Кіріспе
Вирустар туысы
Пестивирустар – Flaviviridae тұқымдасына жататын вирустар туысы. Пестивирустар туысына жататын вирустар сүтқоректілерге, соның ішінде Bovidae (сияыр, қой және ешкілерді қамтиды) және Suidae (тұяқтың түрлі түрі) тұқымдастарына жататын жануарларды жұқтырады. Бұл туыста 11 түр бар. Осы туысқа байланысты аурулар: қан тоқтау синдромдары, түсік және өлімге әкелетін шырышты қабық аурулары.
Құрылымы
Пестивирустардағы вирустар қабықшамен оралған, шар тәрізді геометрияға ие. Олардың диаметрі шамамен 50 нм. Геномдар сызықтық және бөлінбеген, ұзындығы 12 кб шамасында. Кейде вириондарда (жеке вирус бөлшектерінде) жануар геномының көшірмелері кездеседі, бірақ бұл қалыпты жағдай емес. Геномның 3' ұшында Poly A тізбегі болмаса да, онда вирус ақуыздарын аудармалау және көбейтуге қатысатын сабақ-ілмек аймақтары бар. Геном құрамында құрылымдық және құрылымдық емес ақуыздарды кодтауға қажетті РНК бар. Пестивирустардың молекулалық биологиясы адам гепацивирустарымен көптеген ортақ белгілермен және ерекшеліктермен байланысты. Екі туыстың да мүшелері үшін геномдық ұйымдастыру және аудармалау стратегиясы өте ұқсас. BVDV үшін жиі гомолог емес РНК рекомбинациясы генетикалық тұрғыдан ерекше вирус пайда болуына алып келеді, олар жұққан жануар үшін өлімге себеп болуы мүмкін.
Аурудың таралуы мен алдын алу
Пестивирус А Австралияда, негізінен ірі қара мал арасында кең таралған. Кейбір ересек ірі қара мал ауруға иммунитеттері бар, ал басқалары өмір бойы вирус тасымалдаушы болады. Егер ұрық жүктіліктің алғашқы үш-төрт айында жұқтырса, онда вирусқа қарсы антиденелер өндірмейді. Мұндай жағдайда жануарлар көбінесе туғанға дейін немесе туғаннан кейін қысқа уақыттан соң өледі. Жемшөптік мал арасында ауру мұрын шырышы және тығыз байланыс арқылы өте оңай таралады, сондай-ақ жұқтырылған шырышты қабықтары бар жануарлар күніне миллиондаған BVDV бөлшегін бөліп шығарады. Пестивирус инфекциясының белгілеріне диарея, тыныс алу проблемалары және қан тоқтау бұзылыстары жатады. Пестивирус А вакциналары бар және малдың орналасқан жеріне және аймақтағы эндемикалық штаммға қарай дұрыс вакцина штаммын қолдану қажет. Иммунитетті сақтау үшін бұл вакцинацияны жүйелі түрде жасау керек.
Вакциналар
Қазіргі уақытта әлемде, негізінен Солтүстік және Оңтүстік Америкада, 120 тіркелген БВД вакцинасы қолданылуда. Бұл әдеттегі модификацияланған тірі вирус (MLV) немесе инактивацияланған/өлтірілген вирустық вакциналар. BVDV-нің зиянды әсерінің басым бөлігі туа біткен бұзауларға тиесілі және инфекцияның уақытына байланысты. Вакцина ірі қара малдың вирустық диареясына (БВД) қарсы тиімділігін дәлелдемеді, себебі вакцина жасалғаннан бері БВД-нің таралуы азаймады. Жүктіліктің дамуының алғашқы кезеңінде вирусқа шалдыққан жануарлар тұрақты инфекция (ПИ) жұқтыруы мүмкін және BVD-ге иммундық жауап бере алмайды. Бұл жануарлардың мал қорасында болуы және олардың вирусты таратуы вакцинациядан бұрын мал қорасындағы басқа жануарларды жұқтыруы мүмкін. ПИ жануарлары антиденелер өндірмейді және мал қорасының негізгі инфекциялық көзі болып табылады, сондықтан инфекциялық көздерді жою үшін оларды іріктеу қажет. Вакциналар ұрық инфекциясын алдын ала алмайды, сондықтан бұл ірі қара мал қоралары үшін үлкен инфекция көзі болып табылады. Маркерлік вакциналар аталған аурудың таралуы жоғары