Кіріспе

Америка Құрама Штаттарында фельдшерлердің жалпы шолуы

Америка Құрама Штаттарында фельдшер – медициналық шұғыл көмек көрсету қызметтеріне (EMS) жүгінген науқастарға жоғары деңгейдегі шұғыл медициналық көмек көрсетуге бағытталған денсаулық сақтау маманы. Бұл маман пациенттерге күтім көрсету және оларды тасымалдау үшін қажетті күрделі білім мен дағдыларға ие. Фельдшерлер дәрігердің медициналық бақылауымен толыққанды EMS жүйесінің құрамында жұмыс істейді. Фельдшерлер көбінесе ауруханаға дейінгі кезеңде жұмыс істейді, 9 1 1 нөміріне келіп түскен қоңырауларға жедел жәрдем көлігімен жауап береді. Фельдшер – денсаулық сақтау жүйесіне бастапқы кіру нүктесі болып табылады. Мемлекеттік лицензия алудың стандартты талабы – сертификат немесе бакалавр деңгейінде ұлттық аккредиттеуден өткен фельдшерлік бағдарламаны сәтті аяқтау.

Тарих

1970 жылға дейін жедел жәрдемде алғашқы медициналық көмек деңгейіндегі мамандар жұмыс істеді, олар көбінесе «жедел жәрдем көмекшілері» деп аталды. Бұл ертедегі авариялық-құтқару көліктерін құрайтын адамдар үшін ережелер немесе стандартты оқыту шамалы болды. 1966 жылы «Кездейсоқ өлім және мүгедектік: қазіргі қоғамның елеусіз қалған ауруы» атты жарияланған есепте (ЭМС саудасында «Ақ кітап» деп танылады) медициналық зерттеушілер өздеріне таң қалдыратын жайтты ашты: Вьетнам шайқас алаңында ауыр жарақат алған сарбаздар Калифорния тас жолдарындағы автокөлік апатынан ауыр жарақат алғандарға қарағанда жақсырақ аман қалды. Алғашқы зерттеулер осы нәтижелердегі айырмашылықты бірқатар факторларға байланыстырды, соның ішінде жан-жақты травматикалық көмек, белгіленген травматикалық орталықтарға жедел тасымалдау және жаңа типтегі медициналық фельдшер; бұл адамдар сұйықтықтарды алмастыру және тыныс жолдарын басқару сияқты маңызды медициналық процедураларды орындауға оқытылды, бұл құрбанға анықталған көмекке дейін сақталуға мүмкіндік берді. 1960 жылдары Лос-Анджелестегі кардиолог Уолтер С. Граф жүрек ауруымен ауыратын науқастарға ауруханаға шұғыл түрде тасымалдау кезінде тиісті медициналық көмек көрсетілмейтініне алаңдады. 1969 жылы Америка Жүрек қауымдастығының Лос-Анджелес бөлімшесінің президенті болып қызмет еткенде, ол тіркелген медбике және портативті дефибриллятордан тұратын «көшкіл ауыр науқастарға көмек көрсету бөлімшесін» құрды. Сол жылы оның пациенті Кеннет Хан, Лос-Анджелес округі қадағалаушылар кеңесінің мүшесі, қадағалаушыларды округтің өрт сөндірушілерін «Жұмылға қабілетті қарқынды емдеу парамедиктері» ретінде оқытуға пилоттық бағдарламаны мақұлдауға көндірді. Дәрігерлер мен медбикелерден басқа қызметкерлерге шұғыл медициналық көмек көрсетуге рұқсат беру үшін мемлекеттік заңға өзгеріс енгізу қажет болды. Хан дәрігерлер, медбикелер және адвокаттардың қарсылығына қарамастан, 1970 жылғы 15 шілдеде губернатор Рональд Рейган қол қойған 1970 жылғы Ведворт Таунсенд фельдшерлік-акушерлік актісін жазған екі мемлекеттік заң шығарушыны тартты. Келесі