Кіріспе

Ұлыбританиядағы медициналық мамандықтарды реттеуші денсаулық сақтау органы – Жалпы медициналық кеңес (GMC). Бұл Ұлыбританиядағы медицина қызметкерлерінің ресми тізімін ұстап тұратын мемлекеттік орган. Оның басты міндеті – "халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғау, дамыту және сақтау", осы үшін тізілімге кіруді бақылау және қажет болған жағдайда мүшелерді тоқтата тұру немесе тізілімнен шығару. Сонымен қатар, ол Ұлыбританиядағы медициналық білім беру орталықтары үшін стандарттарды белгілейді. Тізілімге мүшелік 1983 жылғы Медициналық заңның VI бөлімінде қарастырылған маңызды артықшылықтарды береді. Тізілімге қатысушы екенін жалған мәлімдеу – қылмыстық құқық бұзушылық болып есептеледі. GMC мүшелері төлейтін жарналар есебінен қаржыландырылады және 2001 жылы қайырымдылық қоры ретінде тіркелді.

Тарих

Медициналық заң 1858 жылы Біріккен Корольдіктің Медициналық білім беру және тіркеу жөніндегі Бас кеңесін мемлекеттік орган ретінде құрды. Алғашқыда оның мүшелері мамандық өкілдерімен сайланды және мамандықтан жоғары деңгейде сенімге ие болды.

Мақсаты

GMC-нің барлық функциялары Ұлыбритания мемлекеттік секторындағы уақытша немесе толыққанды "тіркелген медициналық қызметкерлер" ретінде дәрігерлердің анық тізімі болып табылатын тізілімді құру және сақтау жөніндегі заңдық талаптан туындайды. GMC тіркелген медициналық қызметкерлер тізіміне (әрі қарай – медициналық тізілім) кіруді бақылайды. 1983 жылғы Медициналық заң (өзгертілген) "Жалпы кеңестің функцияларын орындаудағы басты мақсаты – халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғау, нығайту және сақтау" деп көрсетеді. Үшіншіден, GMC 2012 жылдың 3 желтоқсанынан бастап Ұлыбританиядағы барлық тәжірибелі дәрігерлерге лицензия беру және оларды қайта сертификаттау жүйесіне жауапты, бұл жүйе тіркеу жүйесінен бөлек болып табылады.

Іс-әрекеттері мен өкілеттіктері

Аутономия принципі мен келісім құқығына сәйкес, науқастарды емдеуге немесе медициналық немесе денсаулық сақтау саласындағы қызметтерді көрсетуге заңдық шектеулер жоқ. Яғни, егер бір адамға медициналық көмек немесе емдеу көрсетілсе, бұл қылмыстық құқық бұзушылық болып есептелмейді – тіпті төтенше жағдай болмаған жағдайда да. Бұл жануарларға қатысты жағдайдан өзгеше, онда 1966 жылғы Ветеринариялық хирургтар туралы заңға сәйкес, тіркелген ветеринариялық хирург емес (немесе шектеулі жағдайларда тіркелген ветеринариялық медбике) өзіне тиесілі емес жануарға емдеу көрсетуі қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады (тек шұғыл жағдайда ғана емес). Парламент 1858 жылғы заң күшіне енгеннен бері GMC-ге медициналық тәжірибешілерге түрлі заңдық артықшылықтар мен жауапкершіліктер беруге өкілеттік берді. GMC – 1983 жылғы Медициналық заңда сипатталған, М. Бёрнет мырзаның Британдық Медициналық Ассоциациясы мен Жалпы Медициналық Кеңес ісінде айтқандай, мемлекеттік орган және қауымдастық. Осы арқылы, Таза кеңестің бұйрығымен GMC өзінің функцияларын орындаудағы басты мақсаты – "халықтың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғау, дамыту және сақтау" екенін көрсетеді. GMC тіркеуді жалғастыруды қалайтындардан алынатын жылдық жарналар мен емтихан ақысы есебінен қаржыландырылады. Тіркеу үшін төлемақы соңғы жылдары айтарлықтай өсті: 2007 жылғы төлемақы = £290, 2008 жылғы төлемақы = £390, 2009 жылғы төлемақы = £410, 2010 жылғы төлемақы = £420, 2011 жылғы төлемақы = £420, ал жалақысы £32,000-нан төмен дәрігерлерге 50% жеңілдік беріледі. 2011 жылы "Денсаулық сақтау қызметкерлерінің, әлеуметтік жұмыскерлердің және әлеуметтік көмек көрсетушілердің өкілеттігі мен жауапкершілігін арттыру" атты құжаттан кейін, GMC Үкімет стратегиясына сәйкес, Ұлыбританиядағы денсаулық сақтау қызметкерлерін және Англиядағы әлеуметтік жұмыскерлер мен әлеуметтік көмек көрсетушілерді реттеу жүйесін реформалау және оңайлату мақсатында тіркеу ақысын төмендетті, сондай-ақ "[Мемлекеттік және жеке секторларда жалақыны шектеу кезінде жеке тіркеушілерге төленетін жарналардың салмағын азайту қажет" деген талапты орындады.

