Кіріспе

Салах Омар Әл-Әли (17 шілде 1938 жылы туған) – Ирак революциялық қолбасшылық кеңесінің мүшесі, 1968 жылдан 1970 жылға дейін Ирактың мәдениет және ақпарат министрі, ал кейін 1973 жылдан 1981 жылға дейін Швеция, Испания және Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елші. Қазіргі уақытта ол ирактық оппозицияның жетекші мүшесі. Бұрын Баас партиясының жетекші мүшесі болғандықтан, Саддам Хусейн сияқты, кейіннен көптеген қылмыстар жасады деп айыпталған адамдарға өте жақын болған. Әл-Али Иракта танымал, наразылық ретінде екі рет жоғары лауазымды мемлекеттік қызметтен кеткен.

Алғашқы жылдар

Әл-Әли Салах ад-Дин провинциясында, Тикрит қаласына жақын жердегі ауылда дүниеге келген. Оның әкесі Омар шағын жер иесі болған және ауыл шаруашылығымен айналысқан. Әл-Әли ақырында Бағдадқа көшіп, заң факультетіне түсіп, саяси қызметке белсенді қатысты. Ол кезде ирак жастары арасында ең танымал екі саяси партия – Ирак коммунистік партиясы мен Баас партиясы болды. Екеуі де сол кездегі ирак қоғамын бақылап отырған ескі әлеуметтік топтарды жою және байлықты қайта бөлу сияқты солшыл идеяларды уағыздады. Сонымен қатар, екеуі де британдық билікке қарсы күресті. Осы жағдайда Әл-Әли Баас партиясына қосылды. Оның саяси белсенділігі үкімет тарапынан наразылық тудырды.

Үкіметтегі жылдар

1968 жылы Әл-Али Баас партиясының жетекші мүшесі болды. 1968 жылғы шілде революциясында Баас партиясы билікті басып алған кезде, Әл-Али Ирак революциялық командалық кеңесінің ("РКК") мүшесі болып тағайындалды – бұл бүкіл ел бойынша бірлескен атқару билігін жүргізген алты жетекші Баас партиясының лауазым иелерінен құралған кеңес. РКК-нің әрбір мүшесі үкіметтік қызметтерді де атқарды; Әл-Али Мәдениет және ақпарат министрі болып тағайындалды. Осыған байланысты, Әл-Али мәдени мәселелерге және үкіметтің ресми ақпараттық кампаниясын басқаруға жауапты болды.

Ливандағы жер аударылу

1970 жылы әл-Али өзінің министр әріптестерінен бірқатар айырмашылықтарға тап болды. Осы айырмашылықтар нәтижесінде әл-Али үкіметтік лауазымдарынан кетіп, Мысырға жер аударылды. Әл-Али біраз уақыт Мысырда тұрды, содан кейін Ливанға көшіп, 1973 жылға дейін онда қалды.

Дипломатиядағы жылдары

1972 және 1973 жылдары екі маңызды оқиға Ирактың геосаяси жағдайына зор әсер етті. Біріншіден, 1972 жылы Баас үкіметі Ирактың мұнай өнеркәсібіндегі британдықтардың мүдделерін тоқтатуға шешім қабылдады және бүкіл елдегі британдық компанияларға тиесілі барлық мұнай мүдделерін ұлттықтандырды. Екіншіден, 1973 жылғы мұнай дағдарысы халықаралық нарықта мұнай бағасын бір түндік ішінде төрт есеге өсірді. Осы екі оқиғаның үйлесімі Баас партиясының беделін күшейтті, осы арқылы олар Ирак экономикасына және әскеріне үлкен капиталдарды инвестициялауға мүмкіндік алды. Осы сәтте Ирак үкіметі өз позициясына сенімді болғандықтан, бірқатар оппозиционерлерді Иракқа оралуға шақырды. Әл-Али қауіпсіз келуге уәде алғаннан кейін Бағдадқа оралды. Оралғаннан кейін көп ұзамай оған Швециядағы елші лауазымы ұсынылды, ол бастапқыда бас тартты, бірақ жақын арада Швециядағы елші болып тағайындалды, онда 1973 жылдан 1976 жылға дейін қызмет етті. Содан кейін ол 1976-1978 жылдары Испаниядағы елші болды, ал кейін Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкіл болып тағайындалды, онда 1978-1981 жылдары қызмет етті.

Қарсылық жылдары

Саддам Хусейн 1979 жылы президенттікке келді, сол жылы Кубада өткен Бейтараптық қозғалысының конференциясына қатысты, онда Әл Али де болды және жаңа Иран Ислам Республикасының өкілдерімен кездесті. Иран-Ирак соғысы басталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Әл Али тағы бір рет лауазымынан кетті. Осы шешімнің салдарынан Әл Али өз туған еліне қайтуға тыйым салынды және ол тек 2003 жылғы Иракқа басып кіруден кейін ғана Иракқа оралды. 1991 жылғы Перс шығанағы соғысынан кейін Әл Али ресми түрде ирактық оппозицияға қосылуға шешім қабылдады және Ияд Аллауимен бірге қысқа ғұмырлы Әл-Вифак партиясын құрды. Ол Лондоннан Саддамға қарсы және беделді патриоттық ұстанымды қорғайтын апталық саяси газет шығара бастады. Газет елдегі кез келген сыртқы ықпалға қарсы болды және халықаралық қауымдастық Иракқа қатысты салған халықаралық санкцияларға күшті қарсылық білдірді.

Иракқа қайта оралу

2003 жылдың наурыз айында соғыс басталған кезде, Әл-Али бірнеше рет «Әл-Жазира» телеарнасында сұхбат беріп, АҚШ бастаған басып кіруді де, Саддам Хусейннің үкіметін де айыптады. Ирак үкіметі құлағанда, Әл-Али Сирия-Ирак шекарасы арқылы елге кірді, және бұл оқиға соғыстан кейін жақын уақытта көрсетілген «Аль-Арабия» телеарнасының деректі фильмінде жазылды. Әл-Али 2003-2006 жылдары Бағдадта тұрып, апталық газет шығарды, ол басып алуға қарсы және оппозициялық позицияны ұстанды. Қазір ол зейнеткерлікте өмір сүруде.