Кіріспе

Сиамозавр (мағынасы "Сиам кесірткесі") – қазіргі Қытай мен Таиландта ерте креда кезеңінде (барремийден аптианға дейін) өмір сүрген спинозавридтер туысы, және Азиядан табылған алғашқы спинозаврид. Ол тек тіс қазбалары арқылы белгілі; алғашқылары Сао Хуа формациясынан, ал кейінірек Хок Круат формациясынан табылған. Таиландтық палеонтолог Варавудх Сутеторнның құрметіне аталған Siamosaurus suteethorni түрі 1986 жылы ресми түрде сипатталды. 2009 жылы Қытайдан табылған төрт тіс, бұрын "Sinopliosaurus" fusuiensis түріне жатқызылған плиозаврға тиесілі деп есептелген, спинозавридтің тістері екені анықталды, мүмкін Сиамозавр. Таиландтан табылған екі спинозавридтің жартылай қаңқасы және Жапониядан табылған тіс Сиамозаврға жата ма, жоқ па, әлі белгісіз. Тек тістерге негізделгендіктен, Сиамозаврдың дене мөлшері нақты емес, бірақ ұзындығы шамамен анықталған. Голотипті тіс ұзын. Сиамозаврдың тістері түзу, көлденең қимасы сопақтан дөңгелекке дейін, бойымен анық ойықтармен өрнектелген. Оның тістерінің эмалі тегіс, туысқан Baryonyx тістеріне ұқсас. Спинозавр ретінде, оның ұзын, төменгі мұрыны және күшті алдыңғы аяқтары болған, ал бір қаңқасы арқасынан биік желкеннің бар екенін көрсетеді – бұл тероподтар отбасының тағы бір ерекшелігі. Кейбір палеонтологтар Сиамозаврды күмәнді атау деп санайды, оның тістерін басқа ерте креда кезеңінің спинозавридтерінен ажырату қиын дейді, ал кейбіреулері ол мүлдем динозавр болмауы мүмкін деп санайды. Тіс ерекшеліктеріне сүйене отырып, Сиамозавр мен "S. fusuiensis" Spinosaurinae тұқымдасына жатқызылды. Барлық спинозавридтердегідей, Сиамозаврдың тістері конус тәрізді, тістілігі азайған немесе жоқ. Бұл оларды жыртуға емес, теріске тігуге ыңғайлы еткен, мұндай қасиет көбінесе балық жейтін жануарларда кездеседі. Спинозавридтер птерозаврлар мен кішкентай динозаврларды жегені белгілі, ал Сиамозаврдың өзі сауропод динозаврларымен қоректенгеніне дәлелдер бар, ол қалдықтарды жеу немесе белсенді аң ауру арқылы болған. Сиамозаврдың жартылай балық жейтін хищник ретіндегі рөлі, сол кездегі крокодилдердің бір-бірімен тамақ үшін бәсекелесуін азайтуы мүмкін. Сиамозавр мен басқа спинозавридтердің тістерінің изотоптық талдауы, олардың жартылай сулы өмір салтымен байланысты екенін көрсетеді. Сиамозавр, су тасқынына ұшыраған және ирек өзендері бар жартылай шөлейтті жерде өмір сүрді, онда ол басқа динозаврлармен, птерозаврлармен, балықтармен, тасбақалармен, крокодилдермен және басқа да су жануарларымен бірге өмір сүрді.

