Кіріспе

Бактерия түрі

Campylobacter fetus – псевдомонадоталар тобының Campylobacter туысына жататын, таяқша тәрізді, грамм-теріс бактериялар түрі. Инфекцияланған жануарлар мен адамдардағы C. fetus түрін анықтау әдетте қан немесе цефоперазон дезоксихолат агарында өсіру арқылы жүзеге асырылады. C. fetus субтүрі көбінесе тікенекті жануарларда репродуктивті ауруларды, ал адамдарда асқазан-ішек ауруларын тудырады. C. fetus subspecies venerealis жұқпасы негізінен жыныстық жолмен, ал C. fetus subspecies fetus жұқпасы негізінен ластанған ортада бактерияларды жұту арқылы таралады. Ірі қара малдың сүектілігі және қойдың түсігі C. fetus subspecies venerealis және C. fetus subspecies fetus жұқпасының жиі кездесетін салдары болып табылады. C. fetus диагнозын полимераза тізбекті реакциясы, ферменттік иммуносорбенттік талдау және вагинальды шырыштың агглютинациялық сынамасы арқылы қоюға болады. Вакциналар әдетте болашақ таралудың алдын алуда тиімді болмағандықтан, жұқтырған бұқалар көбінесе қырып тасталады. Адамдардағы инфекцияларды эритромицинмен емдеуге болады, себебі фторхинолондарға қарсы антибиотикке төзімділік пайда болуда.

Морфологиясы мен сәйкестендіруі

Цитологиялық тұрғыдан алғанда, C. fetus – грам-теріс таяқша тәрізді бактерия, бірақ қолайсыз жағдайларда кокоидты формаға өтуі мүмкін. C. fetus-тің ерекше белгісі – таяқшаның "S" пішіні, ол жұқа, спираль тәрізді спирохеталарға ұқсайды. C. fetus бір ғана, қабықсыз қамшысы арқасында өте жылдам қозғалатын организм болуы мүмкін. C. fetus спора түзбайтын және микроаэрофильді организмдер болып табылады, олар каталаза мен оксидазаға оң реакция береді, бірақ ферментацияға қабілетсіз. Өсудің сәтті болу ықтималдығын арттыру үшін, қанды ортадағы егіс алудан кейін мүмкіндігінше ертерек жасалуы тиіс. Кейбір, бірақ барлық емес C. fetus түрлері 42 °C температурада өседі. C. fetus-тің диагнозын қою үшін қосымша идентификациялау әдістерін қолдануға болады, олар түршелерге дейін анықтауға мүмкіндік береді. Түршелерге қатысты, C. fetus subspecies venerealis және C. fetus subspecies fetus иесінің фагоцитозын қозғамайтын бірегей құрылымдық компонентке ие; бұл "S қабаты" – торлы құрылымда орналасқан жоғары молекулалық салмақты ақуыздардың микрокапсуласы. S қабаты бактерия бетінде C3b байланысын бұзу арқылы комплемент жүйесі арқылы бактерияларды өлтірудің алдын алады. Бұл түршелер қой және сиырдың түсігіне, тиісінше сиырдың сүексіздігіне байланысты.

Campylobacter fetus subspecies venerealis (Кампилобактер ұрығы)

Ірі қара малдың жұқпалы тұқымсыздығы – ірі қара малдың ерте эмбрионалды өлім-жітіміне алып келетін Cfv инфекциясынан туындайтын репродуктивті ауру. Ірі қара малдың венериялық кампилобактериозы көбінесе етті малдың тұқымдық малдарында кездеседі. Бұқалардың Cfv инфекциясымен зарағу ықтималдығы жас бұқаларда егде жастағы бұқаларға қарағанда жоғары, сондықтан бұқаның жасы ұлғайған сайын жұқтыру қаупі артады. Cfv инфекциясымен зарарланған бұқамен жұптасу арқылы сиырларға инфекция жұғады. Бактериялық колонизацияның өзінен гөрі, жатыр мен түтікшелердегі қабыну реакциясы ерте эмбрионалды өлімге себеп болады. Ірі қара малдың инфекцияға шалдығуының жолы – фекалиялармен ластанған тамақ немесе суды ішу, ал Cfv сияқты жыныстық жолмен жұқтырылмайды. Инфекция бактериялардың гематогендік жолмен асқазан-ішек жолынан жатыр арқылы жүкті сиырлардың плацентасына таралуынан пайда болады. Ұрықтың жұғуы өлімге әкеледі, бірақ ұрық шығарылғанға дейін белгілі бір уақыт сақталады. Адамдар арасындағы клиникалық маңызды жұқтыру әдетте жаңа туған нәрестелерде кездеседі. Ферментпен байланысты иммундық сорбенттік талдау (ELISA) және вагинальдық шырыштың агглютинациялық сынағы (VMAT) қолданылады. Диагноз мікроаэрофильді жағдайда қоздырғышты оқшаулауға байланысты. C. fetus бактериясының өсуін үдету үшін антибиотиктер бәсекелес микроорганизмдерді тежеу үшін қолданылуы мүмкін. Арнайы газ жинағыштарын қолдану арқылы төмендетілген оттегі (5-10%) және көмірқышқыл газы (3-5%) бар микроаэрофильдік орта қажет. Егешкі моноклоналды антиденелерін қолдана отырып жүргізілген ELISA тестінде 66 препуциалдық сынама алынды. Олардың 49-ы ELISA және мәдениетте оң нәтиже көрсетті, ал 16-сы тек ELISA бойынша оң нәтиже көрсетті, бұл оны C. fetus диагностикалық тесті ретінде пайдалы етеді.

