Кіріспе

Құс түрлері

Шығыс камшы құсы (Psophodes olivaceus) – Австралияның шығыс жағалауына тән жәндіктермен қоректенетін өтетін құс. Оның қамшының сынындай дыбыс шығаратын әні Австралияның шығыс ормандарында кең таралған. Екі түршесі бар. Көруге қарағанда көбірек естілетін бұл құс, ерекше ақ жаңғақты және шоқысы бар, қарақ-жасыл түсті. Аталық және аналық құстардың реңі бірдей.

Таксономия

Шығыс камшы құсын Джон Латэм 1801 жылы ерте колониялық суреттерден қате түрде екі бөлек түр ретінде сипаттады: алдымен ақ жақ қарғасы (Corvus olivaceus) және көшпелі мухалаң (Muscicapa crepitans). Құс көбінесе көшпелі құс немесе мал қамшы құсы деп белгілі болды. Джон Гулд Жаңа Оңтүстік Уэльстің Хантер аймағынан жергілікті халықтың "Джоу" деген атауын жазды. Оның түрлік атауы оның зәйтүн түсінен шыққан, бірақ Николас Айлвард Вигорс пен Томас Хорсфилд оны "шулы" деген мағына беретін грекше psophōdes/ψοφωδης сөзінен алынған Psophodes жаңа туысына жатқызды. Таксономиялық жағдайы өзгерді, кейбіреулер оны кеңінен анықталған, кең ауқымды Corvidae тұқымдастығына жатқызады, ал басқалары оны және бірнеше басқа тұқымдарды Cinclosomatidae тұқымдастығына бөлді. Басқа зерттеулер қыран құстардың ерекше екенін, ал камшы құстар мен кене тұмсықтарды Psophodidae деген атаумен ұсынылған тұқымдастықта қалдыруды ұсынады. Бұл топқа "Eupetidae" атауы да қолданылған, бірақ Jønsson және авторлардың (2007) зерттеуі теміржол бабблерінің осы топтың қалған мүшелерімен алыс туыс екенін көрсеткендіктен, бұл атау осы түрді ғана қамтитын монотиптік тұқымдастыққа тиімдірек қолданылады.

Сипаттама

Жұқа денелі, ұзындығы мен салмағы жағынан шағын, құс зәйтүн жасыл түсті, басы мен кеудесі қара. Оның бетінде ақ дақтары бар кішкентай қара қыртысы бар. Іштері ақшыл, ал құйрығы ұзын, қара-көк жасыл түсті және ұшы ақ. Көздің қабыршағы қоңыр, мұнығы қара, аяқтары қара түсті. Еркегі аналығынан сәл ірі. Жастардың түсі күңгірт зәйтүн қоңыр, бетінде ақ жолақтары жоқ және кеудесі қараңғырақ. Шығыс қамшы құсы көбінесе ұялшақ, сондықтан оны көруден гөрі естігені жиі. Оның созылған дауысы – ұзақ нотадан кейін 'қамшының сықырлауы' (осының өзіне байланысты осы құсқа аталған есім) және сонан кейін тағы бірнеше ноталар шығады, бұл шығыс Австралияның ерекше дыбыстарының бірі. Бұл дауыс әдетте еркек пен аналықтың дуэті болып келеді, еркегі ұзақ нота мен қамшының сықырлауын шығарады, ал аналығы келесі ноталарды қосады. Шақырулар таңертеңгі уақытта ең көп естіледі, бірақ күні бойы да естіле береді, түскі және күн бату уақытында шамалы көбейеді. Еркектердің дауысы түрлердің барлық аймағында бірдей болса да, аналықтардың дауысында үлкен айырмашылықтар бар екені хабарланды. Дауыс үлгілері көптеген фильмдерде қолданылған, мысалы: "Буш Рождествосы" (1983) және "Қара кристалл" (1982).

Таралуы және мекендейтін ортасы

Шығыс камшы құсы ылғалды қоңыржай ормандарда, оның ішінде жаңбырлы ормандар мен ылғалды склерофилл ормандарда, көбінесе су жанында кездеседі. Ол шығыс Викториядан солтүстікке қарай Квинслендтің орталық бөлігіне дейін таралған. Солтүстік түрі, кейде солтүстік камшы құсы (Psophodes olivaceus lateralis) деп аталады, Солтүстік Квинслендтің Куктауннан Таунсвиллге дейінгі ылғалды тропиктерінде кездеседі. Кем дегенде бір зерттеуде бұл түрдің мекендеу ортасына қатысты ерекше мамандыққа ие екені және урбанизацияның салдарынан қорғалу қажеттігі анықталды.

Мінез-құлық

Шығыс биязы құс жәндіктермен қоректенеді, орман еденіндегі жапырақ сынықтарынан жәндіктерді іздейді. 28 x 20 мм өлшемдегі, ақшыл көк түсті, қара дақты және нүктелі екі жұмыртқадан тұратын ұя салады. Аналығы жұмыртқаларды күйіндетеді және балапандарды бағады, бірақ атасы оларға тамақтандыруға және ұядан ұшқаннан кейін 6 апта бойы күтім жасауға белсенді қатысады.