Ашу тарихы

Сао Хуа формациясы, алғашқы Сиамозавр қазбалары табылған жер, Хорат тобының бір бөлігі болып табылады. Формация 129,4–125 миллион жыл бұрынғы ерте крейд кезеңінің Бареммий кезеңіне жатады. 1983 жылы француз палеонтологы Эрик Буффето және оның тайлық әріптесі Руча Ингават Хоң Кэн провинциясының Фу Вьяң аймағындағы Сао Хуа формациясының Фу Прату Тема локалитетінен табылған қазба тістерді сипаттады. Олар олардың қай жануарға тиесілі екені туралы қорытынды жасаған жоқ, олардың пікірінше, бұл үлгілер «әдеттегі емес терапод динозаврға немесе белгісіз крокодилге» тиесілі болуы мүмкін. 1986 жылы сол авторлар қалдықтарды қайта қарастырып, оларды жаңа спинозаврид терапод туысы мен түріне жатқызды, оны Siamosaurus suteethorni деп атады. Туыс атауы Тайландтың ежелгі атауы «Сиамға», ал грекше сөз σαῦρος (сауро́с) «кесіртке» немесе «жылқы» деген мағынаны білдіреді. Түр атауы тай геологы және палеонтологы Варавудх Сутеторнның Тайландта омыртқалы жануарлар палеонтологиясының жаңалықтарына қосқан үлесіне құрмет көрсету үшін берілген. DMR TF 2043b-ден i-ге дейін тізімделген, жақсы сақталған тағы сегіз тістен тұрады. Түпнұсқа қазбалар қазір Бангкоктегі Минералдық ресурстар департаментінің палеонтологиялық коллекциясында сақталады. Жануардың мүсіндері Тайландтың солтүстік-шығысындағы әртүрлі жерлерде орнатылған, оның ішінде Си Вьяң динозаврлар паркі, Бангкоктегі Сиам Парагон сауда орталығы, Фу Вьяң динозаврлар мұражайы және Сириндхорн мұражайы. S. suteethorni 1997 жылы шыққан тай почта маркаларында, сондай-ақ Phuwiangosaurus, Siamotyrannus және Psittacosaurus сияқты тай динозаврларымен бірге бейнеленген. Тайландтың Хок Круат формациясы Аптиан дәуіріне (125 және 113 миллион жыл бұрын) жатады, Сао Хуа формациясынан жас. 2003–2008 жылдар аралығында тай-француз палеонтологиялық топтарының далалық жұмыстары кезінде формациядан 60-қа жуық тіс табылды, оның ішінде Сам Ран, Хок Фа Суам және Лам Пао тоғанының үлгілері бар. Осы тістердің сегізін 2019 жылы Камонрак және әріптестері егжей-тегжейлі сипаттап, екі негізгі морфотипке жіктеді: Хок Круат морфотипі, ол тек Хок Круат формациясында ғана кездеседі, және Сиамозавр морфотипі, оған Сао Хуа және Хок Круат формацияларынан кеңінен алынған нысандар кіреді. және кейіннен оның атауына сәйкес, континентте туысқа ұқсас немесе оған тиесілі болуы мүмкін материалдар табылды. 1975 жылы қытай палеонтологы Хоу Лянь Хай және әріптестері плиозавроид Sinopliosaurus-тың жаңа түрі ретінде бес тісті сипаттап, оны S. fusuiensis деп атады, бұл нақты атау Қытайдың Гуанси провинциясының Фусуи округіне сілтеме жасайды, онда қазбалар жиналды. Бұл тістердің төртеуі – біреуі мұражай коллекциясында табылмайды – 2008 жылы Буффето және әріптестері спинозаврид тераподына қайта жатқызды және оны «Sinopliosaurus» fusuiensis деп атады. Зерттеушілер оны «S. suteethorni-мен тығыз байланысты, тіпті бірдей» деп санады. 2019 жылы «S». fusuiensis тай палеонтологы Вонгко Камонрак және әріптестері Siamosaurus sp. (белгісіз түр) деп атады. Буффето және Сутеторн Синьлун формациясы Сао Хуа немесе Хок Круат формациясымен геологиялық тұрғыдан байланысты болуы мүмкін деп болжады, өйткені үш аймақта да ұқсас типтегі қазбалар табылды. Тіс Барремий дәуіріне жататын жыныстардан алынған, олардың жасы Тайландта табылған Сиамозавр тістеріне ұқсас. 2015 жылы екі жергілікті бала сол формациядан толық емес тісті тапты. KDC PV 0003 үлгі нөмірімен тіркелген тіс 2017 жылы жапон палеонтологы Кубота Кацухиро және әріптестері анықталмаған спинозавридке жатқызды. және Малайзия. 2004 жылы Кхон-Кен қаласының жанындағы Хок Круат формациясының ашық жатқан бөлігінен жартылай қаңқаны қазу жұмыстары басталды. Үлгі (SM KK 14) мойын (жұлын) және арқа (арқа) омыртқаларынан, жоғары нейрал омыртқадан (омыртқаның жоғарғы жағынан жоғары қарай созылатын өрнек), жамбас (бүйір) фрагменттерінен, мүмкін метакарпальдан (қолдың ұзын сүйегі) және құйрықтан шевроннан тұрады. Мойын омыртқалары мен жамбас аймағы еуропалық спинозавр Baryonyx walkeri-ге ұқсас, ал нейрал омыртқа басқа спинозавридтерге ұқсас созылып келеді. Жақын жерде табылған Сиамозавр тісі қаңқа осы туысқа жатуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ бұл қоқыс жегеннің дәлелі болуы мүмкін. 2019 жылы Сао Хуа формациясынан S. suteethorni-ге тиесілі болуы мүмкін спинозавридтің құйрық (құйрық) омыртқаларының сериясы табылды және Саматхидің диссертациясында сипатталды. Қазбалар (SM PW9B 11–17, SM PW9B, SM PW9A нөмірленбеген, SM PW9 нөмірленбеген және SM 2017 1 176) Саматхи «Пхувианг спинозавриді B» деп атады және Португалияда табылған Camarillasaurus және Baryonyx үлгілеріне ұқсас.

