Кіріспе

Балық түрлері
Оңтүстік Американың қызыл құйрықты сомы

Қызыл құйрықты сом, Phractocephalus hemioliopterus – пимелодид (ұзын мойынтықты) сом балығы. Венесуэлада оны каджаро, Гайанада – банан сом, ал Бразилияда – пирарара деп атайды. Бұл – Phractocephalus туысының қазірге дейін сақталған жалғыз түрі. Бұл балық аквариум саудасында жиі кездеседі, бірақ оның өте ірі ересек өлшемі оны тек ең үлкен аквариумдарға ғана қолайлы етеді.

Қалдық түрлер

Қызылқұйрықты сом – осы туыстың жалғыз тірі өкілі болғанымен, миоценнің жоғарғы сатысына жататын және тек қазба қалдықтарынан белгілі басқа да түрлері бар. P. nassi 2003 жылы Венесуэланың Урумако қаласындағы Урумако формациясынан сипатталған. Тағы бір қазба түрі, P. acreornatus, Бразилияның Акре штатындағы Солимоэс формациясынан белгілі. Бұл туыстың ең кем жасы шамамен 13,5 миллион жылды құрайды. Дегенмен, бұл өте сирек кездеседі және көпшілігі осы мөлшерге жетпейді. Олардың орташа ұзындығы миллиметрлерді құрайды. Бұл түрлі-түсті, ірі сомдардың арқасы қоңыр, бүйірлері сары, ал ерекше көзге түсетін қызыл-сары арқа және қызыл құйрық қанаты бар (содан олардың ортақ атауы шыққан). Кейде арқа, жамбас және анальді қанаттары да қызыл түсті болады. Олардың кең басы, ұзын мойыншалары, қара денесі және ауыздан құйрыққа дейін созылатын ақ ішкі жағы болады. Жоғарғы жақта бір жұп, ал төменгі жақта екі жұп мойыншасы бар. Олардың мойыншалары сезімтал және иіс сезу сезімі ретінде қолданылатын химиялық қабылдағыш жасушаларына ие. Олар жұмыртқа салғаннан кейін сыртқы тыңдану арқылы көбейеді. Олар ықтимал қауіптерден ескерту үшін дыбыс шығару арқылы байланысады. Кешкі және түнгі уақытта тамақтанады және күндіз қозғалмай жатады. Олар су түбінде тіршілік етеді және өте баяу қозғалады. Қызылқұйрықты сом – аумақтық балық. Жергілікті халық қызылқұйрықты сомның етін жемейді, себебі ол қара түсті болады деседі. Таиландта бұл – адамдар әкелген жат түр, қарапайым плеко, зебра тилапиясы және аллигатор балығы сияқты. Кейбір жерлерде одан қорқады, себебі Sobral Santos II жолаушылар кемесі батқанда көптеген жолаушылардың суға батып кетуіне осы балық себеп болды деп есептеледі.

Аквариумда

Қызылқұйрықты сыбаға – Амазонка тақырыбындағы қоғамдық аквариумдарда өте танымал балық, онда олар көбінесе Colossoma macropomum немесе паку сияқты басқа ірі балықтармен, сондай-ақ басқа да ірі сыбағалармен бірге ұсталады. Олардың үлкен бойға жететініне қарамастан, жас балықтарды аквариумдық балық ретінде жиі табуға болады. Аквариумда жақсы тамақтандырылған жағдайда, бұл балықтар өте жылдам өседі, тірі және өлген балықтармен, сондай-ақ басқа да етпен қоректенеді. Тіпті бірнеше сантиметрлік жас балықтар да аквариумдағы көптеген таралған балықтарды (мысалы, тетралар немесе гуппилерді) жұта алады, сондықтан оларды салыстырмалы түрде үлкен балықтармен бірге ұстау қажет. Қызылқұйрықты сыбаға аквариумда жеуге жарамсыз заттарды жұтуға бейім. Көбінесе олар қайтадан құсып шығарылса да, жұту және құсудың екеуі де балық үшін проблема тудыруы мүмкін, сондықтан мұндай заттарды аквариумнан уақытында шығарып алу керек. Қызылқұйрықты сыбаға гормондарды қолдану арқылы басқа балықтармен, мысалы, Pseudoplatystoma немесе жолақты сыбағамен будандастырылған, өмірге қабілетті тағамдық балық – жолақты қызылқұйрықты сыбаға жасау мақсатында. Бұл будандасқан балықтар кейде түрлі атаулармен аквариум хоббиіне түсіп жатады.