Ұлыбританиядағы дәрігерлерді тіркеу

GMC-ге тіркелу бірқатар артықшылықтар мен міндеттерді береді. GMC тіркеуі уақытша немесе толық болуы мүмкін. Медициналық мектепті бітірген және медициналық білімінің бірінші жылына (F1) қабылданғандарға уақытша тіркеу беріледі; дипломнан кейінгі білім берудің бірінші жылын сәтті аяқтағаннан кейін бұл толық тіркеуге ауыстырылуы мүмкін. Бұрын үшінші типтегі тіркеу ("шешілген тіркеу") Ұлыбританиядан тыс жерде бітірген және Кәсіби және тілдік бағалау кеңесінің (PLAB) емтиханын тапсырған, бірақ Ұлыбританияда жұмыс тәжірибесін аяқтамаған дәрігерлерге берілді. 2007 жылдың 19 қазанында шешілген тіркеу жойылды және қазір халықаралық медицина бітірушілер өз тәжірибе деңгейіне қарай уақытша немесе толық тіркеуге өтініш бере алады. Олар әлі де GMC-нің білім мен дағдыларға, сондай-ақ ағылшын тіліне қойылатын талаптарына сай болуы керек. Тіркелімнің нысаны мен мазмұны Жалпы медициналық кеңес (Тіркелімнің нысаны мен мазмұны) ережелерімен, 2015 жылғы нұсқасында белгіленген. Тіркелген мәліметтерге аты-жөні, мекенжайы, біліктілік алған күні, жынысы, туған күні, суреті, тәжірибе тарихы, шектеулер және дәрігерлік практика лицензиясының болуы жатады. Тіркелімдегі барлық мәліметтер жалпы жұртшылыққа қолжетімді емес. GMC Кәсіби және тілдік бағалау кеңесінің (PLAB) емтиханын өткізеді, оны Еуропалық Одаққа мүше емес елдерден келген дәрігерлер Ұлыбританияда тіркелген дәрігер ретінде медициналық практика жүргізу үшін тапсыруы тиіс. Қайыршылық жасағаны анықталған тіркелген дәрігер медициналық тіркелімнен шығарылуы (жойылуы) мүмкін.

Ұлыбританиядағы дәрігерлердің лицензиясын беру және қайта бекіту

GMC енді Ұлыбританиядағы дәрігерлердің қызметін лицензиялау және оны мерзімімен қайта бекітуге уәкілді. 2009 жылы лицензиялау жүйесі енгізілген кезде 13 500 (6,1%) тіркелген дәрігер лицензия алудан бас тартты. Лицензиясы жоқ, бірақ тіркелген дәрігерлер көбінесе оқытушылар, менеджерлер, шетелде жұмыс істейтіндер немесе зейнеткерлер болуы мүмкін. 2009 жылдың қараша айында Ұлыбританиядағы барлық тіркелген дәрігерлерге бір реттік автоматты түрде практика жасауға лицензия берілді, бірақ 2012 жылдың желтоқсанынан бастап лицензиялар автоматты түрде қайта бекітілмейді, олар әр бес жыл сайын қайта бекітілуге жатады. Енді ешбір дәрігер алғаш рет тіркелместен лицензия алмайды, алайда лицензиясы бар дәрігер қаласа лицензиясынан бас тарта алады. Ұлыбританияда лицензиясы жоқ, бірақ тіркелген дәрігерлер қайта бекітілуге жата қоймайды. Дегенмен, Ұлыбританияда лицензиясы жоқ, бірақ тіркелген дәрігерлер медициналық практикаға қабілеттілігін тексеру рәсімдеріне және GMC-нің жақсы медициналық практика бойынша нұсқауларына бағынуға міндетті.