Сипаттама

2004 жылы американ динозаврларды зерттеуші Дон Лессем Сиамозаврдың ұзындығын шамамен бағалады. 2005 жылы британдық автор Сюссана Дэвидсон және оның әріптестері ұзындығы мен салмағы бойынша төмен баға берді. 2016 жылы шыққан танымал кітапта авторлар Рубен Молина Перес және Асиер Ларраменди оны шамамен ұзын, жамбасында биік және салмақты деп бағалады. Алайда, Сиамозавр сияқты фрагментарлық динозаврлардың салмағы мен дене көлемі туралы сенімді есептеулерге жақсы материалдың жоқтығы кедергі келтіреді, мысалы бас сүйегі немесе бас сүйегінен кейінгі сүйек, сондықтан бағалаулар тек алдын ала. "Пхувианг спинозаурид B" шамамен 2019 жылы Саматхидің есебі бойынша ұзын болды. S. suteethorni (DMR TF 2043a үлгісі) голотипі жалпы ұзындығы бойынша, мұрасы ұзын және түбінде кең. Бұл Буффетов пен Ингават ашқан үлкен тістердің бірі. Бір кішірек үлгі (DMR TF 2043b) ұзындығы бойынша өлшенеді. Авторлардың айтуынша, бұл таңғажайып өлшемдер диапазоны тістер әртүрлі жастағы адамдарға тән екенін көрсетеді. Голотипті тіс салыстырмалы түрде тура, тек алдыңғы жағынан артқы жағынан аздап қисық. Ол көлденең қима бойынша овал тәрізді, ал басқа үлгілер осы жағынан дөңгелек тәрізді. Көптеген тероподтардан айырмашылығы, Сиамозавр тістерінің кариналарында (кескі жиектері) жақсы анықталған тістілер жоқ. Тамырдың бір бөлігі холотипте сақталған және барлық тероподтарда сияқты қан тамырлары мен жүйкелерді қамтитын тіс пульпасы үшін үлкен қалта бар. Алайда, SM KK 14-те жасанды сүйектің алдыңғы жағы қуыс және шеврондар артқа қарай иілген, бұл тік жағдайдан айырмашылығы бар. Осыны ескере отырып, неміс палеонтологы Ханс Дитер Сус және оның әріптестері 2002 жылы Сиамозаврды динозавр деп сенімді түрде анықтау үшін жеткілікті материал жоқ деп мәлімдеді. 2004 жылы американдық палеонтолог Томас Холц және оның әріптестері бұл есімді күмәнді деп санады, оның орнына тістер завродонтид немесе иктиодектид телеост сияқты қазіргі балыққа тиесілі болуы мүмкін деп мәлімдеді. Сол жылы американдық палеонтолог Дэвид Вайшампель және оның әріптестері Сиамозаврды белгісіз терапод деп санады. 2012 жылы американдық палеонтолог Мэтью Каррано мен оның әріптестері басқа бауырмалдармен шатасу мүмкіндігін мақұлдады және тұқымды мүмкін белгісіз спинозаурид деп қарады. Олар жиі оқшауланған тістер жаңа тероподтар таксондарына атау берудің тұрақсыз негізі екенін және оларға негізделген көптеген түрлер жарамсыз болып шығатынын атап өтті. Бұл мәселе, әсіресе, спинозауридтерде жиі кездеседі, өйткені топтың бас сүйегі мен қаңқасының қалдықтары сирек кездеседі. [[Файл:Ichthyovenator laosensis by PaleoGeek.png|alt=Ichthyovenator спинозаврлар тұқымының реконструкциясы сол жаққа қараған жүру күйінде|thumb|Ichthyovenator-дың қалпына келтірілуі, қазіргі Лаос территориясынан шыққан спинозаврин және Сиамозаврдың ең жақын туыстарының бірі. 2017 жылы бразилиялық