Кіріспе

Финляндиялық лифт өндіруші және инженерлік компания, финляндиялық инженерлік және сервистік компания Kone Oyj (; ресми түрде KONE және KONE Corporation ретінде сауда) – әлемнің 60 елінде 60 000-нан астам қызметкерді жұмыспен қамтитын лифт инженерлік компаниясы. Ол 1910 жылы құрылған. Қазіргі уақытта оның бас кеңсесі Финляндияның Хельсинки қаласында, ал корпоративтік кеңселер Эспоода орналасқан. Бұдан басқа, Kone жылжымалы жолдарды (компания автожолдар деп атайды), автоматты есіктер мен қақпаларды, эскалаторлар мен лифттерді құрылыс жасайды және қызмет көрсетеді. Фин тілінде "Kone" сөзі "машина" дегенді білдіреді. 1924 жылдан бері Kone Герлин отбасының бақылауында. 1924 жылы Харальд Герлин компанияны сатып алып, 1941 жылға дейін төрағасы болды. Кейіннен оның ұлы, Хейкки Х. Герлин, 1941–1987 жылдар аралығында әкесінің орнына келді. 1954 жылы Пекка Герлин Kone компаниясына қосылып, 1964 жылы әкесінен кейін президент болды. 2003 жылдан бері Пекка Герлиннің ұлы Антти Герлин компания төрағасы болып табылады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Антти Герлин компанияның дауыс беру құқығының 62%-ын және Nasdaq Helsinki биржасында тіркелген акцияларының 22%-ын басқарады.

1910-1964 жылдар

Kone (сол кезде Osakeyhtiö Kone Aktiebolag деп аталатын) 1910 жылы Gottfr. Strömberg Oy компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде құрылды. Стромбергтің Грэхам бауырластардың лифтілерін импорттауға алған лицензиясы жаңа компанияға берілді. Kone 1917 жылы лицензиялық келісімді бұзуға дейін аз ғана бірлікті сатты. Ол кезде 50 қызметкері бар Kone компаниясы 1918 жылы лифтілерді жасау және орнатуды бастады. Алты жыл өткен соң, 1924 жылы кәсіпкер Харальд Херлин Kone компаниясын Стромбергтен сатып алып, компания директорлар кеңесінің жаңа төрағасы болды. Оның ұлы Хейкки Х. Герлин компанияға қосылып, 1928 жылы техникалық директор болып тағайындалды. Оның кеңсесі Хельсинкидегі Хаапаниеми көшесіндегі бұрынғы маргарин фабрикасында орналасқан, Kone өткен жылы сатып алып, лифт өндірісіне арналған объектіге айналдырған еді. 1932 жылы Хейкки Х. Герлин Kone компаниясының президенті болды. Kone компаниясының алғашқы шетелдік еншілес компаниясы – Швецияның AB Kone Hissar компаниясы – 1957 жылы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Финляндия үкіметі Kone компаниясын Совет Одағына төленген соғыс өтемақы ретінде лифтілер, электрлік көтергіштер және крандар жеткізуге шақырды. Бұл бағдарлама Kone компаниясын өндірістік қуатын кеңейтуге, өндіріс процестерін оңтайландыруға және қатаң өндіріс кестелерін орындауға мәжбүр етті. 1950 жылдары Kone алғашқы топтық басқару жүйелерін, автоматты есіктерді және гидравликалық лифтілерді ұсынды. 1964 жылы Хейкки Х. Герлин президенттік міндетін 1958 жылдан бері әкімшілік директоры қызметін атқарып келген ұлы Пеккаға тапсырды.

