Кейнагнатус: Кейінгі жақ динозаврының туысы

Кіріспе

Кешік Қаңтардың соңғы кезеңінен таралған динозаврлар туысы: цинодонт.

Каенагнатус ("жаңа жақ") – Кешік Қаңтардың соңғы кезеңіне (Кампан кезеңі; ~75 миллион жыл бұрын) жататын каенагнатид овираптозавр динозаврының туысы. Оның қалдықтарының ішінде төменгі жақ сүйектері, құйрық омыртқасы, қол сүйектері және артқы аяқтары бар, бәрі де Канаданың Альберта провинциясындағы Динозаврлар паркі формациясынан табылған. Каенагнатус шамамен ұзын және салмағы болған.

Сипаттама

Кейнгнатус ірі овираптозавр болған, кейбір үлгілері оның Анзумен шамалас өлшемге жеткенін көрсетеді. Анзу сияқты, оның да тіссіз төменгі мүсіні болған, ол елмизауриндердікінен беткейірек келген. Сондай-ақ ол Анзумен бірге елмизауриндерге қарағанда жұмсақ дене бітіміне ие болған. Барлық овираптозаврлар сияқты, оның да қауырсын қаптамасы болғанға ұқсайды.

Жіктеу

Бұл динозаврдың тарихы шатастырады. 1936 жылы жақтар жиынтығы (CMN 8776) табылды, кейіннен «жақындағы жақ» деген мағына беретін Caenagnathus деген ат берілді; алғашқыда олар құстың жақтары деп есептелді. 1988 жылы 1923 жылдан бері сақталып келген бір үлгі табылып, зерттелді. Бұл қазба бірнеше фрагментарлық овираптозавр түрлерін бір динозаврға біріктіру үшін пайдаланылды, ол бастапқыда ұзақ уақыт бойы Caenagnathus сияқты бір жануардан шыққан деп саналған екі қол үшін аталған Chirostenotes тұқымына жатқызылды. Осы қалдықтарға алғаш берілген ат Chirostenotes болғандықтан, көп жылдар бойы ол ғана жарамды деп есептелді. Алайда, Senter мен Parrish (2005) Caenagnathus пен Chirostenotes арасындағы теңдестікке күмән келтірді, себебі Epichirostenotes голотипіне кіретін жоғарғы жақ сүйектері CMN 8776-мен сәйкес келмеді. Senter (2007) жүргізген Coelurosauria-ның кладистік талдауы Caenagnathus-тың Caenagnathoidea ішінде негізгі жағдайда екенін, ал Chirostenotes-тің Elmisaurus-қа байланысты туынды таксон екенін көрсетті. 2014 және 2015 жылдары толық үлгілердің табылуымен Caenagnathus-тың басқа каенагнатты овираптозаврлармен қарым-қатынасы мен мәртебесі аныла бастады. 2014 жылы Anzu wyliei-дің сипаттамасы алғашқы толық caenagnathid болды және фрагментарлық үлгілер арасындағы айырмашылықтарды түсіндіруге көмектесті. Филогенетикалық талдаулар Caenagnathus collinsi-нің Anzu-ға, ал емес Chirostenotes-ке жақын екенін анықтады. Бұрын Caenagnathus-қа жатқызылған екінші түр, «Caenagnathus» sternbergi, 2014 жылғы бір талдауда Anzu және Caenagnathus топтамасының бауырлас таксоны болып танылды. 2015 жылы Caenagnathus collinsi-ге жататын жаңа қазба қалдықтары табылды. Олар кішкентай Chirostenotes пен үлкен Anzu арасындағы мөлшері мен анатомиясы бойынша аралыққа жататын сияқты, бұл олардың болжамды қарым-қатынасын қолдайды. Бұл сүйектерді аяқ-қолдардың, әсіресе қол мен метатарсальдардың ерекшеліктері арқылы Chirostenotes-тен және қазіргі «Leptorhynchos» elegans-тан ажыратуға болады. Funston мен Currie (2020) сипаттаған жаңа Chirostenotes үлгісінде сақталған жамбас, екі таксон да Caenagnathidae-нің бір бөлігі болғанына қарамастан, Caenagnathus-тың Chirostenotes-тен ерекше туыс екенін көрсетеді.

This dinosaur has a confusing history. In 1936, a set of jaws (CMN 8776) were found, and later given the name Caenagnathus, meaning 'recent jaw'; they were first thought to be those of a bird. In 1988, a specimen from storage since 1923 was discovered and studied. This fossil was used to link the discoveries of several fragmentary oviraptorosaur species into a single dinosaur, which was assigned to the genus Chirostenotes, originally named for a pair of hands that were long considered to come from the same animal as Caenagnathus. Since the first name applied to any of these remains was Chirostenotes, this was the only name recognized as valid for many years. However, Senter and Parrish (2005) doubted the synonymy of Caenagnathus with Chirostenotes, noting that the maxillary remains included in the Epichirostenotes holotype didn't overlap with CMN 8776. A cladistic analysis of Coelurosauria by Senter (2007) found Caenagnathus to fall basally within Caenagnathoidea, while Chirostenotes fell as a derived taxon related to Elmisaurus. The status and relationships of Caenagnathus to other caenagnathid oviraptorosaurians began to be resolved with the discovery of more complete specimens in 2014 and 2015. The description of Anzu wyliei in 2014 represented the first nearly complete caenagnathid, and helped to clarify the differences between the more fragmentary specimens. Phylogenetic analyses found Caenagnathus collinsi to be more closely related to Anzu than to Chirostenotes. A second species which had previously been referred to Caenagnathus, "Caenagnathus" sternbergi, was found to be the sister taxon to the grouping of Anzu and Caenagnathus in one 2014 analysis. In 2015, new fossil remains were found to belong to Caenagnathus collinsi. These appeared to be intermediate in size and anatomy between the smaller Chirostenotes and the larger Anzu, lending support to their hypothesized relationships. These bones can be distinguished from Chirostenotes and contemporary "Leptorhynchos" elegans by features of the limbs, specifically the hand and metatarsals. A new Chirostenotes specimen described by Funston and Currie (2020) preserving a mandible provides further evidence that Caenagnathus is a distinct genus from Chirostenotes despite both taxa being part of the Caenagnathidae.