палеонтологтар Маркос Сейлс және Сезар Шульц әртүрлі азиялық тістерді ақырында Ichthyovenator-ға ұқсас нысандарға жатқызуға болады деп ұсынды. Зерттеушілер Сиамозаврды спинозавр деп қабылдады, бірақ оның тістері мен "S. fusuiensis" тістері басқа ерте көк шаңырау дәуіріндегі спинозаврлардың тістерімен тым ұқсас екендігін және жаңа таксондарды біркелкі тұрғызу үшін; және осылайша екі таксоны да күмәнді деп қарастырды. Камонрак және оның әріптестері 2019 жылы Хок Круат қаңқасын Азиядағы спинозаврлардың алғашқы нақты дәлелі деп санады. Spinosauridae-дің таксономиялық және филогенетикалық туыстықтары белсенді зерттеулер мен пікірталастарға жатады, өйткені басқа теропод топтарымен салыстырғанда, отбасылық таксондардың көпшілігі нашар қазба материалға негізделген. Барьонихиналардың парафилетикалық (тәбиғи емес) топтасуы бар деген ықтималдықты Сальс және Шульц сияқты зерттеушілер Ирритатор және Ангатурама сияқты тұқымдар (екіуі де синонимі болуы мүмкін) барьонихиналар мен спинозавриндер арасындағы аралық түрлерді білдіруі мүмкін деген негізде ұсынды. upright=0.60|thumb|alt=Спинозауридтің омыртқасы экспозиция ішінде|SM KK14 үлгісінен шыққан омыртқа, ол Сиамозаврға тиесілі болуы мүмкін. Бірақ олар спинозавриндермен бірге дөңгелек немесе овал қимамен, тіс тәждерімен, алдыңғы және артқы қарындарымен, тәжіндегі айқын сызықтармен, тіс тістерінің әртүрлі мөлшерімен және тәждің негізіндегі қыртысты бетпен бөліседі. Авторлар сондай-ақ, Иритатор және Спинозавр сияқты спинозаврлардан айырмашылығы, Азия спинозаврларында әдетте тіс тәждері көп жақты қысылады және эмаль бетінің көбірек бөлігінде қыртыстар болады. 1986 жылы Сиамозавр атау алғаннан бері спинозаврлардың тістері туралы жаңа жаңа зерттеулер мен зерттеулерге байланысты, тұқымның жарамдылығын қайта қарау қазіргі уақытта Буффето тарапынан дайындалып жатыр. Спинозаврлардың созылған, біріккен жақтары сонымен қатар мұрын ұштары розета тәрізді пішінге дейін кеңейеді — бұл қазіргі балықтармен қоректенетін крокодилдерде, мысалы, гариалдарда да байқалатын қасиет — бұл оларды балықты ұстауға және олармен қоректенуге жақсы бейімдеді. Қазбалық дәлелдер көрсеткендей, сулы жемнен басқа спинозаврлар басқа динозаврлармен және птерозаврлармен де қоректенген. Сао Хуа формациясында, Ват Сакаван сияқты жерлерде Сиамозавр тістерінен шыққан тәждермен қатар сауропод қалдықтары табылды, бұл соңғысының жемісі немесе қалдықтарын жегенін көрсетеді. Ұқсас сценарий 2010 жылы Хон және оның әріптестерімен спинозаврлар үшін ұсынылды, олар сондай-ақ ірі крокодилдермен және міндетті түрде сулы хищниктермен салыстырғанда, олар жем іздеу үшін бір су объектісінен екіншісіне оңайрақ саяхаттай алатынын атап өтті. 2010 жылы Амиот және оның әріптестері тағы бір оттегі изотоптарын зерттеуін жасайды, оған тасбақа, крокодил, спинозаврид, басқа теропод қалдықтары кірді, осы жолы