аймақтардағы жануарлар ауруларын жою үшін пайдалы құрал болып табылады. Химерлік CP7 E2alf өзгерген жасуша тропизмінің шошқаларға қалай әсер ететінін зерттеу үшін қолданылады, бұл тек пестивирустың жабысуын, кіруін және жиналуын жақсырақ түсіну үшін құрал ретінде ғана емес, сонымен қатар модификацияланған тірі CSFV "маркерлік вакциналарын" білдіреді. Нуклеокапсидтік С ақуызы және үш конверттік гликопротеиндер – Эрнс, Е1 және Е2 – вирионның құрылымдық компоненттері. Алғашқы ErnsE1E2 прекурсоры мен капсид ақуызын бөлшектеп алудан басталып, одан кейін гликопротеинді өңдеу E2 C терминалының соңында бөлшектеп алу арқылы жүргізіледі. РНК вирусының полибелогында жаңа типті сигналдық пептидазаның бөліну орны анықталды. Ең маңызды құрылымдық ақуыз – E2, ол жасушалық үстіңгі рецепторлармен өзара әрекеттесіп, цитотоксикалық Т лимфоциттер мен бейтараптандырушы антителолардың жауаптарын тудырады. E2 – I типті трансмембраналық белок, оның массасы 55 кДа. Үш гликопротеин де вирустың жабысуына және мақсатты жасушаларға кіруіне көмектеседі. Вирустың енуі мен жұқпалылығы үшін гетеродимерлік E1 және E2 молекулалары қажет. E1 I типті трансмембраналық ақуыз болып саналады және массасы 33 кДа. Үш гликопротеиннің ішінде E1 функциялары ең аз дамыған және ең аз түсінікті. Вирустың гликопротеиндері оның өмірлік циклы бойы әр түрлі міндеттерді орындауы керек, осылайша вирус клеткаларға немесе жануарларға сәтті жұқтырып, көбейіп, содан кейін зардап шеккен клеткалардан кетеді. Бұл әрекеттерді жануарлар популяциясында өзін-өзі ұстап тұру үшін қоныс иелерімен өзара әрекеттесудің, жасушалармен инфекция мен көбейту үшін өзара әрекеттесудің және басқа вирустық ақуыздармен байланысып, өмір сүруші вирионды қалыптастырудың өзара ерекшеленетін үш санатына бөлуге болады. Гидрофобтық зәкір тізбегі болмаса да, пестивирустардың құрылымдық гликопротеіні E(rns) оның COOH терминалы арқылы вируонға және жұқтырған жасушалар мембранасына қосылған. Эрнс, конверттік гликопротеин, жақында RNase ретінде танылды. РНаздар биологиялық әсерлерінің әртүрлі түріне ие. Олардың иммунодепрессант, нейротоксикалық және гельминтке қарсы әсері дәлелденген. Эрнс жасуша мембранасына зақым келтірмей, әртүрлі лимфоциттердің ақуыз синтезін қатты төмендетті. Пестивирустық инфекциялардың симптомдарына лейкопения және иммунодепрессия жатады. Пестивирустардың патогенезінде ERNS өте маңызды. ERNS деп аталатын пестивирустың жапсырма гликопротеіні вирустың қосылуы мен жасушаның жұғуы үшін өте маңызды. ЭРН-де, басқа екі конверттік ақуыздар E1 және E2-ден айырмашылығы, трансмембраналық домен жоқ және оның едәуір бөлігі инфекцияланған ортаға бөлінеді. Эрнс С-оңшағы мембраналық зәкір, ұсталу / секреция сигналы, жасуша бетіндегі гликозаминогликандар (GAG) байлау орны, сигналдық пептидазаның бөліну орны және басқа да қызметтер атқарады. Эрнс массасы 44–48 кДа. Бұл ақуыз кейбір таза вирустарда да кездеседі, бұл пестивирустың қаптамасына қалай жабысатыны туралы маңызды және қызықты сұрақ тудырады. Вирусты бейтараптандырушы антиденелер негізінен пестивирустың E2 гликопротеиндерін нысанаға алады, олар рецепторларды байлау және қожайынның ауқымын шектеуде де қызмет етеді. Пестивирустар жасушаларға кірген кезде олардың қожайынның ерекшелігі E2 реттілігі мен құрылымына әсер етеді. Қаптамалы вирустар инвазия...