Дәрігерлік іс-әрекеттің стандарттарын белгілеу

GMC Ұлыбританиядағы дәрігерлердің кәсіби және этикалық мінез-құлық стандарттарын белгілейді, оларды дәрігерлердің сақтауы міндетті. Дәрігерлерге арналған басты нұсқаулық – «Жақсы медициналық практика». Онда халық дәрігерлерден күтетін кәсіби мінез-құлық стандарттары баяндалған және GMC-нің практикалық құзыреттілігіне негіз болатын қағидалар келтірілген. Алғаш рет 1995 жылы жазылған, қайта жаңартылған басылымы 2006 жылдың қараша айында күшіне енді, ал тағы бір басылымы 2013 жылдың 22 сәуірінен бастап қолданысқа алынды. «Жақсы медициналық практика» мазмұны міндеттердің төрт саласына бөлінді. Олардың ең маңызды өзгерісі – «Егер сіз немесе сіздің әріптесіңіз пациенттердің қауіпсіздігіне қауіп тудырады деп ойласаңыз, кешіктірмей әрекет етіңіз» деген міндеттің, «Пациенттің қауіпсіздігіне, қадір-қасиетіне немесе жайлылығына нұқсан келтіріліп жатқандай болса, дереу шара қабылдаңыз» деген жаңа міндетке алмастырылуы. Нұсқаулық кітапшамен бірге, әлеуметтік желілерді пайдалану туралы жаңа түсіндірмелік нұсқаулықтар да бар. GMC сонымен қатар дәрігерлерге 18 жасқа дейінгі пациенттерді емдеу, өмір соңындағы күтім және мүдделердің қақтығысы сияқты нақты этикалық мәселелер бойынша қосымша нұсқаулар ұсынады.

Медициналық білім

GMC Ұлыбританияда медициналық білім беру және оқытуды реттейді. Ол Ұлыбританияның медициналық мектептері мен аспирантуралық деканаттары үшін қажетті стандарттар мен нәтижелерге қол жеткізуді қамтамасыз ету мақсатында "сапаны қамтамасыз ету" бағдарламаларын іске асырады. 2008 жылдың ақпан айында сол кездегі Денсаулық сақтау министрі Алан Джонсон Тоук есебіндегі ұсыныстармен келісті, онда Медициналық білім беру және оқыту жөніндегі аспирантуралық кеңес ГМК құрамына енуі керек екені айтылды. Профессор Джон Тук PMETB-нің жетістіктерін мойындап, реттеуді бір органға біріктіру қажеттігін атап өтті; оның пікірінше, "медициналық білім берудің үздіксіздігі" деп аталатын, адам медицина мамандығын таңдаған сәттен бастап зейнеткерлікке шыққанға дейінгі кезеңді қамтитын бір ұйым болуы керек. 2010 жылдың 1 сәуірінде күшіне енген бірігуге PMETB және ГМК-ның екеуі де қолдау көрсетті.