1965 - 1998 жылдар

Коне 1966 жылы Финляндияның Хювинкя қаласында лифт зауытын ашты. Келесі жылы Коне Хельсинки биржасына тіркелді және Швецияның Asea Graham және оның норвегиялық және даниялық еншілес компанияларын сатып алу арқылы халықаралық кеңеюін бастады. 1970 және 1980 жылдары көптеген сатып алулар жасалды, олардың ең маңыздылары ғана тізімделген. Конеден үлкен және көне компанияларды сатып алу Конеге бедел сыйлады және компанияны нарықтағы жетекші позицияға көтерді. Соңында Коне өзінің бизнес аясын одан әрі кеңейтті. Компания әлемдегі ең ірі лифт және кран өндірушілерінің біріне, сондай-ақ жоғары технологиялық электрондық ауруханалық және зертханалық жабдықтар өндірушісіне айналды. 1981 жылы Коне Нью-Йорк қаласындағы Armor Elevator Company компаниясын сатып алып, американдық лифт нарығына енді, ол толыққанды еншілес компания ретінде дербес жұмыс істеуін жалғастырды. Компания 1982 жылы Navire Cargo Gear және кемелік жүктерді тиеу жабдықтарын шығаратын International MacGregor компанияларын сатып алды. Ағаш өңдеу жүйелері мен целлюлоза және қағаз фабрикаларына арналған жабдықтар, гидравликалық құбыр жүйелері, тау-кен жабдықтары, конвейерлер және арнайы болат бөлшектер Коне зауытында өндірілді. 1987 жылы Хейки Х. Герлин 60 жыл Коне директорлар кеңесінің мүшесі болып және 46 жыл төрағасы қызметін атқарғаннан кейін зейнетке шықты. Фин заңнамасына сәйкес, президенттік және директорлар кеңесінің төрағасы лауазымдарын бірдей атқаруға тыйым салынғандықтан, Пекка Херлин президенттік лауазымды 55 жыл ішінде алғаш рет осы лауазымға тағайындалған Матти Матинпалоға тапсырды және директорлар кеңесінің төрағасы ретінде қызметін жалғастырды. Коне 1993 жылы кемелік жүктерді тиеу бизнесін, ал 1994 жылы кран (Konecranes), ағаш өңдеу және құбыр жүйелері бизнесін, сондай-ақ 1995 жылы болат құю және электрондық медициналық құралдар бөлімдерін сатты. Лифттер, эскалаторлар және автоматтік есіктер бөлімдері ғана қалды. 1994 жылы Коне АҚШ-тың Montgomery Elevator Company компаниясын сатып алды. Содан кейін Коне корпорациясы эскалаторлар мен жылдам баспалдақтарды жеткізуші O&K Rolltreppen GmbH компаниясының акцияларының көп бөлігін сатып алды. 1998 жылы компания Қытайдың Куншан қаласында лифт пен эскалатор зауытын салуға 29 миллион АҚШ доллары инвестициялады. 1996 жылы компанияның негізін қалаушының шөбересі Анти Херлин Коне компаниясының бас директоры және директорлар кеңесінің төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Компания 1996 жылы Kone EcoDisc көтеру машинасы және Kone MonoSpace лифт технологиясы сияқты жаңа технологияларды енгізді. Коне лифттерде машина бөлмесіз (MRL) құрылысты алғашқылардың бірі болып енгізді. Коне компаниясының MRL жобалары тұрақты магнитті электр моторларын (ПММ) пайдалану арқылы лифт машиналарының және оның көтеру механизмінің мөлшерін айтарлықтай қысқартты. Бұл механизмдерді пайдалану лифт шахтасының үстіндегі кеңістікке, яғни көтеру шахтасының үстіне орналасқан барлық лифт жабдықтары мен оның ішкі жұмысын орналастыруға мүмкіндік берді, машиналарға арналған жеке бөлмеге қажеттілік болмады. 21-ші ғасырдың басында Коне компаниясының инновациялық лифт жүйелерінің айқын артықшылықтарына байланысты, бәсекелес компаниялар өздерінің машина бөлмесіз лифттерін бәсекелестікпен сата бастады.