Таиланд, Қытай, Англия, Бразилия, Тунис және Мароккодан қалдықтарды қамтыды. Талдау көрсетті, тай спинозаврид тістері басқа, құрлықтағы тероподтардың арақатынасынан ең үлкен айырмашылықты көрсетті, ал Тунис және Мароккодан шыққан Спинозавр тістері бас сүйегінде байқалатын осы тұқымның озық балықтарға бейімделгеніне қарамастан, ең аз айырмашылықты көрсетті. Авторлар балықтарды жеу және жартылай сулы әдеттер спинозаврлардың басқа ірі тероподтармен қатар өмір сүруін қалай түсіндіруге болатынын ұсынды. Әртүрлі жем түрлерін жеу арқылы және ерекше экологиялық рөлді атқару арқылы, бұл құбылыс нишаны бөлінуі деп белгілі, әртүрлі теропод түрлері тікелей бәсекелестіктен тыс болар еді. Бұдан бері алынған қосымша дәлелдер спинозаврлардың, әсіресе Spinosaurinae-ге жататындардың, су ортасына бейімделуге күшті бейімделгенін көрсетті, мысалы, жүзуді басқару үшін тығыз сүйектер; кіші таз белдеуінің азаюы; және су астында жылдамдату үшін ықтимал пайдаланылған құйрықтың созылған нейрон тікендері.

Палеоорталық және палеобиогеография

Сауроподтың сүйегін жеп жатқан спинозаврдың суреті. Сао Хуа формациясының ортасында сауропод сүйегін жеп жатқан спинозаврдың бейнесі, бұл мінез-құлық Сиамозаврға тиесілі тістерге негізделген болжам. Солтүстік-шығыс Тайландтағы мезозойлық формациялардың ішінде Сао Хуа омыртқалы жануарлардың қазбалары бойынша ең көп және әртүрлі болып табылады. Сао Хуа формациясының шөгінділері қызыл саз, сазтас, құмтас, балшық және конгломераттардан тұрады, бұл көлдер, су тасқыны жазықтары және баяу ағысты өзендер басымдығымен сипатталатын сулық ортаны көрсетеді. Бұл формацияда кездесетін омыртқалы жануарлардың түрлерімен сәйкес келеді, олар тек құрлықта немесе тұщы суда өмір сүретін жануарларды қамтиды. Орнитомимозавр Kinnareemimus khonkaenensis, мегараптор Phuwiangvenator yaemniyomi, базалық коэлурозавр Vayuraptor nongbualamphuensis, компсогнатид теропод және белгісіз құстар табылды. Сонымен қатар, ұрықтары бар теропод жұмыртқалары да табылды. Бұрынғыдай, титанозавр Phuwiangosaurus sirindhornae, маменхизавридтер және белгісіз формадағы зауроподтар, сондай-ақ Theriosuchus grandinaris кездесті. Сао Хуа және Хок Круат формациялары Бериас дәуіріне жататын, Фу Крадунг формациясынан гөрі жартылай құрғақ климатқа ие болды. Игуанодонтиандар, мысалы, Sirindhorna khoratensis және Siamodon nimngami; Phuwiangosaurus-қа ұқсас титанозавр формалы зауропод; және әртүрлі белгісіз тероподтар да кездеседі. 2012 жылы Аллайн және әріптестері Азия суперконтиненттен бұрын бөлінген болса да, мұндай жаһандық таралу Пангеяда Кейінгі Юра дәуірінен бұрын болған болуы мүмкін деп болжады. 2019 жылы испан палеонтологы Элизабет Малафая және әріптестері Ichthyovenator және еуропалық туыс Vallibonavenatrix арасындағы анатомиялық ұқсастықтарға негізделген ерте креда кезеңіндегі спинозаврлардың күрделі биогеографиялық үлгісін көрсетті.