айда Фримен Мемориал ауруханасында Графтың басшылығымен фельдшерлік көмекшілерді оқыту басталды. Бұл АҚШ-тағы алғашқы ұлттық аккредиттелген фельдшерлік көмекші бағдарламасы болды. АҚШ-тағы басқа да қауымдастықтар да жедел медициналық көмек көрсетуде тәжірибе жүргізді. Питтсбургтегі Freedom House парамедиктерінің бөлімшесі АҚШ-тағы алғашқы жедел медициналық техника (EMT) оқушылары болып саналады. Питтсбургтегі Питер Сафар КЖС-нің әкесі деп есептеледі. 1967 жылы ол жұмыссыз афроамерикалық ер адамдарды кейіннен АҚШ-тың алғашқы фельдшерлік эскадрильясы Freedom House Ambulance Service болып табылатын қызметке оқытты. Сонымен қатар, үш АҚШ орталығында тәжірибелік бағдарламалар басталды: Майами, Флорида; Сиэтл, Вашингтон; және Лос-Анджелес, Калифорния. Әрқайсысы өрт сөндірушілерді азаматтық әлемдегі ауруханаға дейінгі жағдайда осы жоғары медициналық дағдыларды орындау үшін қолданудың тиімділігін анықтауға бағытталған. Өрт сөндіру бөлімдерінің жоғары басшылары бастапқыда «өрт сөндірушілер инелер салуы» деген түсінікке қарсы болды және пилоттық бағдарламаларды бірнеше рет тоқтатуға белсенді түрде қарсылық көрсетті және тырысты. Сиэтлде Гарборвью медициналық орталығы мен Вашингтон университетінің медициналық орталығында Леонард Кобб бастаған Medic One бағдарламасы 1970 жылы өрт сөндірушілерді жүрек-өкпе реанимациясы бойынша оқыта бастады. 1967 жылы доктор Юджин Нагель Майами қаласының өрт сөндірушілерін АҚШ-тың алғашқы фельдшерлері ретінде инвазивті әдістерді және телеметриямен портативті дефибрилляторларды қолдануға оқытты. 1973 жылы доктор Джонатан Вассербергер осы жаңашыл оқытумен байланысты оқыту бағдарламасын іске асыруға көмектесті. Басқа жерлерде де ауруханаға дейінгі күтімге жаңаша көзқарас дамыды. Портлендтегі Леонард Роуз дәрігері Бак Амбулаториялық қызметімен бірлесіп, жүрек дәрігерлерін оқыту бағдарламасын енгізді және басқа фельдшерлерді де оқытуды бастады. Балтиморлық Р. Адамс Коули, травматикалық медицинаның әкесі, интеграцияланған жедел жәрдем көмегінің тұжырымдамасын ойлап тапты, алғашқы азаматтық Medevac тікұшақ бағдарламасын жасады және бүкіл штаттағы EMS жүйесі үшін науқан жүргізді. Парамедицинаны дамытудың алғашқы қатысушылары болған басқа да қауымдарға Джексонвилл, Флорида, Питтсбург, Пенсильвания және Сиэтл, Вашингтон кірді. 1972 жылы алғашқы азаматтық жедел жәрдем тікұшақ тасымалдау қызметі Flight for Life Колорадо штатының Денвер қаласында ашылды. Жедел жәрдем тікұшақтары жақын арада АҚШ-тың басқа да жерлерінде пайдалануға берілді. Қазіргі кезде көптеген ірі қалалық аймақтарда парамедиктер мен медбикелермен жабдықталған EMS тікұшақтарын пайдалану қалыпты жағдай. Бұл әуе медициналық қызметтердің басым көпшілігі шұғыл медициналық көмек көрсетуге (ауруханаға дейінгі) қосымша, ауыр науқастарды ауруханалар арасында тасымалдау үшін пайдаланылады. Dragnet және Adam 12 атты телехикаялардың продюсері Джек Вебб үшін жұмыс істейтін телепродюсер Лос-Анджелестегі UCLA