Кіріспе
1945 жылы шығыс Пруссия және солтүстік Польшадан теңіз арқылы неміс әскерлерін эвакуациялау
"Ганнибал" операциясы – 1945 жылдың қаңтар айының ортасынан мамыр айына дейін Курлян қанатынан, шығыс Пруссиядан, батыс Пруссиядан және Помераниядан неміс әскерлері мен азаматтық халықты теңіз арқылы эвакуациялауға қатысты неміс теңіз операциясы. Бұл операция Шығыс Пруссия және Шығыс Померания шабуылдары мен оларға қосалқы операциялар кезінде Қызыл Армияның ілгерілеуіне байланысты болды. Бұл операция тарихта теңіз арқылы жүзеге асырылған ең ірі эвакуациялардың бірі саналады.
Өмірбаян
Операция "Ганнибал" жоспарлау 1944 жылдың соңында басталды, бірақ Гитлер мұндай шараларға қарсы болғандықтан, бұл жұмыс сырлы түрде жүргізілді. Эвакуацияларды үйлестіру контр-адмирал Конрад Энгельхардтқа [de] тапсырылды. 1944 жылдың соңына қарай Энгельхардт 22 жолаушылар кемесінен тұратын флотты құрастырды, олардың әрқайсысының салмағы 100 тоннадан асты. Операцияның жалпы жауапкершілігі адмирал Оскар Куммецке берілді. 1945 жылдың басында немістердің аймақта екі эскорт дивизиясы болды: 9-шы эскорт дивизиясы [de] және 10-шы эскорт дивизиясы [de] (Sicherungs Division). 9-шы эскорт дивизиясы негізінен мина тазартқыштардан құралған. Қызыл Армияның 3-ші Белоруссия майданы генерал Иван Черняховский басшылығымен 1945 жылдың 13 қаңтарында Шығыс Пруссияға шабуыл жасады, ал маршал Константин Рокоссовскийдің 2-ші Белоруссия майданымен бірлесіп, 1945 жылдың 23 қаңтарынан 10 ақпанына дейін Шығыс Пруссияны бөліп тастады. Неміс бас адмиралы Карл Дёниц Балтық теңізінің бас қолбасшысы генерал-адмирал Оскар Куммецкеге және Кригсмариненің кемелер бөлімінің басшысы контр-адмирал Конрад Энгельхардтке "Реттунгсакцион" (эвакуация операциясы) жоспарын жасауды және орындауды бұйырды. Дёниц 1945 жылдың 23 қаңтарында оккупацияланған Польшадағы Готенхафенге хабар жіберіп, совет әскерінің операция аймағынан тыс порттарға эвакуациялауды бастауды бұйырды. Операцияның кодовое атауы – "Ганнибал". 19 ақпанда Вермахт Кенигсбергтен Пилауға дейін дәліз ашты, бұл мыңдаған босқындарға қашып кетуге және Польша дәлізінің батысына тасымалдайтын кемелерді Пилауда күтуге мүмкіндік берді. Босқындар сондай-ақ Кранц, Хейлигенбейль, Эльбинг және Пруссия Голландиясынан [de] келді. 8 сәуірге қарай Пилауда 450 000-ға жуық босқын жиналды. Әскери қызметкерлер мен неміс азаматтарының көптігі салдарынан операция тарихтағы теңіз арқылы өткізілген ең ірі эвакуациялардың біріне айналды, тіпті бес жыл бұрынғы Дюнкерктегі британдық эвакуациядан да үлкен болды. 15 апта ішінде 494 пен 1080 аралығындағы сауда кемелері, оның ішінде балық аулау кемелері және басқа да алтыбақандар, Германияның қалған ең ірі әскери-теңіз күштерін пайдаланып, 800 000 мен 900 000-ға дейінгі неміс азаматтарын және 350 000 сарбазды Балтық теңізі арқылы Германияға және неміс оккупациялаған Данияға жеткізді.
