Кіріспе

Түркия үш мыңнан астам эндемикалық өсімдік түрлеріне мекендейді, басқа таксондардың да жоғары деңгейде әртүрлілігі бар және әлемдегі биологиялық әртүрліліктің ең маңызды отыз бес аймағының үшеуі осы елде орналасқан. Экологиялық қысымның экономикалық өсімнен ажыратылғанмен, қоршаған орта әлі де көптеген қауіптерге тап болып отыр, мысалы, көмір мен дизель отыны парниктік газдарды бөліп шығарады және денсаулыққа қауіпті ұсақ бөлшекті ластану тудырады. 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, ұсақ бөлшектің шекті нормасы белгіленбеген, ал Түркияда көмірге субсидия беріледі. Кейбір сарапшылар елді ластануға бейім аймақ деп санайды.

Биологиялық әртүрлілікті сақтау

Түркияның жануарлар дүниесі әртүрлі, себебі оның кең түрлі мекендеу орталары мен үш құрлық және үш теңіз арасындағы бірегей орналасуы бар. "Жойылмас даму жобалары биологиялық әртүрлілікке қауіп төндіріп тұр, бірақ жаңа жабайы табиғат дәлізі одан әрі сақтау жұмыстарын жетілдіруге үміт береді". Түркияның тау ормандары генетикалық әртүрлілігіне қатысты, артық пайдалану, орман фрагментациясы, ауаның ластануы және жаһандық климаттың өзгеруі сияқты маңызды қауіптерге тап болып отыр. Еуропалық қоршаған орта агенттігі Түркиядағы үш биогеографиялық аймақты – Қара теңіз, Жерорта теңізі және Анатолия аймақтарын анықтады, олар Түркия қол қойған Еуропаның жабайы табиғаты мен табиғи орталарын сақтау жөніндегі Берн конвенциясы бойынша қорғалуға тиіс. Түркияның Орман ландшафтының тұтастығы индексі 2018 жылы 6,39/10 орташа есеппен 172 елдің ішінде 75-орынды иеленді.

Ауаның ластануы

Ауаның ластануы әсіресе қалаларда маңызды; проблема Стамбул, Анкара, Эрзурум және Бурса қалаларында ерекше күшті, онда жылыту отынының жануы қыс айларында бөлшектердің концентрациясын арттырады. Қала тұрғындарының басым бөлігі Еуроодақ және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген нормадан жоғары бөлшек заттарға ұшырайды. Әсіресе Стамбулда жеке көліктердің көбеюі қалалық тұманды жиі тудырады. "Қалалық орталықтардағы ауаның ластануы, көбінесе көлік және ағаш немесе көмірді шағын көлемде жағудан туындайды, денсаулық сақтаумен байланысты түрлі проблемаларға себеп болады." "PM10 деңгейі бір текше метрге 36,7 микрограммды құрайды, бұл Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) орташа көрсеткішінен (20,9 микрограмм) және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген жылдық 20 микрограммдық шектен әлдеқайда жоғары." Басқа еуропалық елдермен салыстырғанда ауаның ластануын бақылау жүргізілсе де, көптеген ластану көрсеткіштері қолжетімді емес. Түркия заңнамасында өкпе ауруларын тудыратын PM 2.5 ластаушы затына қатысты шектеулер қарастырылмаған. Greenpeace Mediterranean "Афшин-Эльбистан" көмірлік электр станциясының Еуропадағы денсаулыққа ең қауіпті электр станциясы екенін, ал одан кейін Түркиядағы "Сома" көмірлік электр станциясы екенін мәлімдейді.

Қалдықтарды жою

2016 жылдан бері көптеген муниципалитеттер қалдықтарды төмен сапалы полигонға төгеді.

Шу

Қоршаған ортаның шу деңгейі туралы деректер ұсынылмайды.

Климаттың өзгеруі

Жазғы температуралар артты және климаттың өзгеруіне байланысты одан әрі артуы күтілуде. Түркиядағы көмір елдің шығаратын парниктік газдардың үштен бірін құрайды.

