, балқандық, тай, қытай, американдық және фьюжн тағамдары сияқты этникалық тағамдардың кең ассортиментін ұсынатын мейрамханалар бар. Кейде кибебе сорпасы, мысалы, бамия мен томат сорпасындағы кибебе, қызылша сорпасы дайындалады. Қалаларда кофеханалар көптеп кездеседі және әлеуметтенуге де, іскерлік кездесулерге де арналған орындар ретінде қызмет етеді. Олар көбінесе кофе, шай, жеміс шырыны және газдалған сусындар ұсынады, сондай-ақ көпшілігі нан және сэндвичтер ұсынады; көптегендері жеңіл тағамдар да ұсынады. Көпшілігі Израильдің қолайлы климатын пайдалану үшін сыртқы отыру орындарына ие, ал Тель-Авив кафе мәдениетімен ерекше танымал. Израильде кофе ішу мәдениеті де қалыптасқан, кофе түрлі тәсілдермен дайындалады, мысалы, жылдам дайындалатын (нес), мұздатылған, латте (хафух), итальяндық эспрессо немесе түрік кофесі.

Шарап өндіру орындары

Израильде шарап туризмі туризм саласының қарқынды дамып келе жатқан бір бөлігі болып табылады. 2008 жылдың басында Зихрон Яков пен Биньямина арасындағы төбелерде аймақтың туризмін және Израильдегі шарап туризмін жалпы дамыту мақсатында шарап паркі құрылатыны жарияланды.

Израиль басып алған аумақтар

2021 жылдың наурызында Көпұлтты корпорацияларды зерттеу орталығы мынадай мәлімдеме жариялады: «Еуропа мен Солтүстік Америкадағы туроператорлар сазды тұтынушыларды адастырып, Израиль мен Палестинаға қатысты шатастыратын пакеттік турларды ұсынып отыр. Бұл турлар «Израильге» бағытталған деп көрсетілгенімен, шындығында Палестинаның оккупацияланған аумақтарын (ОА) және оккупацияланған Сириялық Голанды қамтиды. Көптеген турлар заңсыз ізраилдік елді мекендерді қамтиды, олар палестиналық қауымдастықтар мен палестиналық халықтың тұтас алғанда кең ауқымды, ауыр адам құқықтарын бұзуына себеп болып табылады».

Батыс жағалаудағы туризм

Батыс жағалаудағы туризмді 1967 жылы аумақ басылып алынғаннан бері Израиль бақылап келеді. Бұрын Израиль азаматтарына тыйым салынған аумақтар енді туризм үшін қолжетімді болды, сондай-ақ Израиль осы аумақтарда және Шығыс Иерусалимде көптеген ыңғайлы жағдайлар жасап, оларды Израиль және шетелдік туристер үшін тартымды етті. Дегенмен, Израиль азаматтарына Палестина басқармасының бақылауындағы Батыс жағалаудың кейбір бөліктеріне бару шектеулі. Бүгінде Палестина басқармасы мен Израильдің туризм министрліктері Палестина аумақтарындағы туризм мәселелері бойынша Бірлескен туризм комитеті аясында бірлесіп жұмыс істейді. Бейт-Лехем – Рахилдің жерленген орны, Дәуіт патша мен Исаның туған жері. 2008 жылы қалаға шамамен 1,3 миллион турист келді. Қаланың және оның маңындағы танымал орындарға мыналар жатады: Назареттік Исаның туған жері деп саналатын үңгірдің үстінде салынған шіркеу, Нанна алаңы; Бейт Сахурдағы Бағушылар даласы; Сүлейменнің бассейндері; және Салезиан Кремисан монастыры. Ирод – Ұлы Ирод салған бекініс. Оны Израильдің табиғат және саябақтар басқармасы басқарады. Құмран – Өлі теңіз жағалауындағы Өлі теңіз шиыршықтары табылған ежелгі еврейлер мекені. Оны Израильдің табиғат және саябақтар басқармасы басқарады. Наблус – сондай-ақ Шехем деп те аталады, онда Жүсіптің қабірі мен Жақыптың құдығы орналасқан.