Harbor Medical Center-де дәрігерлер туралы жаңа телехикая үшін ақпарат жинап жүргенде, «дәрігерлер сияқты сөйлейтін және олармен жұмыс істейтін өрт сөндірушілерге» кездейсоқ тап болды. Бұл жаңа идея ақырында 1972 жылдан 1977 жылға дейін көрсетілген Emergency! телехикаясына айналды, онда «парамедиктер» деп аталатын жаңа топтың ерліктері бейнеленген. Хикая жедел жәрдем қызметкерлерінің, медициналық қауымдастықтың және жалпы халықтың қиялын баурап алды. 1972 жылы алғаш рет эфирге шыққан кезде АҚШ-тың барлық аймағында үш пилоттық бағдарламада (Майами, Лос-Анджелес, Сиэтл) жұмыс істейтін бар болғаны 6 толыққанды парамедик тобы болды. Ешкім «парамедик» терминін естіген емес; шын мәнінде, хикаяның актерлерінің бірі бастапқыда терминдегі «пара» бөлігі ұшақтан секіруді білдіреді деп алаңдағандығы хабарланды. Бағдарлама 1977 жылы өндірісін тоқтаған кезде барлық штаттарда парамедиктер жұмыс істеді. Хикаяның техникалық кеңесшісі парамедицинаның пионері, сол кезде Лос-Анджелес округінің өрт сөндіру департаментінің «парамедик» бағдарламасына жауапты болған батальон бастығы Джеймс О. Пейдж болды, бірақ ол АҚШ-та басқа парамедик бағдарламаларын құруға көмектеседі және Жедел жәрдем медицинасы журналының негізін қалаушысы болады. 1970-ші және 1980-ші жылдар бойында сала дамып келе берді, бірақ көбінесе жергілікті деңгейде. Жалпы алғанда, «жедел жәрдем қызметі» термині «жедел жәрдем медициналық қызметі» терминімен ауыстырылды, бұл көлік жүйесінен нақты медициналық көмек көрсететін жүйеге өзгеруді көрсетеді. Парамедиктердің және жедел жәрдем медициналық техника мамандарының оқытуы, білім базасы және дағдылары (екеуі де жұмыс атауы үшін бәсекелестікке түсті, ал «EMT Paramedic» жиі келісімдік болды) әдетте жергілікті медициналық директорлардың неге көңіл бөлгеніне, қауымдастыққа ненің қажет екеніне және неге қол жеткізуге болатынына байланысты анықталды. Оқытудың мөлшері мен түрінде де, оны қалай ұйымдастыруда да үлкен жергілікті айырмашылықтар болды. Бұл жергілікті жүйелердегі қызметтен бастап, қауымдастық колледждеріне және тіпті университеттерге дейін ауқымды болды. Парамедицинаның дамуы кезінде көптеген оқу бағдарламалары мен дағдылар тұрақты түрде өзгеретін жағдайда болды. Рұқсат етілген дағдылар көбінесе жергілікті деңгейде дамыды және дәрігерлердің кеңесі мен медициналық директорлардың пікіріне негізделді. Емдеу әдістері сәнге еніп, шығып, кейде қайтадан сәнге енді. Белгілі бір препараттардың қолданылуы, мысалы, бретилиум осыны көрсетеді. Кейбір жағынан алғанда, даму шамалы әуесқойлық сипатқа ие болғандай көрінді. Технологиялар да дамып, өзгерді және медициналық жабдықтар өндірушілері тез білгендей, ауруханаға дейінгі орта аурухана ортасынан өзгеше болды; ауруханаларда жақсы жұмыс істейтін жабдық стандарттары ауруханаға дейінгі азырақ бақыланатын ортамен күресе алмады. Дәрігерлер парамедиктерге зерттеу тұрғысынан көбірек қызығушылық таныта бастады. Шамамен 1990 жылға қарай,...