Ластану

Өзендердің органикалық ластануы – мәселе. Жыл сайын Босфордан өтетін 5000 мұнай және газ тасымалдайтын кемелерден төгілу қаупі бар.

Құрғақшылық

Түркияда су тапшылығы қаупі бар. Тұтынылатын судың шамамен үштен екі бөлігі ауыл шаруашылығында суаруға пайдаланылады.

Жердің деградациясы

Жердің құлдырауы – ауыл шаруашылығындағы өте маңызды мәселе, ол ауыл шаруашылығы жерлерін тиімсіз пайдалану, малдың шектен тыс жайылуы немесе тыңайтқыштарды артық қолдану салдарынан туындайды. Түркияның жер бетінің 69%-ы ауыр топырақ эрозиясына ұшыраған. Қазіргі таңда "жердің құлдырауы, шөлдеуі немесе топырақтың ластану деңгейін анықтау қиындық тудырып отыр" болғандықтан, ұлттық топырақ ақпараттық жүйесі жасалып жатыр.

Қалалардағы жасыл кеңістіктер

Қалалардағы бұрынғы әскери жерлер тұрғын үйлер салуға арналған жер ретінде қайта жоспарлануы мүмкін.

Заңдар мен ережелер

Қоршаған орта, қала құрылысы және климаттық өзгерістер министрлігі жауапты. Интегралды ластануды алдын алу және бақылау жөніндегі алғашқы рұқсаттар 2024 жылы шығарылуы күтілуде, олар ең жақсы қолжетімді техникаларды пайдаланады, бірақ ЕО 2017–1442-де белгіленген ең төмен қатаң шығарын деңгейлерін қолданады. 2021 жылы кемелерге ұлттық суларда ашық циклді скрабберлерді пайдалануға тыйым салынды. 2021 жылы Еуропалық ластаушы заттардың шығарылуы және тасымалдануы тізілімі (E PRTR) заңнамасы кезең-кезеңмен енгізу үшін қабылданды. Ластаушы заттардың шығарылуы және тасымалдануы тізілімінің веб-сайты бар, бірақ ол әлі жұмыс істемейді.

Саясат

Экологиялық мәселелер саяси жағынан одан да сезімтал бола бастады. Қоршаған ортаға әсерін бағалау туралы заңға өзгерістер енгізу қарастырылуда, бұл өзгерістер қоршаған ортаға әсерін бағалауды күтпей-ақ кен байыту инвестицияларына рұқсат беруге мүмкіндік береді. Еуроодақ "күшті саяси міндеттеме" қабылдауды сұрады. 2019 жылы Түркия БҰҰ-ның қоршаған орта жөніндегі жаһандық пактісіне қарсы дауыс берген бес елдің бірі болды. "Жасыл мәміле" іс-қимыл жоспары негізінен Сауда министрлігімен жазылып, 2021 жылы жарияланды, бірақ Денсаулық және қоршаған орта альянсының мәлімдемесіне сәйкес, онда нақты мақсаттар мен мерзімдер қойылмаған.

Экономика

Бензинге, дизель отынына және көлік құралдарына салынатын экологиялық салықтар жол көлігі саласының көміртегінің әлеуметтік құнын өтемесе де, еліздік болғандықтан қалалардағы жергілікті ауаның ластануынан туындайтын денсаулыққа зиян келтірудің теріс сыртқы әсерін толығымен жабуға бағытталмайды.

Субсидиялар

Түркия қоршаған ортаға зиянды, маңызды субсидияларды жалғастыруда, мысалы, кедей отбасыларға жылыну үшін көмір қолдануға берілетін субсидиялар сияқты.

Ақпаратқа қол жеткізуге шектеулер

2019 жылдан бастап Түркия Орхус конвенциясына қатысушы емес, ал Еуроодақ және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) үкіметтің қоршаған орта туралы ақпаратқа қол жеткізуді шектеуді жоюы керек деседі: зерттеушілер үкіметтің оларды ластану туралы ақпарат жариялағаны үшін жазалап отырғанын мәлімдейді.