Кіріспе

Хорват қорғаныс күштері (немесе ХҚК) – 1991-1992 жылдар аралығында Югославия соғыстарының алғашқы кезеңдерінде Хорват құқықтар партиясының (ХҚП) жарымәскери қаруы болды. Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде ХҚК бірнеше алғашқы роталарды ұйымдастырып, Хорватияның қорғанысына қатысты. Хорватиядағы соғыстың қақпайында ХҚК бірнеше батальоннан тұрды. Алғашқы ХҚК бөлімшелерін ХҚП мүшесі Анте Параджик басқарды, ол 1991 жылдың қыркүйегінде хорват полициясымен өлтірілді. 1991 жылдың қарашасында Хорватиядағы жалпы жұмылдырудан және 1992 жылдың қаңтарындағы атысты тоқтатудан кейін ХҚК Хорватия армиясына қосылды. Босния мен Герцеговинадағы ХҚК бөлімшелері хорваттардан, босниялықтардан және Блаж Кральевич басқаратын шетелдік еріктілерден құралды. 1992 жылдың 9 тамызында Кральевич пен оның сегіз қызметкері Младен Налетиличтің басшылығымен Хорват қорғаныс кеңесінің (ХҚК) сарбаздарымен өлтірілді. Содан кейін ХҚК таратылып, Хорват-Босния соғысының басында ХҚК және Босния және Герцеговина Республикасы армиясына қосылды. ХҚК бас штабы құрылғаннан кейін, Параджик оның басшысы болды. Бас штаб Загребтегі ХҚП штаб-пәтерінде, Starčević орталығында орналасқан. Бастапқыда ХҚК нашар қаруланған, сарбаздары өз қаруларын пайдаланды. Алайда, олар серб күштерімен қақтығыста жақсы өнер көрсетіп, хорват жұртшылығының назарын аударды. ХҚП хорват диаспорасынан, сондай-ақ Австралия мен Канададағы ХҚП бөлімшелерінен қаржылай көмек алды, бұл оларға қару-жарақ сатып алып, қатарын арттыруға мүмкіндік берді. ХҚП мүшелерінің барлығы әскери қанатты қолдамады, ал хатшысы Крешимир Павелич наразылық білдіріп партиядан шықты. Көптеген ХҚК жауынгерлері диаспорадан келді: Босния мен Герцеговинадан және шетелден. Сонымен қатар, ХҚК шетелде оқытылған сарбаздарды тартты. ХҚК римдік сәлемдемесін қолданды және қара киім киді; оның штабында усташ көшбасшыларының портреттері болды, ал бөлімшелері усташ генералдарының есімдерімен аталатын. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің фашистерімен сырттай байланысы Хорватия үкіметін алаңдатты, олар Хорватияның халықаралық беделіне нұқсан келтіруі мүмкін деп қорқады. 1992 жылдың басында олар таратылып, Хорватия армиясының қатарына қосылды.

Ұрыстар

Хорватияның Тәуелсіздік соғысының басында ХОС шамамен 6000 сарбаздан тұрды. Олар Хорватия Ұлттық гвардиясының (ZNG) мүшелері болғанымен, HOS офицерлерінің бұйрықтарын орындады. HOS мүшелерінің тек HSP мүшелері болуы керек деген жазбасыз ережеге байланысты, HOS партиялық жарымәскери ұйым деп есептелді. HOS және ZNG Хорватиядағы казарма шайқасына және басқа да ұсақ шайқастарға қатысты. HOS HSP ішінде танымал бола бастады, көп ұзамай HOS, HSP белсенді болған барлық қалаларда кездесті. 1991 жылдың 10 қыркүйегінде Парага мен Параджик Желачич алаңында 10 000 көрерменге HOS ротасының көрсетілімін ұйымдастырды. Көрсетілімнен кейін көп ұзамай, бұл рота Роберт Шилич басшылығымен Вуковар шайқасына қатысты. Осы кезде Далмацияда HOS бөлімшелері құрылды. 1991 жылдың мамырына дейін Далмациядағы HOS бөлімшелері рота деңгейінде болды. Парага мен Словения қорғаныс министрі Янез Янша арасындағы келісім бойынша, бөлімшелер оқу үшін Словенияға жіберілді. 1991 жылдың қазан айына қарай бөлім батальон деңгейіне жетті; ол 9-шы батальон (Рафаэль "Рыцарь" Бобан батальоны) деп аталды және оған Сплиттегі HSP филиалының төрағасы Джозо Раданович басшылық етті. Бұл бөлім Хорватияның ең танымал бөлімдерінің біріне айналды; 1991 жылдың желтоқсан айының басында Раданович HOS-те полковник шеніне көтерілді. Параджик 1991 жылдың 21 қыркүйегінде Загреб маңындағы полиция бекетінде атылып, билік бұл оқиғаны апатқа байланысты деп сипаттады. 23 қарашада Хорватия үкіметі жалпы жұмылдыруды жариялады, ал көптеген HOS жасақтары Хорватия армиясының бөлімшелеріне қосылды. 1992 жылдың қаңтарындағы атысты тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін, HOS Хорватиядағы қызметін тоқтатты.