Білім

Медициналық қызметкерлерге қажетті білім мен дағдылар штаттан штатқа өзгереді. АҚШ-тың Ұлттық автомобиль жолдары қозғалысы қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) EMT оқытуының Ұлттық стандартты оқу бағдарламасын жобалайды және белгілейді. Көптеген фельдшерлік білім беру және сертификаттау бағдарламалары студенттің белгілі бір дағды деңгейі үшін Ұлттық стандартты оқу бағдарламасына сәйкес білім алуын және оқытылуын талап етеді. Жедел медициналық көмекшілердің Ұлттық тізілімі (NREMT) – ұлттық стандартты сақтауды басты мақсатымен жеке, орталық сертификаттаушы ұйым. NREMT басқа штатқа көшіп келген фельдшерлерге сертификаттау туралы ақпаратты да ұсынады. Фельдшерлерді даярлау бағдарламалары ең кемі алты айдан бастап, ең көпі төрт жылға дейін созуы мүмкін. Ассоциаттық бағдарлама екі жылға созылады және көбінесе қоғамдық колледж арқылы жүзеге асырылады. Бакалаврлік бағдарламалар да бар, ең көп таралғаны – екі жылдық ассоциаттық бағдарлама, бірақ төрт жылдық бакалаврлік бағдарламалар да кездеседі. Канада, Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландия сияқты Ұлт Достастығы елдерінен айырмашылығы, фельдшердің бастапқы деңгейі үшін аккредиттелген колледж немесе университеттің екі жылдық немесе үш жылдық бағдарламасы әдеттегідей, ал төрт жылдық немесе одан да жоғары білім дәрежелері осындай елдерде басымдыққа ие. АҚШ-тағы көптеген фельдшерлік бағдарламалар ересектерге арналған кәсіби және техникалық училищалар арқылы жүзеге асырылады, олар бағдарламаны аяқтағаннан кейін бітіру туралы сертификат береді. Барлық бағдарламалар қолданыстағы ұлттық стандартты оқу бағдарламасына сәйкес келуі керек. Мұндай оқытуды ұсынатын мекемелер ел бойынша бағдарламалары мен талаптары жағынан әртүрлі, сондықтан болашақ студенттер олардың мазмұны мен талаптарын мұқият қарастыруы керек, олар қай жерде жұмыс істеуді жоспарлап отыр. Білім деңгейіне қарамастан, барлық студенттер сертификаттау емтихандарын тапсыру үшін бірдей штаттық талаптарға сай болуы керек, соның ішінде психомоторлық дағдыларды тексеруден және компьютерлік тесттен (CBT) тұратын Ұлттық тізілім емтихандарына қатысуы керек. Сонымен қатар, көптеген жерлерде фельдшерлер лицензияларын немесе сертификаттарын сақтау үшін үнемі жаңарту курстарына және медициналық білімді жалғастыруға қатысуы керек. Штаттық және ұлттық тізілім сертификаттарынан басқа, көптеген фельдшерлер педиатриялық жан сақтау, педиатриялық ауруханаға дейінгі күтім немесе педиатриялық шұғыл жағдайларға ауруханаға дейінгі көмек көрсетушіге арналған сертификаттарға, ауруханаға дейінгі травмалық жан сақтауға, халықаралық травмалық жан сақтауға және ересектерге арналған жан сақтауға ие болуы керек. Бұл қосымша талаптар Американдық жүрек қауымдастығы сияқты ұйымдардан білім алуды және сертификатталуды қамтиды.

