Кіріспе

FDA бағдарламасы

iPLEDGE бағдарламасы – АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) акнеге қарсы қолданылатын рецепт бойынша берілетін препарат изотретиноин (кейде Оқтутан деп те аталады) туғандағы кемістіктердің қаупін басқаруға бағытталған бағдарлама. Пациенттер, олардың дәрігерлері және фармацевттері FDA талабы бойынша изотретиноин алу, тағайындау немесе тарату үшін iPLEDGE веб-сайтына тіркелуі және пайдалануы қажет. Изотретиноин жүктілік кезінде қабылданса, ауыр туа біткен кемістіктерге әкелуі мүмкін (изотретиноиннің тератогенділігін қараңыз). iPLEDGE REMS (қауіпті бағалау және жеңілдету стратегиясы) бағдарламасының мақсаты – ұрықтың изотретиноинге ұшырауына жол бермеу, сондай-ақ дәрігерлерге, фармацевттерге және пациенттерге препараттың қаупі мен қауіпсіз пайдалану шарттары туралы хабарлау. Бағдарлама 2006 жылдың 1 наурызында іске қосылды. Бұл бағдарлама бұрынғы SMART бағдарламасына қарағанда жүкті әйелдердің препаратқа ұшырауын айтарлықтай азайта алмады және оның күрделілігі мен дәрігерлер, фармацевттер және пациенттер үшін қиындығы үшін сынға ілінді.

Процесс

Дәрігер пациенттің изотретиноин қабылдауға лайық екеніне көз жеткізгеннен кейін, оған дәрі-дәрмекті және оның ықтимал жанама әсерлерін түсіну үшін кеңес береді. Пациент қажетті құжаттарға қол қойғаннан кейін, дәрігер оған пациенттің жеке нөмірін, жеке куәлігін береді және бағдарлама туралы ақпараттық материалдармен қамтамасыз етеді. Пациентті iPLEDGE-ге дәрігері тіркегеннен кейін, 5–10 жұмыс күні ішінде паролі пошта арқылы жіберіледі. iPLEDGE бастапқыда пациенттерді бала тудыру мүмкіндігі бар әйелдер (FCBPs), бала тудыру мүмкіндігі жоқ әйелдер (FnCBPs) немесе еркектер деп жіктеді. 2021 жылдың 13 желтоқсанынан бастап iPLEDGE гендерлік бейтарап категорияларға көшті: жүктілікке қабілетті және жүктілікке келмейтін пациенттер. Жүктілікке қабілетті пациенттер екі контрацепциялық әдісті (оның ішінде жыныстан бас тартуды) таңдап, қолдануы керек және екі айдың ішінде дәрігердің бақылауымен жүктілік тестін тапсыруы керек. Екінші (растау) теріс жүктілік тестісінен кейін пациент Бағдарлама талаптарын түсінгеніне көз жеткізу үшін онлайн түсініктілік тестісін тапсыруы тиіс. Осы екі талапты орындағаннан кейін пациент рұқсатты дәріханадан дәрі алуға құқылы. Екінші (растау) тестісінен кейін жүктілікке қабілетті пациенттің рецептін алуға жеті күні бар. Олар дәрігерге барып, келесі 30 күнге жаңа рецепт алу үшін әр ай сайын жүктілік тестін тапсыруы керек. Жүктілікке келмейтін пациенттер дәрігерге ай сайын баруы керек, бірақ жүктілік немесе түсініктілік тестілерін тапсырудың қажеті жоқ. Олар дәріханаға келген күнінен бастап 30 күн ішінде рецепттерін алуға құқылы. Осы мерзімнен кейін олар тағы да 30 күндік рецепт алу үшін дәрігерге баруы керек. Изотретиноинды рецептпен қамтамасыз ету алдында фармацевт iPLEDGE бағдарламасының веб-сайтын тексеріп, пациенттің препаратты алуға құқығы бар екеніне көз жеткізуі тиіс. Изотретиноинді тек iPLEDGE бағдарламасына тіркелген АҚШ-тың рұқсат етілген дәріханаларында ғана беруге болады, ал FDA Канада мен интернет-дәріханаларына қарсы шаралар қолданды, олар iPLEDGE бағдарламасынан тыс жерде изотретиноинды таратады. Изотретиноинмен емдеудің әдеттегі курсы 4–5 айға созылады және басқа ешқандай ем көмектеспеген жағдайда қолданылады. Алайда, жылдар бойы изотретиноиннің жағымсыз әсерлерін сынаған көптеген есептер мен зерттеулер жарияланды. iPLEDGE бағдарламасы бұрынғы SMART (Аккутанмен байланысты тератогенділікті басқару жүйесі) бағдарламасының сәтсіздігін алмастыру үшін құрылды. 2002 жылдың сәуірінде SMART жүктілік кезінде препаратты қолданудың алдын алу арқылы изотретиноинге байланысты туа біткен ақауларды жоюды мақсат етті. Бағдарламада екі рет теріс жүктілік тестісін тапсыру, туа біткен ақаулардың қауіп-қатері туралы кеңес беру және жыныстық қатынас кезінде екі түрлі контрацепцияны қолдануға уәде беру талап етілді. Сонымен қатар, «Аккутан» зерттеуі деп аталатын ерікті тіркеу бағдарламасы құрылды. Алайда, дәрігерлер мен фармацевттердің талаптарға сай келетінін тексеруге тырысудың қажеті болмады, зерттеуге тіркелген адамдардың үлесі аз болды, ал изотретиноиннің акнеге қарсы керемет препарат ретінде танылуы жаңа рецепттерге сұранысты арттырды, олардың саны көбейіп, олар салыстырмалы түрде жеңіл акне вульгар ауруларына арналған, дұрыс скрининг, бақылаусыз немесе аз қауіпті препараттар қолданылғанын дәлелдеместен жазылып, таратылды. FDA сонымен қатар, есеп беру бағдарламасының ерікті сипаты мен міндетті жазбалардың жоқтығын ескере отырып, жүкті әйелдердің нақты саны хабарланғаннан әлдеқайда көп болуы мүмкін деген қорытындыға келді.