Вагинальды шырышты агглютинациялау сынағы

Агглютинация антиденелер мен антигендердің байланысын анықтап, бактериялық жасушалардың жиналуына себеп болады. Мақсатты организмге қарсы антиденелер басқа организмдермен де қиылысатын реакцияға түсуі мүмкін, сондықтан автоагглютинация пайда болуы мүмкін. Агглютинация көбінесе вагинальді шырышты қабықтан алынған сынамалар үшін қолданылады, ал тесттің сезімталдығы 50%-ға дейін жете алады.

ПТР

Нақты уақыт ПТР әдістері ISCfe1 енгізу орнын пайдалана отырып, Cfv-мен байланысты түсік диагностикалаудың ең жоғары сезімтал әдісі болып табылады. ISCfe1 – ПТР-да Cfv мен Cff арасын ажырату үшін қолданылатын, жақында ғана ашылған енгізу орны. Ол тек Cfv штамдарында ғана кездеседі, сондықтан Cfv-ны тиімді бақылау және жою үшін маңызды. Асқазан және кілегейлі қабықтан алынған үлгілер C. fetus және оның кіші түрлерін эпидемиологиялық және патогендік мақсаттарда анықтауға мүмкіндік береді. ELISA және VMAT жақсы диагностикалық тесттер, бірақ олар көбінесе скрининг үшін қолданылады, ал дұрыс диагноз қою үшін ПТР арқылы қосымша тестілеу қажет. ПТР-тест C. fetus кіші түрлерін ажыратады, бұл патогенезді анықтау және тиімді емдеу жоспарын жасау үшін маңызды. Дегенмен, C. fetus диагностикасы атмосфералық жағдайда нашар өсуі және басқа микробтардың бәсекелесу қабілетіне байланысты қиын болуы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін әр жануардан бірнеше үлгі алынуы керек және сезімталдықты арттыру және дұрыс диагноз қою мүмкіндігін жоғарылату үшін бірнеше тесттер бір уақытта қолданылуы мүмкін. Жұқтырған бұқалар мен сиырларды антибиотиктермен емдеу тиімсіз деп есептеледі. Cfv-сыз ірі қараны пайдаланса, жасанды ұрықтандыру инфекцияның таралуын азайтуға көмектеседі. Сиырлар инфекциядан жазылғандықтан, оларды өлтірмей, кем дегенде екі бозалау маусымына табиғи түрде жұптасудан аулақ ұстау керек. Вакциналар кампилобактериоздың таралуын азайтуға көмектеседі, бірақ инфекцияны толығымен жоюға болмайды. Мысалы, бұқаларды, сиырларды және биелерді Cfv-ға қарсы вакцинациялау белгілі бір тиімділікке ие, бірақ жұқтырудың алдын толығымен қамтамасыз етпейді. C. fetus иммундық жүйеден толыққанды анықталып, жойылмай қалуы мүмкін, себебі созылмалы және қайталама жағдайлар тіркелген. C. fetus инфекциясының көп бөлігі Cff-қа байланысты. Сонымен қатар, қойлардың Cff вакцинасы есеулерде болашақ инфекциялардың алдын алуда тиімді емес деп табылған, себебі ол Cff-тың барлық штаммдарына қарсы қорғаныс қамтамасыз етпейді. Кампилобактердің зооноздық жағдайларында инфекция көбінесе емсіз жазылады. Егер қосымша аурулар немесе тәуекел факторлары болса, пациенттерге эритромицинмен емдеу тағайындалуы мүмкін. Микробқа қарсы резистенттілік пайда болғандықтан, фторхинолондардан көбінесе бас тарту керек. Мұндай түрлер аралық инфекциялардың көп жағдайында, тамақ қауіпсіздігі және қол гигиенасының дұрыс гигиеналық протоколдары инфекцияның алдын алуға көмектеседі.