Босния және Герцеговина

Босния және Герцеговинадағы Хорватия қорғаныс күштерінің штаб-пәтері Любускиде орналасқан және негізінен елдің оңтүстік аймағында әрекет етті. Олардың командирі Блаж Кральевич болды. Босния соғысының басында олар ХВО және АРБиХ-пен бірге серб күштеріне қарсы күресті. Босния және Герцеговинадағы HOS күштерінің саны 5000-ға дейін, жаяу әскер қаруымен жабдықталған күштерден тұрды деп есептелді. Олар қатарында көптеген босниялық мұсылмандар болды және Хорватия мен Босния және Герцеговина арасында конфедерация құруды жақтады, жиі "Хорватия Дринаға, Босния Адриатикаға" деген ұранды қолданды. HOS 1992 жылғы маусымда JNA VRS Мостарды қоршауын бұзуға қатысты, сол кезде ХВ және ХВО күштері серб күштерін Шығыс Герцеговинаға қарай ығыстырды. HVO мен HOS арасындағы қарым-қатынас ақырында нашарлады, бірақ HOS елдің барлық аймағында толыққанды жұмыс істемеді. Нови Травник аймағында олар ХВО-ға жақын болды, ал Мостар аймағында HOS пен ХВО арасындағы қарым-қатынас шиеленісті күшейді. 9 тамызда Кральевич Крушево ауылындағы полиция бекетінде, Младен Налетиличтің басқаруымен ХВО сарбаздарының қолынан, түсініксіз жағдайда қаза тапты. 1992 жылғы 23 тамызда Герцеговинадағы ХВО және HOS басшылары HOS-ті ХВО құрамына қосуға келісті. Қалған HOS күштері кейін Сараево үкіметі тарапынан АРБиХ құрамына енгізілді. 1993 жылғы сәуірде Орталық Босниядағы HOS күштері ХВО-мен бірікті. HOS мүшелері болған босниялықтардың көпшілігі Мұсылман қарулы күштеріне (МОС) қосылды.

Таңбалар

HOS-тің ортасында өзінің эмблемасы бар қара ту болды: төртбұрышты көк және ақ үш қатарлы өрнек үстінде, ақ түсті бірінші шаршысы бар тақташалы қалқанды қамтитын үш қатарлы ваттл шеңбері; жоғарыда "HOS" деген жазу, ал төменде "HSP, Za dom spremni" деген сөздер жазылған. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хорватия Тәуелсіз Мемлекетіндегі Усташелердің сәлемі болған. Соңғы жылдары HOS символдары қырқыс дау тудырды, себебі спорттық жарыстарда оңшыл жанкүйерлер арасында "Za Dom Spremni" ұраны бар тудың танымалдылығы артты, ал HOS ардагерлері әлі де қоғамдық шараларда HOS және Усташе таңбаларын қолдануда.

Бірліктер

АтауыБасшылығыШтаб-пәтеріКомандирі1-ші батальон Иван Витез Брдар (1. бойна Иван Витез Брдар)Ливно, Босния және ГерцеговинаМате Шукан2-ші батальон Стоян Вуйнович "Серб" (2. бойна Стоян Вуйнович Сербин)Домалевач, Босния және ГерцеговинаСтоян Вуйнович4-ші HOS батальоны (4. бойна HOS a)6-шы батальон Маријан Баотић (6. бойна Маријан Баотић)Винковци, Хорватия9-шы батальон Рафаел Витез Бобан (9. бойна Рафаел витез Бобан)Сплит, ХорватияМарко Скейо1-ші рота Анте Параджик (1. сатния Анте Параджик)Ясеновац, ХорватияВуковар HOS ротасы (Вуковарска сатния HOS a)Вуковар, ХорватияРоберт Шилич13-ші батальон Юре Витез Франчетић (13. бойна Юре витез Франчетић)Томиславград, Босния және ГерцеговинаИван МамићВитяздар (Витезови)Витез, Босния және Герцеговина101-ші батальон До Дрина (101. бойна До Дрине)Сараево, Босния және Герцеговина19-шы батальон Витез Юре Франчетић (19. бойна Витез Юре Франчетић)Госпич, ХорватияВалентин РайковичҚара қасқалар (Црни вукови)Калесия, Босния және ГерцеговинаБелгіленгендер (Жигосани)Нови Травник, Босния және ГерцеговинаАңшы ротасы (Сатиня Ловци)Любушки, Босния және ГерцеговинаТәуелсіз қауіпсіздік ротасы (Самостална сатиня осигурање)Загреб, ХорватияМостар HOS батальоны (Мостарска бойна HOS a)Мостар, Босния және ГерцеговинаЛюбушки HOS ротасы (Любушка сатиня HOS a)Любушки, Босния және ГерцеговинаЗеница HOS ротасы (Зеничка сатиня HOS a)Зеница, Босния және ГерцеговинаТузла HOS ротасы (Тузланска сатиня HOS a)Тузла, Босния және ГерцеговинаЧаплина HOS ротасы (Чаплинска сатиня HOS a)Чаплина, Босния және Герцеговина