Жаман мінез-құлық және жаттығу қабілеті

Егер дәрігердің жұмысқа жарамдылығына күмән туса, ол ДМҚ-ға жіберуге болады. ДМҚ дәрігерлердің қауіпсіз тәжірибе тануын қамтамасыз етумен айналысады. Оның міндеті, мысалы, дәрігерлерге айыппұл салу немесе мәселелер туындаған жағдайда науқастарға өтемақы төлеу емес (өтемақы медициналық кінәлілік бойынша сот арқылы қаралуы мүмкін). Тыңдаулардың нәтижелері ДМҚ веб-сайтында жарияланады. Тарихи тұрғыдан алғанда, наразылықтарды қараудың екі арнасы болды: біреуі денсаулыққа қатысты, екіншісі – мінез-құлыққа немесе қабілетке қатысты, бірақ бұл арналар біріктіріліп, жалғыз тәжірибеге қабілеттілік процесіне енгізілді. ДМҚ дәрігерлерге кеңес беруге немесе ескерту жасауға, олардан міндеттемелерді қабылдауға немесе оларды тәжірибеге қабілеттілік комиссиясына жіберуге құқылы. ДМҚ-ның тәжірибеге қабілеттілік комиссиясы дәрігерден міндеттемелерді қабылдай алады, ескертулер бере алады, дәрігердің тәжірибесіне шарттар қоя алады, дәрігерді қызметтен шеттетуге немесе оны медициналық тізілімнен шығаруға (оны «жою» деп атайды) болады. ДМҚ-ның тәжірибеге қабілеттілік процестері ақ емес терілі дәрігерлерге пропорционалдықсыз әсер ететіні бірнеше рет анықталды. Қара және этникалық азшылық өкілдеріне көбірек шағым түседі, олар жиірек тергеледі, оларға ауыр жазалар жиірек тағайындалады және ДМҚ басқаруының барлық аспектілерінде ең аз өкілдік етеді. 2021 жылдың 18 маусымында Ұлыбритания соты ДМҚ-ны тарихта алғаш рет ақ емес терілі дәрігерге қатысты нәсілдік дискриминация жасады деп таныды. Рединг еңбек сотының шешімі бойынша, ДМҚ ақ терілі дәрігерге қатысты сол айыптауды тергемеген кезде, кеңесші уролог доктор Каримді оның нәсіліне байланысты дискриминациялап, оған қатысты тергеуді жалғастырды. Сотта доктор Каримнің халықаралық деңгейде танымал, африкалық және еуропалық тегі бар уролог екені, сондай-ақ хирургтардың тиісті дайындықсыз операция жасағаны туралы ақпаратты жариялаған адам екені айтылды. ДМҚ тергеуінен кейін доктор Карим 2018 жылы тәжірибеге қабілеттілік тыңдауына қатысты, одан кейін ол кез келген құқықбұзушылықтан тазартылды. Тыңдаудан кейін доктор Карим: «Бастапқыда ДМҚ мені кінәлі қара дәрігер деп қарады және менің кінәсіздігімді дәлелдейтін дәлелдерді жасырды». Доктор Карим өзін кінәлі деп айыптаудың «өте ауыр тигенін» айтты. Ол: «Барлығы құлап, ыдырап жатқандай сезімдесіз. Ешнәрсе істемеген кезде, адамдардың қаншалықты кескілеуші болатынын түсінесіз. Мен ДМҚ тарапынан дискриминацияға ұшырадым және менің кінәсіз екенімді дәлелдейтін нақты дәлелдерім болды, бірақ олар 2018 жылы менің тәжірибеге қабілеттілік трибуналында дәлелдерді жасырды. Бұл маңызды жеңіс және ДМҚ-ға қарсы алғаш рет жасалған нәрсе. Олар сіздің аты-жөніңізге және қайдан келгеніңізге қарай, соған сүйене отырып, істі алдын ала шешеді, бұл шынымен таң қалдырады. Менің түрі мен босатылған жігіттің арасындағы жалғыз айырмашылық болды және ол осы іс бойынша менің басты салыстыруым болды. Ол ақ терілі, ал менің мұсылман атым бар және мен аралас нәсілдімін. Өкінішке орай, ҰСЖ-де жасырын нәсілшілдік бар және өкінішке орай, ол жүйеде кең таралған, тіпті реттеушіге дейін».

Қажетті жағдайда жүргізу

GMC-де тіркелу (шартты немесе толық) тіркелген маманға көлігіне жасыл жыпылықтайтын жарықтарды орнатуға және пайдалануға рұқсат береді. Мұндай жарықтар медициналық шұғыл жағдайға бара жатқанда басқа жол пайдаланушыларын ескерту үшін қолданылады, осы арқылы олардың қатысуын және ниеттерін хабарлауға болады. Сонымен қатар, егер дәрігер апат орнында тоқтаса, оның көлігін анықтау оңайырақ болады. Алайда, бұл жарықтар жол қозғалысы ережелерінен босату құқығын бермейді.

Қайырымдылық мәртебесі

GMC 2001 жылғы 9 қарашада Англия мен Уэльстің қайырымдылық комиссиясында қайырымдылық ұйымы ретінде тіркелді. Комиссия мүшелері бұрын соттар қараған ұйымның мәртебесін, оның ішінде қайырымдылық мәртебесін қарастыруға соттың және Комиссияның құзыретін ескерді. Қайырымдылық ұйымдары әдетте табыс салығы, корпоративтік салық, капиталдан түскен табысқа салық және мөр бажы төлеуге міндетті емес. Қайырымдылық мәртебесін алғаннан кейін GMC 1994 жылғы 1 сәуірге дейінгі кезеңге салық жеңілдігін алды. Қайырымдылық ұйымдары пайдаланатын және иеленетін ғимараттар үшін қалыпты бизнес-салықтың 20% аспайтын мөлшерін төлейді. GMC 1995 жылғы сәуірден бастап күшіне енген 80% бизнес-салық жеңілдігі туралы растау алды. 2014 жылы GMC Қайырымдылық комиссиясына ұсынған есептері 97 миллион фунт стерлинг табыс, 101 миллион фунт стерлинг шығын және 68 миллион фунт стерлинг резерв көрсетті.