Сенім беру және қадағалау

АҚШ-та қауымдастық колледжінің оқыту моделі ең көп таралған болып қала береді, бірақ кейбір университеттерде парамедиктерді даярлау үлгілері де бар. Білім беру тәсілдері мен стандарттарының әртүрлілігі әр аймақта үлкен айырмашылықтарға алып келді. Мүмкін, 120 сағат оқыған адамдар тобы мен басқа аймақтағы университет бітірушілері екеуі де өздерін «парамедиктер» деп атауы мүмкін. Осы келіспеушіліктерді шешуге әрекеттер жасалды. Ұлттық жедел медициналық техникалар қауымдастығы (NAEMT) және Жедел медициналық техникалар ұлттық тіркелімі (NREMT) бірлесіп, жалпы лицензиялық емтихан арқылы ұлттық стандарт құруға тырысты, бірақ бүгінгі күнге дейін АҚШ штаттарының бәрі де оны қабылдаған жоқ. Парамедиктерді лицензиялау мәселесі де әлі де шешілмей тұр, алайда EMT NREMT (NREMT P, NREMT I, NREMT B) арқылы сертификат алса, онда АҚШ-тың 50 штатының 40-ы оны мойындайды. Бұл шатасуды біліктілік деңгейлерін көрсететін сертификаттаудың күрделі жүйелерімен жағдай одан әрі қиындады, бірақ олардың көпшілігі жергілікті деңгейде ғана қолданылды. Нақтырақ айтқанда, ең болмағанда ұлттық деңгейде, EMS жүйесін басқаруға уәкілетті федералдық ұйым – Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) ауруханаға дейінгі медициналық қызметкерлерге берілетін атауларды олардың ұсынатын күтім деңгейіне сәйкес анықтайды. Олар: Парамедик (EMT P), Орташа деңгейдегі (EMT I), Негізгі деңгейдегі (EMT B) және Бірінші көмек көрсетушілер. Барлық деңгейдегі қызметкерлер жедел медициналық техникалар деп есептелсе де, «парамедик» термині АҚШ-та EMT P сертификатына ие қызметкерлерге ғана қатысты қолданылады. Осы айырмашылықтан басқа, жалпыға бірдей қабылдауға ие болған жалғыз тенденция – «жедел медициналық көмек» терминінің «парамедик» деңгейінен төмен біліктілік пен дағдыны білдіру үшін қолданылуы болды. Процедуралардың өзгеруі парамедиктердің жұмысын қадағалау және басқару жолдарына да әсер етті. Бастапқыда медициналық бақылау тікелей және дереу болды, парамедиктер жергілікті ауруханаға хабарласып, әрбір процедура мен дәріге нұсқау алатын. Бұл кейбір аймақтарда әлі де кездеседі, бірақ сирек. Дәрігерлер парамедиктермен сенімді қарым-қатынас орнатып, олармен жұмыс тәжірибесі жинаған сайын, олардың сенімділігі де артты. Көптеген аймақтарда күнделікті жұмыс тікелей медициналық бақылаудан алдын ала жазылған хаттамаларға немесе «тұрақты бұйрықтарға» көшті, парамедиктер әдетте тұрақты бұйрықтардағы нұсқаулардың барлығын қолданғаннан кейін ғана кеңес сұрайды. Медициналық қадағалау әрбір шақыру кезінде қадамдық бақылауға қарағанда, медициналық карталарды қарау немесе айналым жасау арқылы жүзеге асырылатын болды.

Іс-әрекеттің қолданылу аясы

АҚШ-та EMS провайдерлерінің ешқандай деңгейі үшін практиканың көлеміне қатысты федералдық ережелер жоқ. Шын мәнінде, фельдшерлер белгілі бір жағдайлар үшін алдын ала мақұлданған процедуралар мен шаралар жиынтығын орындайды. Мысалы, барлық елу штаттың қызметкерлеріне қандай да бір құрысуға қарсы препаратты қолдануға рұқсат беріледі. Массачусетс штатында фельдшер мидазоламды 6 мг-ға дейін енгізе алады, ал Мэн штатында фельдшерлер мидазоламды 10 мг-ға дейін бір реттік дозада енгізуге құқылы. Осы алдын ала мақұлданған процедуралар тұрақты бұйрықтар деп аталады. Тұрақты бұйрықтар провайдердің практикалық құзыретінен аспауы керек. Практикалық құзыреттер провайдерлердің қандай деңгейде оқытылғанын көрсетеді. Төменде NHTSA-ның "Ұлттық EMS практикасының моделінен" алынған мәліметтер келтірілген. Федералдық міндеттеме болмағандықтан, әр штаттың жедел медициналық қызметтер кеңсесі өздерінің тиісті тұрақты бұйрықтарын өзгерте алады. Модельдің мақсаты – пациенттерге көмек көрсетудегі стандартизацияға бағыт беру, бұл пациенттердің жағдайын жақсартуға және штаттар арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Фельдшер сертификатын алу үшін үміткерлер міндетті түрде EMT сертификатына ие болуы керек. Дәстүр бойынша, фельдшерге EMT атқара алатын барлық шараларды орындауға рұқсат беріледі. Төменде АҚШ-та фельдшерден күтілетін негізгі дағдылар мен процедуралардың бірнешеуі келтірілген.