Голан биіктіктеріндегі туризм

Голан биіктіктерін Израиль 1967 жылғы алты күндік соғыста Сириядан басып алды және халықаралық қауымдастық оларды Израильдің әскери оккупациясы астындағы Сирия аумағы ретінде мойындайды. Алайда 2019 жылы АҚШ Израильдің бұл аймаққа қатысты егемендігін мойындады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан күшін жойылған акті ретінде танылған Израиль 1981 жылы бұл аумаққа азаматтық заңдарды қолданды. Саяхаттауды жеңілдету үшін Голанды солтүстік бөлігіне, онда көптеген танымал бағыттар орналасқан, және оңтүстік бөлігіне, онда әкімшілік орталық орналасқан, деп бөлуге болады. Саяхат нұсқаулықтары көлік жалдауды немесе ұйымдастырылған турға қатысуды ұсынады. Бұл баяу болғанымен, кейбір саяхатшылар аймақ бойынша автостоппен жүруді қалайды. Тұруға арналған орындар көбінесе жатақханалар мен таңғы ас немесе «зимерлер» деп аталатын шағын коттедждер ұсынылады. Голан биіктіктерінде Израильдің алғашқы шаңғы курорты құрылды. Израиль өзінің аймақтағы беделін нығайту және туристерді тарту мақсатында табиғи жолдар мен басқа да көрікті орындарды құрды. Голан ұлттық парктеріне толы, олар кең ауқымды жаяу серуендеу мүмкіндіктерін ұсынады. Олардың көпшілігі Израильдің Табиғат және Парктер Басқармасымен күтіледі. Алдыңғы соғыстардан қалған миналар, егер олар анық белгіленбеген және қоршалған аймақтардан тыс жерде болса, қауіпті болуы мүмкін. Бұл Голан биіктіктеріндегі алғашқы Израиль шаңғы курорты. Сонымен қатар, көптеген рифтер жағалауға жақын орналасқандықтан, суға түспегендер де Қызыл теңіздің рифтерін оңай көре алады. SCUBA дайверлері үшін су жағдайы жыл бойы жақсы, су температурасы 21–25 °C, ағын аз немесе мүлдем жоқ және орташа 20–30 метрге дейін көрінетін таза сулар бар.

Медициналық туризм

Израиль медициналық туристер үшін танымал елге айналуда. 2006 жылы 15 000 шетелдік келуші медициналық процедуралар алу үшін елге келіп, 40 миллион долларлық кіріс әкелді. Медициналық туристер Израильді бірнеше себеппен таңдайды. Кейбіреулері, мысалы Румыния сияқты, белгілі бір процедуралардың қолжетімді емес Еуропа елдерінен келеді. Басқалары, көбінесе АҚШ-тан, Израильге оталар мен экстракорпоральды ұрықтандыру сияқты емдеулер үшін өз елдеріндегі бағаның бір бөлігіне сапалы медициналық көмек алу үшін келеді. Тағы басқалары әлемдік деңгейде танымал емдік курорт – Өлі теңізге демалуға Израильге келеді.

Туристік демография және экономикалық үлес

Израильдің Туризм министрлігінің мәліметінше, 2009 жылы Израильге келген 2,7 миллион туристің 54%-ы христиан болған. Яһуди туристерінің үлесі 39% құрады. 2009 жылы туризмден түскен кіріс 3,3 миллиард долларды құрады. 2010 жылы туризм елдің ЖІӨ-сінің 6,4%-ын құрады. Дүниежүзілік саяхат және туризм кеңесі Израильдегі туризмнің нақты ЖІӨ өсімі 2010-2020 жылдар аралығында жылына шамамен 5,0% болады деп күтеді. Дүниежүзілік саяхат және туризм кеңесінің (WTTC) болжамына сәйкес, туризмнің ЖІӨ-ге үлесі 2010 жылы 6,4% (12,0 миллиард АҚШ доллары) болса, 2020 жылға қарай 7,2% (22,1 миллиард АҚШ доллары) дейін жетеді деп күтілуде.

Халықаралық танылу және марапаттар

2005 жылы Ernst & Young израильдік туризм туралы толыққанды зерттеу жүргізді. «Израиль туризмінің жаңа нарықтық стратегиясы» атты есеп 2006 жылдың қараша айында жарияланды. Зерттеушілер 2011 жылға қарай халықаралық туристер санын 1,9 миллионнан 4–5 миллионға дейін ұлғайтудың орынды мақсат екенін айтты. Есепте Израильдің халықаралық нарықтар үшін ең тартымды ерекшелігі – оның діни мәдениеті мен тарихы және өте шағын ел ішіндегі үлкен әртүрлілік екендігі көрсетілген. Зерттеушілерге сәйкес, Израильдің әртүрлі мәдениеттері мен діндері, әртүрлі ландшафттары, қалалардың (Иерусалим, Тель-Авив) контрасттары және еуропалық, Солтүстік Африкалық және Таяу Шығыс мәдениеттерінің үйлесімі «өте жоғары деңгейдегі әртүрлі тәжірибе» құрайды. Есепте Израильге саяси жағдайлармен байланысты кез келген теріс имиджге қарсы тұру үшін тиісті маркетингтік стратегияларды қабылдау ұсынылды. 2010 жылы Израиль Берлинде өткен әлемдегі ең ірі туристік көрмеде, ITB-де барлық категория бойынша «ең үздік стенд» атағын жеңіп алды. Израиль стенді Таяу Шығыс және Орта Шығыс аймақтарында үшінші рет қатарынан «үздік ұсынушы» атағын иеленді.