Міндетті есеп беру және тексеру

Есеп SMART-ті "толық сәтсіздік" деп тануға әкелді, FDA АҚШ-та жазылған немесе таратылған барлық изотретиноин рецепттерін құжаттау және тексеру үшін қатаң міндетті тіркеу жүйесін жедел енгізу арқылы жағдайды түзетуге кірісті. Бұл мүмкіндік алғашқы FDA консультативтік кеңесі ұсынған және фармацевтикалық өндірушілер толық қолдаған SMART жоспарының құрамында болған, бірақ лоббилік топтардың саяси қарсылығы бағдарламаны іске асыруды кешіктіруі мүмкін деген алаңдаушылықтан алынып тасталды. 2003 жылы iPLEDGE іске қосылуы әйелдер құқықтары, пациенттер құқықтары, дәрігерлер құқықтары және таңдау жасау құқығын қолдайтын лоббистердің наразылықтары комитетте талқыланғандықтан үш жылға кешіктірілді. iPLEDGE бағдарламасын сол кезде препаратты өндірген компаниялар – Roche, Mylan, Barr және Ranbaxy – құраған Isotretinoin Products Manufacturing Group (IPMG) тобы іске қосты; олар iPLEDGE-ге жауапты және оны басқару үшін Covance компаниясын тартты. Бағдарлама 2006 жылдың 1 наурызында Америка Дерматология академиясының жылдық мәжілісі барысында іске қосылды. АҚШ-та 1982 және 2000 жылдар аралығында дәріні қабылдаған 2000-ға жуық адам жүкті болды, жүктіліктердің көпшілігі аборт немесе түсікпен аяқталды. Шамамен 160 бала туа біткен кемістіктермен дүниеге келді. 2011 жылы FDA қатаң iPLEDGE бағдарламасын енгізгеннен кейін, жүктілікке қабілетті 129 544 пациенттің арасында 155 жүктілік тіркелді (0,12%), олар изотретиноин қабылдады.

Қаулыны орындау қиындықтары

2006 жылдың наурыз айында Бағдарлама іске қосылған кезде, жүйені пайдаланудың қаншалықты қиын екендігі туралы көптеген шағымдар түсті. Дәрі-дәрмек өндірушілерінің бірлесіп салған, Covance, Inc. көмегімен құрылған және FDA бекіткен жүйеде іске қосу және іске қосуға дейінгі қиындықтар жиі кездесті. Сол кезде веб-сайттағы ақаулар мен ұзақ күту кезектері кең таралды және дәрігерлер мен пациенттердің наразылығына себеп болды. Дәрігерлер осы өте тиімді препаратты алудың қиындығына алаңдауды жалғастыруда, себебі потенциалды туа біткен ақаулардың үлесі салыстырмалы түрде аз. Бағдарлама талаптары, FDA талаптарына сәйкес, жүкті болу мүмкіндігі бар пациенттерге ай сайын жүктілік тестілеуін міндеттейді.

Жүктілікке жол бермейтін науқастардың міндетті қатысуы

iPLEDGE бағдарламасы барлық науқастардың жүкті болу мүмкіндігіне қарамастан қатысуын міндеттейді, және бұл бағдарламаның іс-әрекеті барысында сыналып келді. Бағдарлама басшылары барлық науқастардың қатысуы қажет дейді, себебі жүкті болуға болатын адамдармен дәрі-дәрмек бөлісуі мүмкін деп алаңдайды. Дерматолог Нед Райан: "Олар [FDA және дәрі-дәрмек өндірушілер] кең қамтуды қалайды, бұл түсінікті. Бірақ бұл шамадан тыс" деді.