The 9th Escort Division mainly consisted of minesweepers. The East Prussian Offensive by the Red Army's 3rd Belarusian Front under General Ivan Chernyakhovsky commenced on January 13, 1945 and, with Marshal Konstantin Rokossovsky's 2nd Belorussian Front, subsequently cut off East Prussia between January 23 and February 10, 1945. German Grand Admiral Karl Dönitz ordered General Admiral Oskar Kummetz, as Naval High Commander, Baltic, and Rear Admiral Konrad Engelhardt, head of the Kriegsmarine's shipping department, to plan and execute the Rettungsaktion (evacuation operation). Dönitz radioed a message to Gotenhafen in occupied Poland on January 23, 1945, to begin evacuations to ports outside the Soviet area of operations. The operation was codenamed Hannibal. On 19 February, the Wehrmacht had managed to open up a corridor from Königsberg to Pillau, which allowed thousands of refugees to escape and wait for ships in Pillau, which would eventually transport them west of the Polish Corridor. Refugees also came from Cranz, Heiligenbeil, Elbing and Preußisches Holland [de]. By 8 April as many as 450,000 refugees were in Pillau. The flood of military personnel and German civilians eventually turned the operation into one of the largest evacuations by sea in history, even larger than the far more widely known British evacuation of Dunkirk five years earlier. Over a period of 15 weeks, somewhere between 494 and 1,080 merchant vessels of all types, including fishing boats and other craft, and utilizing Germany's largest remaining naval units, carried between 800,000 and 900,000 German civilians and 350,000 soldiers across the Baltic Sea to Germany and German occupied Denmark.
Бастау
"Ганнибал" операциясы 1945 жылдың 23 қаңтарында басталды. Бастапқыда тек 14 лайнер, 5000 тоннадан асатын 23 жүк кемесі және көптеген кіші кемелер қолда болды. 30 қаңтарда Вильгельм Густлофф, Ханса және кит аулау фабрикасы кемесі Уолтер Рау Польшадағы Готенхафен портынан Кильге қарай жолға шықты. Ханса техникалық бұзылуларға байланысты портқа қайта оралуға мәжбүр болды, бірақ Густлофф, бортында 10 000-нан астам азаматтық және әскери қызметкерлермен, жолын жалғастырды. Ол Померания жағалауында советтік С 13 су асты кемесімен торпедаланып батып кетті, нәтижесінде шамамен 9500 адам қаза тапты – тарихында бір кеме батып кетуден туған ең ірі шығын. "Вальтер Рау" кемесі аман қалды. 9 ақпанда SS генералы фон Штубен Пиллаудан 3000-ден 4000-қа дейін әскери қызметкерлермен Свинемундеге қарай жолға шықты. Ол да S 13 су асты кемесімен түн ортасынан кейін батып, 650 адам аман қалды. Наурыздың басында неміс крейсері "Адмирал Шер" үш неміс эсминцісімен және "Эльбинг" класындағы торпедалық қайық "Т36" қайығымен бірге Вуллин маңындағы неміс плацдармына жақын жерде күзеттік міндетін атқарды. Бұл операция кезінде әскери кемелердің шағын кемелері сол аймақта оқшауланған 75 000-нан астам сарбаз бен азаматтық адамдарды эвакуациялады. Олар жағалаудағы үлкен соғыс кемелеріне және басқа да көліктерге жеткізілді. Көліктердің бірқатары батып кеткенімен, SS Deutschland сияқты үлкен лайнерлер өтіп, әрқайсысы 11 000-ға жуық сарбаз бен азаматтық адамды алып өтті. 4-5 сәуір түнінде шағын қайықтар мен десанттық кемелерден құралған флотилия Оксхофтер Кампеден 30 000-нан астам сарбаз бен азаматтық адамды эвакуациялап, Хелаға жеткізді. Сәуір айында ғана Данцигтен (қазіргі Гданьск) Хелаға шамамен 265 000 адам эвакуацияланды. 15 сәуірде тағы бір үлкен конвой, құрамында төрт лайнер және басқа да көліктер, 20 000-нан астам сарбаз бен азаматтық адаммен бірге Хеладан жолға шықты. 16 сәуірде "Гойя" L-3 торпедасымен торпедаланып батып, 6000-нан астам адам қаза тапты; 183 адам аман қалды. 1 мамырда Рейх президенті болған Карл Дёниц соғысты жалғастыруға бекінді, тіпті генерал-оберст Карл Хилпертке Курланд қалтасынан Германияға эвакуациялауда жауынгерлік әскерлерге басымдық беруді бұйырды. 6 мамыр күні түстен кейін, британдық әскерлер оның үйіне жақын келгенде ғана ол бұл жоспардан бас тартты. 1 мамырдан 8 мамырға дейін Хела жағалауынан 150 000-нан астам адам эвакуацияланды. 1945 жылдың 8 мамырындағы соғыстың соңғы күні сағат 21:00-де Латвияның Липая (Либау) қаласынан 18 000 сарбаз бен азаматтық адамды алып, 92 үлкен-кішілі кемеден тұратын конвой жолға шықты. Соғыстың соңғы күні немесе одан кейін шағын кемелерге отырған бірнеше жүз адам советтік торпедалық катерлерімен (MTB) тұтқындалғанмен, неміс капитуляциясының шарттарымен мұндай қозғалыстарға тыйым салынғаннан кейін батысқа эвакуация кем дегенде бір апта бойы жалғасты.
