Кіріспе

Лептоцератопсид динозаврлар туысы (Udanoceratops, "Уданның мүйізді беті" деген мағына береді) – Монголияның соңғы креда кезеңінде өмір сүрген ірі лептоцератопсид динозаврлар туысы.

Ашылу

Udanoceratops тұңғыш рет 1992 жылы орыс палеонтологы Сергей Курзанов атайды және сипаттайды, ал түбіртек түрі – Udanoceratops tschizhovi. Голотип (PIN 3907/11) 1980-ші жылдары Өмнөгови провинциясындағы Джадохта формациясының Удан Сайр (сонымен қатар Удин Сайр немесе Үүден Сайр деп те аталады) орнынан жиналды, бұл кездің шағын кезеңі – Кейі Крета кезеңінің Кампан сатысы. Туыстың атауы холотип табылған орнының атынан (Удан Сайр) және грек тілінен алынған, онда ceras/κέρας сөзі "мүйізді" және ops/ωψ сөзі "бет" дегенді білдіреді. Уданоцератопс ең жақсы түбіртек үлгісінен белгілі, ол үлкен, салыстырмалы түрде жақсы сақталған және дерлік толық бас сүйегінен, сондай-ақ омыртқаларын қоса алғанда, дене қалдықтарынан тұратын үлкен жеке тұлғаны көрсетеді. 1993 жылы палеонтолог Томаш Ежикевич жақын орналасқан Баян Мандаху формациясынан Уданоцератопсқа жатқызылған үлкен бас сүйегі ("шамамен 1 метрге жуық ұзындығы") туралы хабарлады. Алайда, 2020 жылы польшалық палеонтолог Łukasz Czepiński Баян Мандаху коллекцияларында Уданоцератопсқа жататын үлгілердің жоқтығын көрсетті, және бұл қалдықтар сол кездегі (және салыстырмалы түрде үлкен) Protoceratops hellenikorhinus-пен шатастырылған болуы мүмкін екенін атап өтті. 2004 жылы Виктор С. Терещенко Udanoceratops aff. tschizhovi-ге жас үлгіні (PIN 4046/11) жатқызды, ол Дорногови провинциясындағы Бага-Таряч орнынан алынған, Терещенко бұл үлгіні Джадохта формациясына жатқызды. Махито Ватабе және оның командасы 2010 жылы жариялаған Гоби шөлінің қазбалы орналасқан жерлеріндегі геологиялық талдаулар, бұл орнының Маастрихт сатысының Барун Гоёт формациясымен ең жақсы сәйкес екенін көрсетті. Алайда, осы үлгіге берілген атау содан бері "Udanoceratops" sp. -ден ?Udanoceratops sp. -ге дейін өзгерді.

Сипаттама

Уданоцератопс - ірі кератопсия, шамамен 7 метрге дейін жететін және салмағы 3 тонна болатын. Қазірге дейін белгілі ең ірі лептоцератопсид. Бас сүйегінің қысқа қаптамасы болған, көздері мен мұрнының үстінде мүйіздері болмаған. Оның бас сүйегі шамамен 1 метрге жуық болған. Төменгі жағы ерекше күшті.

Жіктеу

Уданоцератопс Сератопсияға (атауы грек тілінен алынған, "мүйізді бет" деген мағынаны білдіреді) жатады, бұл - Креда кезеңінде Солтүстік Америка мен Азияда гүлденген, попугай сияқты тұмсықтары бар шөп жейтін динозаврлар тобы. Ол сол кездегі жалғыз азиялық өкілі ретінде Солтүстік Американың Лептоцератопсы, Монтаноцератопсы және Преноцератопсымен бірге Лептоцератопсидтер тұқымдасына кіреді.

Палеобиология

Уданоцератопс, барлық кератопсиялар сияқты, шөппен қоректенетін жануар болған. Ұзындығы қысқа, терең жақтары оған күшті шағуға мүмкіндік берген. Тіссіз мүсігі сабақтар мен жапырақтарды ұстап, жұлып алуға арналған, ал басқа лептоцератопсидтердегідей, тістер қию және ұғып-езу әрекеттерін біріктіретіндей болған. Лептоцератопсидтердің тамақтануға бейімделуі салыстырмалы түрде қатаң тағамдарды жегенін көрсетеді, алайда бор дәуірінде Гоби шөлінде өскен өсімдіктер туралы көп мәлімет жоқ.