Азшылықтар мен төмен әлеуметтік-экономикалық мәртебелі топтарға тигізер әсері

2019 жылы Бостон, Массачусетс штатындағы екі академиялық мекемедегі науқастар арасында жүргізілген зерттеу изотретиноинмен емдеу курсын кешіктіру, үзіліс жасау және ерте аяқтауда расалық айырмашылықтарды көрсетті. Ақ нәсілді емес науқастарда дәрі-дәрмектерді тоқтату және ертерек тоқтату ықтималдығы ақ нәсілді науқастарға қарағанда жоғары болды, сондай-ақ изотретиноиннің жеткілікті емес дозасын алу мүмкіндігі де жоғары болды. Кешігулердің ең көп айтылған себептері iPLEDGE жүйесімен байланысты логистикалық қиындықтар болды, оның ішінде компьютерлік мәселелер, қабылдау уақытын жіберіп алу және кездесулерге/тесттерге кешігу немесе қатыспау.

Трансгендерлік пациенттерді жыныстық ерекшеліктерімен айыру

Тестостеронмен емделетін кейбір трансгендер еркектерде акне пайда болады, оны изотретиноинмен сәтті емдеуге болады. Туған кездегі репродуктивтік мүшелері сақталған трансгендер еркектерде, олар тестостерон қабылдаса да, қабылдамаса да, жүкті болу мүмкіндігі бар. Алдыңғы пациенттер жіктеу моделі бойынша, iPLEDGE бағдарламасы трансгендер пациенттерді туған кездегі гендерлік белгісіне сәйкес тіркеуді талап еткен. Бұл, АҚШ-та изотретиноин алу үшін iPLEDGE бағдарламасы трансгендер еркектерді әйел ретінде қате көрсетуді талап еткенімен келеді. Ұсынылған шешім – iPLEDGE бағдарламасында пациенттерді жіктеуді гендерлік бейтарап ету, жүкті болу мүмкіндігіне назар аудару. 2021 жылдың 13 желтоқсанынан бастап iPLEDGE гендерлік бейтарап пациенттер жіктемесін қабылдады.

iPLEDGE веб-сайты мен телефон жүйесіне сын

iPLEDGE веб-сайтына қатысты айтылған кейбір сын-пікірлерде, медициналық пациенттер туралы жеке ақпаратты ұсынуды талап ететін міндетті бағдарлама болғанына қарамастан, сайтты кім басқаратыны нақты көрсетілмейді. Сайттың пайдалану шарттары мен құқықтық жауапкершіліктен бас тарту бөлімінде бағдарламаны жүргізетін заңды тұлға анықталмаған, сондай-ақ пациенттердің жеке ақпаратының қалай қорғалатыны туралы мәлімет те берілмеген. Сайтты пайдалану шарттары «сіз» және «Сайттың демеушілері» арасындағы келісімшарт ретінде баяндалған (олар «iPLEDGE» терминімен синоним ретінде анықталған), бірақ «Сайттың демеушілері» кімдерді қамтитыны нақты айтылмаған. Іс жүзінде, веб-сайт дәрігерлерге көптеген мәселелер туғызды: енгізілген ақпаратты өзгерту немесе түзету қиын немесе мүмкін емес болуы мүмкін. Бір зерттеуде еркектерде жыныстық дисфункция байқалған, бірақ Аккутанға байланысты еркектерде туа біткен кемістіктердің пайда болуына қатысты ешқандай дәлел табылмады. Бұл нақты дәлелденбегендіктен, дәрілік препаратпен бірге берілетін ресми нұсқаулықта бұл жағымсыз әсер ретінде көрсетілмеген. Бағдарлама іске қосылған күні телефондық жүйе толығымен істен шығып, жаңылыстарға толы жаңа жүйеде бағдарлануға тырысатын пайдаланушыларға қолдау көрсетілмеді. Содан бері телефон арқылы қолдау іздеушілер ұзақ уақыт күтіп, байланысқа шыққанда «ешқандай ақпарат бермеңіз» деген нұсқау алды. Сұрақтар туған жағдайда, жіберілген хатта көрсетілген нөмірге қоңырау шалу немесе ақпаратты жіберген алғашқы жіберушіге электрондық пошта жолдау қажет еді. Алайда, сол кезде ешқайсысы жұмыс істемеді. IPLEDGE және FDA осы өзгерістерге байланысты дерматологтар қауымдастығынан қатты сынға ұшырады. AAD IPLEDGE мәселелерінің қабылдауға келмейтінін мәлімдеп, былай деді: «Соңғы бірнеше аптада біз FDA және Syneos компаниясына ұсынылатын өзгерістер клиникалық практиканы көрсететініне және пациенттерге көмек көрсетуге кедергі келтіретініне қатысты бірнеше рет ескерттік; сондай-ақ, біздің алаңдаушылықтарымызды ескере алмайынша бағдарламаны тоқтатуды сұрадық. Бізге «жоқ» деп жауап берілді, себебі FDA-ның пікірінше, IPLEDGE бағдарламасын тоқтату эмбриофетальдық әсерге ұшыраудың алдын алу үшін қажетті қауіпсіздік шараларын қамтамасыз етпейді».