Негізгі дағдылар мен рәсімдер

Жалпы оқиға орнының қауіпсіздігін бағалау және анықтау. Көптеп зардап шеккендер болған жағдайда науқастарды іріктеу. Науқастың алғашқы және екіншілік тексерулері. Тиімді ауызша және жазбаша хабарлау дағдылары (Тіркеу). Науқастарды көтеру/тасымалдау/құтқару. Перифериялық тамырға катетер салу. Жүрек мониторингі және қолмен дефибрилляция. ЭКГ жасау және оқу. Орташа трахеялық интубация.

Дәрі-дәрмектер

Тез жәрдем техникасы мен фельдшерлердің арасындағы басты айырмашылықтардың бірі – фельдшерлік жедел жәрдем машиналарындағы дәрі-дәрмектердің көлемі мен саны. Әрбір штаттың жедел жәрдем қызметі кеңсесінің ерекшеліктеріне байланысты, АҚШ бойынша фельдшерлер тасымалдайтын барлық дәрі-дәрмектерді тізімдеу қиын және шынайы емес болар еді. Оның орнына, ұқсас жағдайларда пациенттерге көмек көрсету үшін түрлі дәрі-дәрмектер тасымалданады. Көптеген қызметтерде астма шабуылы кезінде бронхоспазмды басу үшін альбутерол немесе ипратропий сияқты дәрілер болады. Жүрек аритмиясын жою үшін амиодарон және лидокаин сияқты жүрекке арналған дәрілер де тасымалданады. Сондай-ақ, жүрек соғуын реттеу үшін атропин, аденозин және бета-блокаторлардың түрлі түрі қолданылуы мүмкін. Фельдшерлер ауырсынды басу үшін, мысалы, құсуға қарсы және құрысуға қарсы дәрілер сияқты басқа да дәрілерді пайдалана алады. Ауруханалар арасындағы тасымалдау кезінде, әдетте далалық жағдайда тасымалдамайтын дәрілердің (гепарин, қан құрамдастары, калий) енгізілуін жалғастыруға болады.

Қолданылу аясының өзгеруі

Жоғарыда аталған дағдылар мен дәрі-дәрмектер мемлекеттік протоколдарда жиі қолданылады. Медициналық қызметкерлердің міндеттері мен жауапкершілігі штаттан штатқа өзгереді. Кейде штаттар парамедиктерге олардың протоколдарынан асып түруге мүмкіндік беретін арнайы рұқсаттар береді. Мысалы, Нью-Гэмпширдегі кейбір парамедиктерге хирургиялық крикотиротомия жасауға рұқсат етілуі мүмкін, Вирджиниядағы фельдшерлерге диагностикалық құрал ретінде ультрадыбыс қолдануға рұқсат беріледі, ал Аризонадағы парамедиктерге пациенттің тыныс жолын толығымен бақылау үшін парализаторлық және тыныштандыратын дәрілерді пайдалана отырып, жылдам тізбектелген интубация жасауға рұқсат етіледі.

Жалақы

АҚШ-та парамедиктің жалақысы әр түрлі болады. Орташа жалақысы 63 000 долларды құрайды, ал ең жоғары 10% 117 000 доллардан астам табады, бұл Канададағы парамедиктердің жалақысынан едәуір төмен. Парамедиктің білімі және жұмыс істейтін орны жалақысына әсер етеді. Парамедиктерді бақылаушылар мен менеджерлер орналасқан жеріне байланысты 60 000 – 140 000 доллар аралығында табыс таба алады.