freighters of more than 5,000 tons and many other smaller ships. On January 30, Wilhelm Gustloff, Hansa, and the whaling factory ship Walter Rau left the harbor at Gotenhafen in occupied Poland, bound for Kiel. Hansa was forced to return to port with mechanical trouble, but the Gustloff, overcrowded with more than 10,000 civilians and military personnel aboard, continued. She was torpedoed and sunk by the Soviet submarine S 13 off the Pomeranian coast, with possibly as many as 9,500 deaths, the largest loss of life in a single ship sinking in history. Those on Walter Rau eventually reached Eckernförde. On February 9, the SS General von Steuben sailed from Pillau with between 3,000 and 4,000 mostly military personnel on board, heading for Swinemünde. She was also sunk by the S 13, just after midnight, with 650 survivors. In early March, a task force composed of the German cruiser Admiral Scheer accompanied by three German destroyers and the Elbing class torpedo boat German torpedo boat T36 were giving cover to a German bridgehead near Wollin. During that operation, naval small craft evacuated over 75,000 soldiers and civilians who had been isolated in that area. They were taken to larger warships and other transports lying offshore. While a number of these transports were sunk, large liners such as SS Deutschland got through and carried up to 11,000 soldiers and civilians each. During the night of April 4–5, a flotilla of small boats and landing craft evacuated over 30,000 soldiers and civilians from Oxhöfter Kämpe and took them to Hela. It is estimated that nearly 265,000 people were evacuated from Danzig (modern Gdańsk) to Hela during the month of April alone. On April 15, another large convoy consisting of four liners and other transports left Hela with over 20,000 soldiers and civilians. On April 16, the Goya was torpedoed and sunk by L 3, with the loss of over 6,000 lives; 183 survived. Initially, on his becoming Reich President on May 1, Karl Dönitz was determined to continue the war, going so far as to instruct Generaloberst Carl Hilpert that combat troops would have priority in evacuation to Germany from the Courland Pocket. It was not until the afternoon of May 6, with British troops practically on his doorstep, that he gave up on that plan. From May 1 to May 8, over 150,000 people were evacuated from the beaches of Hela. At 21:00 on May 8, 1945, the last day of the war, a convoy consisting of 92 large and small vessels left the Latvian city of Liepāja (Libau) with 18,000 soldiers and civilians. While several hundred of those who had boarded small ships on the last day of the war or after were captured by Soviet MTBs, evacuations to the west continued for at least a week after all such movements were prohibited by the terms of the German surrender.
Жедел жетіспеушіліктер
Жетіспеушілік операцияны қиын жағдайға түсірді, соның ішінде азық-түлік пен дәрі-дәрмек нацистік әкімшілік үшін ең маңызды мәселелер болып саналды, нәтижесінде құтқару кемелерінде қарттар мен өте кішкентай балалардың көптеп қаза болуына себеп болды.