Кіріспе
Туранцератопс ("Тұран мүйізді беті") – Өзбекстанның Қырық дәуірінің соңғы кезеңіне жататын Биссекти формациясынан табылған, шөппен қоректенетін кератопсиялық динозаврлар туысы. Қазбалар шамамен 90 миллион жыл бұрынғы, орта және соңғы турон қабаттарына жатқызылған. Бас сүйегінде, сератопсидтерде кездесетіндей, екі ұзын қас мүйізі болған, алайда Туранцератопс ертедегі кератопсиялықтар мен сератопсидтер арасындағы көпірлік түр болып көрінеді, өзі сератопсид емес.
Turanoceratops ("Turan horned face") is a genus of herbivorous ceratopsian dinosaur from the late Cretaceous Bissekty Formation of Uzbekistan. The fossils dated from the mid late Turonian stage, roughly 90 million years ago. The skull bore a pair of long brow horns like those seen in the Ceratopsidae, although Turanoceratops appears to have been transitional between earlier ceratopsians and ceratopsids, and not a ceratopsid itself.
Ашылуы және атауы
1920 жылдардан бастап, кеңестік ғалымдар Навои облысының Жарқадук ауданында фрагментті қазбаларды тапты, олар кейбір цератопсидтердің болған болуы мүмкін деген қорытындыға келдірді. 1988 жылы палеонтолог Лев Александрович Несов осылар негізінде Turanoceratops tardabilis атауын жариялады, бірақ сипаттамасын бермеді, сондықтан ол әзірге nomen nudum ретінде қалды. 1989 жылы Несов, Л. Ф. Казнишкина және Геннадий Олегович Черепанов түр түрін ресми түрде Turanoceratops tardabilis деп атады. Туыс атауы – бұл Түркістанның ежелгі парсылық атауы Туран және ~ceratops, "мүйізді бет", цератопты атауларындағы кең таралған жұрнақ. Түр атауы латын тілінде "кешіктіру" дегенді білдіреді, бұл ұзаққа созылған зерттеулерге сілтеме жасайды. Голотипі, CCMGE No. 251/12457, зақымдалған сол жақ жоғарғы жақ сүйегінен, тіс бар жоғарғы жақ сүйегінен тұрады. Басқа да қазбалар қарастырылды, бірақ кейінірек олардың кейбіреуі басқа динозаврларға тиесілі екені дәлелденді. Мысалы, ми қабығы (үлгі CCGME 628/12457) зауроподқа жататыны анықталды, ал болжамдағы қалқанша материалы шын мәнінде анкилозаврдың қабық пластиналарынан тұрды. Нақты материалға маңдай мүйіздері, тістері, тістеуіш сүйегі және аяқ-қол элементтері бар пост-орбиталь сүйектері кіреді. 2004 жылы Питер Додсон оны nomen dubium деп санады, бірақ 2009 жылы Ханс Дитер Сюс оның жарамды таксон екенін тұжырымдады. 2009 жылы Сюс эволюциялық ағаштағы төменгі жағдайды көрсететін негізгі белгілерді және жоғары жағдайды көрсететін туынды белгілерді анықтады. Негізгі белгілер – тіс тәжіндегі әртүрлі дамыған екінші қырлар және әр тіс орнына тек екі-үш тіс болуы. Зунисератопқа қарағанда туынды белгілер – тістер санының екі немесе үшке дейін көбеюі және әр тісте екі түбірдің болуы. Жалпы туынды белгілер – маңдай сүйегінің көз ұясының жоғарғы жиегінен шығарылуы және бас сүйегінің шатырында басталатын ойыстардың болуы. Кейбір ғалымдар, мысалы Эндрю Фарк, Сюстің қорытындыларымен келіспеді. Фарк және әріптестері жаңа Turanoceratops қазбаларының филогенетикалық талдауын жүргізіп, оның Ceratopsidae (жақын туыс топ) туысы екенін, бірақ осы кладтың нағыз мүшесі емес екенін анықтады. Сюс пен Александр Аверианов бұл талдауды сынға алып, Фарк пен әріптестері талдауларында қазбаның кейбір ерекшеліктерін дұрыс түсінбеген немесе қате кодтаған деп мәлімдеді. Дегенмен, Xu және басқалар (2010) филогенетикалық талдау жүргізіп, Turanoceratops Zuniceratops-тан көбірек туынды екенін және Ceratopsidae-ден тыс екенін, себебі оның бұл топтың бірнеше маңызды синапоморфиялары жоқ екенін тұжырымдады.
Палеобиология
Тураноцератопс, барлық кератопсиялар сияқты, шөппен қоректенетін жануар болған. Бор дәуірінде гүлді өсімдіктер "географиялық жағынан шектеулі болғандықтан", бұл динозавр сол дәуірдің басым өсімдіктерімен: папоротниктер мен қызылжапырақтармен қоректенген болуы мүмкін. Ол өзінің өткір кератопсиялық мүсігін жапырақтарды немесе инелерді жұлып алу үшін пайдаланған.