Кіріспе

Америкалық тарихшы Элизабет Льюисон Эйзенштейн (11 қазан 1923 – 31 қаңтар 2016) – француз революциясы және 19 ғасырдың басындағы Франция тарихын зерттеген ғалым. Ол ерте баспа тарихындағы еңбектерімен, «қолжазба мәдениеті» мен «баспа мәдениеті» дәуірі арасындағы медиадағы өзгерулер және баспа пресінің Батыс өркениетінде кең ауқымды мәдени өзгерістерге ықпал етудегі рөлі туралы жазғандықтарымен әйгілі.

Мансап

Эйзенштейн Вассар колледжінде білім алды, онда ол бакалавр дәрежесін алды, содан кейін магистратура және философия докторы үшін Рэдклифф колледжіне түсті. Ол жерде ол Крейн Бринтонның шәкірті болды. Ол 1950-ші жылдардың басында университет тарих факультетінде жұмыс таба алмағанын, тіпті жарты күндік жұмысқа да қабылдамағанын хабарлады. 1957 жылы докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін ол күйеуімен бірге Вашингтон қаласына көшті, онда ол Джорджтаун, Джордж Вашингтон университеті, Говард және Мэриленд университеті сияқты бірнеше оқу орындарына оқытушылық лауазымдарға үміттү болды. Ақыры ол Америка университетінде жарты күндік жұмыс тапты. Ол қосымша профессор болып жұмыс істеді. 1979 жылы ол Конгресс кітапханасының Кітап орталығының тұрақты кеңесшісі болды. Ол Австралия Ұлттық университетінің Гуманитарлық зерттеулер орталығында және Мінез-құлық ғылымдарының жоғары деңгейдегі зерттеулер орталығында (Пало-Альто) қызметкер ретінде, сондай-ақ Оксфордтың Сент-Кросс колледжінің құрметті мүшесі болды. Оның соңғы еңбегі – «Divine Art, Infernal Machine, the Reception of Printing in the West» (Penn Press, 2011).

Отбасылық және жеке өмірі

Айзенштейн – Сэм А. Левисонның үшінші қызы, Адольф Левисон мен Маргарет Селигманның ұлы, Джозеф Селигман мен Бэбет Штайнхардттың немере қызы. Ол 1948 жылы Джулиан Калверт Айзенштейнге үйленді. Олардың 4 баласы болды – біреуі 1949 жылы дүниеге келгеннен кейін қайтыс болды, ал екіншісі 1974 жылы миға қан құйылудан кенеттен көз жұмды. Оның күйеуі оның өлімінен үш ай кейін қайтыс болды. Олардың екі баласы, үш немересі және екі шөбересі қалды. 50 жасынан бастап Айзенштейн қарттар арасындағы теннис турнирлеріне қатыса бастады, кеңінен танылып, 2003-2005 жылдары үш ұлттық «Grand Slam» турнирінде жеңіске жетті.

Баспасөз - өзгерістердің қайраткері

Айзенштейннің ең танымал еңбегі – «Өзгерістің факторы ретінде баспахана» – екі томдық, 750 беттік, жылжымалы шрифт баспасының Гутенбергтен кейінгі Батыс Еуропаның сауатты элитасына тигізген әсерін зерттейді. Бұл еңбегінде ол баспахананың тарату, стандарттау және сақтау функцияларына, сондай-ақ осы функциялардың протестанттық реформацияның, Ренессанстың және ғылыми революцияның дамуына қалай көмектескеніне назар аударады. Айзенштейннің жұмысы Маршалл Маклюэн және басқалардың бұрынғы идеяларына тарихи әдіс, қатаңдық және айқындық әкелді, олар мұндай медиалық өтулердің жалпы әлеуметтік әсерлері туралы болған. Бұл еңбек жарық көрген сәттен бастап академиялық қауымдастықта пікірталас тудырды және бүгінге дейін жаңа әңгімелер мен зерттеулерге шабыттандырып келеді. Оның жұмысы кейіннен цифрлық медианың дамуы туралы ойларға да әсер етті. Оның қолжазбадан баспаға өтуі туралы жұмысы баспа мәтінінің цифрлық форматтарға, соның ішінде мультимедиаға және мәтін анықтамасы туралы жаңа идеяларға жаңа өтуі туралы ойларға ықпал етті. Айзенштейннің кітабы да қатаң сынға ұшырады. Қазіргі Принстон университетінің Шейд кітапханасының кітапханашысы Пол Нидхам оны «түсінуге дерлік мүмкін емес» деп сипаттап, «тарихи әдістің жалпы кемшіліктерінен зардап шегеді: нақты хронологияға немқұрайлылық; тарихи контекстің жоқтығы; [sic] екінші дереккөздерге ғана сүйену, олар әрқашан дәл сіңірілмейді және әрқашан ерекше маңызды емес» деді.

Танылмаған революция

Айзенштейннің "Баспагерлік – өзгеріс факторы ретінде" атты кітабында "Танылмаған революция" деп атаған революциясы туралы ойлары жазылған. Баспа құралдары халыққа бұрын қол жеткізе алмаған кітаптар мен білімге мүмкіндік берді, бұл қоғамдық білімнің және жеке ойдың дамуына себеп болды. Өз ойларын қалыптастыру мүмкіндігі баспагерлік кең таралған кезде іске асты. Баспа сонымен қатар "ауызша қолжазбалар тараған дәуірде бұрынғыдан гөрі көп өзгерген білімді стандартизациялады және сақтап қалды". Айзенштейн осы кезеңді адам мәдениетінің дамуындағы маңызды кезең деп санайды; алайда, оның көбінесе назардан тыс қалғанын айтады, сондықтан оны "танылмаған революция" деп атады.

Айзенштейн-Джонс пікірталасы

2002 жылы Эйзенштейн Америка тарихи шолуында Адриан Джонспен баспаның өзгерістердің себебі болу шамасы туралы пікір таласты жүргізді. Джонс пікірінше, баспа – сыртқы әлеуметтік күштермен қалыптасқан хабарларды тарататын құрал ғана.

Таңдалған библиография

Розенбах лекцияларының негізінде, 2010 жылғы наурыз айы. Автордың жаңа соңғы сөзі қосады. Лиелль лекциялары сериясы 1990-1991 жылдар. Серия: Алтыншы Хейнс лекциясы. "Батыс қоғамы мен ойлауына баспаның әсері туралы кейбір болжамдар: Алдын ала баяндама", The Journal of Modern History, 40-том, 1-номер, 1968 жылғы наурыз.