1999-2021 жылдар

Коне компаниясының басқарма төрағасы Пекка Херлин ұзақ аурудан кейін 2003 жылдың 4 сәуірінде қайтыс болды. Антти Херлин 2003 жылдың маусым айында басқарманың жаңа төрағасы болып тағайындалды. Nokia корпорациясының бұрынғы атқарушы вице-президенті, алдында Nokia Mobile Phones президенті болған Матти Алахухта кейіннен Херлиннің бос қалған орнына Kone корпорациясының президенті міндетін атқарушы болып таңдалды. Ол 2005 жылдан бері бұл лауазымды иеленді және 2006 жылы фирманың президенті және бас директоры болды. 2014 жылдың сәуірінде Алахухта лауазымынан кетті, ал Kone компаниясының сол кездегі қаржы директоры Хенрик Эрнрут Алахухтаның орнына тағайындалды. 2000 жылы Kone американдық зауытын Винфилд, Канзас штатындағы Wittur компаниясына сатты. Бұл Kone басшылығы өз қызметкерлеріне зауыт сатылмайтынын бірнеше рет уәде бергеніне қарамастан жасалды. 2002 жылы Kone Partek компаниясын сатып алды, бұл финляндиялық өнеркәсіптік инжиниринг компаниясы және таза сату көлемі Kone компаниясының көрсеткіштерімен тең болды. Partek компаниясы контейнерлерді, жүктерді тасымалдау, орман шаруашылығы машиналары және тракторлар салаларында маманданған. Тракторлар Valtra брендімен шығарылды. Осылайша, Kone Materials Handling бөлімшесі Partek компаниясының осы бизнес аяларынан құралды. 2003 жылы Kone контейнерлерді және жүктерді тасымалдауға баса назар аударуға шешім қабылдады, ал тракторлар мен орман машиналары бизнесі сатылды. Valtra трактор бизнесі әлемдік ауыл шаруашылығы өндірушісі AGCO компаниясына сатылды. Kone Materials Handling компаниясының құрылымы едәуір өзгергендіктен, 2004 жылдың қаңтар айында Kone Cargotec атауы енгізілді. Оның бизнес аялары Kalmar (контейнерлерді тасымалдау) және HIAB (жүктерді тасымалдау) болды. 2004 жылдың соңында Kone Cargotec MacGREGOR компаниясын сатып алды, ол әлемдік теңіз жүк ағыны қызметтерін ұсынады. 2004 жылдың тамызында Kone директорлар кеңесі 2005 жылдың маусым айында Хельсинки қор биржасында екі жеке компания ретінде тіркелу жоспарын ұсынды. Бір компания Kone-нің лифт, эскалатор және ғимарат есіктеріне қызмет көрсету бизнесін қамтиды және Kone Corporation атауымен жұмыс істеуін жалғастырады. Екінші компания Kone Cargotec компаниясының бизнес аяларын құрайды және Cargotec Corporation атауымен жұмыс істейді. 2004 жылғы желтоқсандағы акционерлердің кезектен тыс отырысы бөліну жоспарын мақұлдады. Бөліну 2005 жылдың маусым айында аяқталды. 2007 жылдың қыркүйегінде Kone компаниясы Moline Riverfront-тың бөлігі болып табылатын Bass Street Landing-те салынатын жаңа өзен жағасындағы мұнараның бірнеше қабаттарын жалға алу ниетін білдірді. Сондай-ақ 2007 жылы Kone компаниясы Бельгия, Германия, Люксембург және Нидерландыдағы лифт және эскалатор нарықтарындағы бәсекелестікті шектеуші іс-әрекеттері үшін Еуропалық комиссияның сол кездегі ең ірі айыппұл бөлігін алғаны хабарланды (комиссия бұл жағдайды тек 1995 жылға дейін дәлелдей алатынын мәлімдеді, бірақ дәлелдер бұзушылықтың одан да ертерек басталғанын көрсетті). ThyssenKrupp, Schindler Group, Otis Elevator Co. және Mitsubishi Elevator Europe компанияларына да ұқсас айыппұл салынды. Kone айыппұл мөлшеріне шағымданып, қазіргі уақытта 142 миллион еуроға жетеді. Барлығы, өнеркәсіп Бельгия, Германия, Люксембург және Нидерландыдағы картельдік әрекеттері үшін 1 миллиард еуро айыппұл төледі. 2007 жылы Kone гидравликалық лифттерді өндіруді тоқтатып, оларды EcoSpace MRL лифттерімен алмастыратынын хабарлады, себебі гидравликалық лифттердің энергияны тиімсіз тұтынуы, гидравликалық майды қолдану және жерге көмілген цилиндрлерге байланысты ластану қаупі және басқа да экологиялық мәселелер болды. Осылайша, Kone тек тартымды лифттерді шығаратын алғашқы ірі лифт компаниясы болды.

Картельдік айыппұл

Еуропалық Одақ (ЕО) 1995-2004 жылдар аралығында баға белгілеуге қатысқандығы үшін төрт лифт және эскалатор өндірушісіне 992 миллион евро (1,3 млрд доллар; 666,8 млн фунт стерлинг) көлемінде айыппұл салды. Германияның ThyssenKrupp, АҚШ-қа тиесілі Otis Elevator Company, Финляндияның Kone және Швейцарияның Schindler компаниялары нарықтың бұрмалаушылық схемасына қатысқаны үшін айыпталды.

Сыйлықтар мен рейтингтер

2013 жылы «Kone» компаниясы өз дизайны, функционалды лифт сигналдамасының сериясы және жаңа лифт кабинасының дизайны үшін «ЖАҚСЫ ДИЗАЙН» сыйлығымен марапатталды. Бұл «Kone» компаниясы алған үшінші мойындау.

Forbes әлемдегі ең инновациялық компаниялар тізімі

2014 жылы «Форбс» бизнес журналы Коне компаниясын әлемдік рейтингте 42-орынға қойды. Бұл Коне компаниясының осы рейтингте төртінші жыл қатарынан танылуы болды. 2014 жылы тізімге енген барлық еуропалық компаниялардың ішінде Коне алтыншы орынды иеленді және «Форбс» тізімінде лифт пен эскалатор саласындағы жалғыз компания ретінде көрсетілді. Сондай-ақ, австриялық Faigle Kunststoffe компаниясы қосылған жоғары үйкеліс жабыны бар. 2024 жылы ашылатын Сауд Арабиясының Джедда мұнарасы (1000 метр биіктікте) Коне UltraRope технологиясын пайдаланады. Джедда мұнарасындағы лифт 660 метр биіктікте орналасады. UltraRope-тың қосымша артықшылығы – оның резонанстық жиілігі болат кабельге қарағанда жоғары. Бұл жоғары ғимараттарда кабельдің шайқалуын азайтады және кабельдің өзіне де, лифт шахтасына да келтіретін зақымды азайтуға мүмкіндік береді.

Kone Access бұрауыштары

"Kone кіру бұрылыс қақпалары" адамдардың жылдам және тиімді қозғалысын қамтамасыз ету үшін қолданылады. Бұл "Адамдар ағыны" технологиясының құрамына кіреді.