Кеме иесін тексеру

GMC-ді ең қатты сынға алған Дженет Смит ханым, доктор Гарольд Шипманның ісінен туындаған мәселелерді зерттеу барысында. "Практикалық тиімділік", - дейді Дженет ханым, - "принциптің орнын басты". Дженет ханым GMC-нің, әсіресе беделді және танымал дәрігерлерге қатысты "Тәжірибеге қабілеттілік" (FTP) істерін тиісті деңгейде қарастырмағанын айтты. Шипман есебіне жауап ретінде сол кездегі Бас медициналық қызметкер, сэр Лиам Дональдсон 2006 жылы "Жақсы дәрігерлер – қауіпсіз науқастар" атты есеп жариялады. Дональдсон GMC-нің FTP процедуралары және Кеңестің басқа да функцияларына қатысты алаңдаушылық білдірді. Оның пікірінше, шағымдар жүйесіз қарастырылды, GMC ұсақ-түйек шағымдарға байланысты дәрігерлерге қиындық туғызды, ал басқа жағдайларда нашар тәжірибеге көз жұмды. Ол Кеңесті "сырттан жасырын, нашар сапаға төзімді және науқастың емес, кәсіби мүдделерге бағынған" деп айыптады. Бас медициналық кеңестің бұрынғы президенті, сэр Дональд Ирвин, қазіргі Кеңесті таратып, жаңа мүшелермен қайта құруға шақырды.

Пенни Меллор

2010 жылдың шілдесінде «Балаларды зорлық-зомбылықтан қорғаушы мамандар» Британдық медициналық журналындағы ашық хатында Пэнни Меллорды GMC-нің балаларды қорғау жөніндегі сарапшылар тобына қосу шешімі үшін GMC-ді қатты сынады. Хатта айтылғандай, Пэнни Меллор баланы ұрлауға қатысқаны үшін сотталған және түрмеге қамалған, сондай-ақ балаларды қорғау ісіне қатысқан дәрігерлер мен басқа да мамандарға қарсы жалған айыптаулар қоса, ұзаққа созылған қарсы науқандар ұйымдастырған. Ол сонымен қатар сэр Рой Медоу мен профессор Дэвид Саутхоллға қарсы да науқан жүргізді, олардың екеуі де GMC-нің медициналық тізімінен шығарылған, бірақ кейіннен сот шешімімен қайта орналастырылды. Пэнни Меллор кейіннен сарапшылар тобынан кетіп қалды.

Джон Уокер-Смит

2012 жылдың наурызында Англия мен Уэльстің Жоғарғы соты 2010 жылы GMC-нің балалар гастроэнтерологы Джон Уокер Смитті ауыр кәсіби бұзушылықтар үшін медициналық тізілімнен шығару туралы шешімін күштен шығарды. Шешімінде төрағалық етуші судья GMC-нің "нақты емес және беткей пікірлерін, сондай-ақ бірнеше жағдайда дұрыс емес қорытындыларын" сынап, "Мұндай жағдай қайта орын алса, бұл өкінішті болар еді" деді.

Жас дәрігерлер келісім-шарты

2016 жылдың шілдесінде Жалпы медициналық кеңес Чарли Массиді жаңа бас директор етіп тағайындағанын жариялағанда дау туды. Масси денсаулық сақтау министрі Джереми Ханттың, даулы жас дәрігерлер шартына қатысты кеңесшісі болған. Бұл шарт дәрігерлердің бірнеше күндік ереуіліне әкелді, олар оның іске асылу мүмкіндігі мен пациенттердің қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Көптеген дәрігерлер бұл мүдделердің қақтығысы деп санай отырып, медициналық кеңеске тағайындау процесінде ашықтық талап етіп петицияға қол қойды. Медициналық кеңес өздерінің әлі де тәуелсіз орган екенін мәлімдеп жауап берді. Сонымен қатар, Масси Парламенттің Мемлекеттік есеп комитеті алдында өзін жақсы жағынан көрсетуге мүмкіндік алған жоқ.

Қызметкерлер

Кеңес алты медицина қызметкерінен және алты мүшесінен тұрады. Барлық мүшелерді Ұлттық кеңес тағайындайды. Қазіргі төраға – 2022 жылдың мамыр айынан бері қызмет ететін Кэрри МакЭуэн ханым. Қазіргі бас директор және тіркеуші – Чарли Масси. Кристин Мюррелл 1933 жылы GMC-ге сайланған алғашқы әйел болды, алайда ол орнына отырудан бұрын қайтыс болды. 1950 жылы Хилда Ллойд Кеңестің алғашқы әйел мүшесі атанды.