Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы

Цагантегия (,/s//ɑː//ɡ//ɑː//n/'/t//eɪ//ɡ//i//ə/; «Цаган Тег» деген мағынаны білдіреді) – Азияда кейінгі бор дәуірінде өмір сүрген орташа мөлшердегі анкилозаврид тиреофор динозаврының туысы. Туыс монотипті, яғни тек бір ғана түрін қамтиды – T. longicranialis. Үлгі өте толық емес, тек бас сүйегінен тұрады және дене сүйектерінің қалдықтары жоқ. Бас сүйегі ғана сақталғандықтан, Цагантегияның ерекшелігі – созылған тұмсығы және жалпақ бет остеодермалары, бұл оны басқа анкилозаврлардан ерекшелейді.

Ашылуы және атауы

Голотиптік үлгі, MPC 700/17 – Моңғолияның оңтүстік-шығысындағы Гобі шөліндегі Баян Шире формациясының Цаган Тег (немесе "Ақ тау") локалитетінен табылған дерлік толық бас сүйегі. Оны 1993 жылы орыс палеонтологы Татьяна Алексеевна Туманова ресми түрде сипаттады. Туыс атауы, Tsagantegia, оның табылу локалитеті Цаган Тегке сілтеме жасайды, ал түр атауы, longicranialis, латын тіліндегі longus және crānium сөздерінен алынған, оның созылған бас сүйегіне сілтеме жасап.

Сипаттама

Цагантегия орташа және ірі анкилозавр болған, оның ұзындығы шамамен және салмағы шамамен болған.

Жіктеу

Фрагментарлық болғанымен, Цагантегияның филогенетикалық орнын анықтау мүмкін. 2012 жылы Томпсон және авторлар сол кездегі барлық белгілі жарамды анкилозаврлар мен сыртқы топтағы таксондарды талдады. Олар өздерінің филогенезиясын бас сүйегінің, дене сүйектерінің және остеодермалық анатомияның ерекшеліктеріне, сондай-ақ әрбір анықталған кладтың синапоморфияларының толық сипаттамасына негіздеді. Цагантегия Пинакозавр мен Шамозаврға жақын екені анықталды. 2015 жылы Арбур мен Кьюри жүргізген филогенетикалық талдаудың нәтижелері төменде көрсетілген:

Палеоэкология

Цагантегия Жоғарғы Баян-Ширенің бір бөлігін көрсететін Цаган-Тег локалитетінен табылды. Кальцит U–Pb талдаулары Баян-Шире формациясының жасы 92 миллионнан 86 миллион жылға дейін, яғни Сеноман-Сантония дәуіріне сәйкес екенін растайды. Цагантегияның мұрын бөлігі мен қазіргі Таларустың мұрын бөлігін салыстыру нәтижесінде, бұл таксондар экологиялық нишаны бойынша бөлінген. Таларус рострасы кең, тікбұрышты пішінде, ал Цагантегия рострасы көбірек қалып тәрізді. Бұл морфологиялық айырмашылықтар Цагантегияның жапырақ жейтін, ал Таларустың шөп жейтін жануар болғанын көрсетеді. Кальцийге негізделген шекара жартылай шөлейтті орта мен климатты көрсетеді, сонымен қатар, өзендік және көлді шөгінділердің болуы ірі өзендер мен көлдердің бар екенін көрсетеді. Хикс және авторлар (1999) түсіндіргендей, Баян-Шире формациясы кезінде Гоби шөлінің шығыс бөлігін үлкен өзендер кесіп өткен. Бұған қоса, Бор Гуве және Хара Хутул локалитеттерінен (Жоғарғы және Төменгі Баян-Шире, сәйкесінше) қазба жемістердің қалдықтары табылды, бұл гүлді өсімдіктердің бар екенін көрсетеді. Цагантегия өзінің мекеніне динозаврлар мен динозавр емес жануарлардың түрлерімен бірге тұрды; мысалы, тероподтар – Ахиллобатор, Алектрозавр, Эрликозавр, Гардудиммус және Сегнозавр; Маргиноцефалиялар – Амтоцефаль және Грацилицератопс; гадрозауроид Гобихадрос, крокодиломорф Паралигатор, белгісіз аждархидтер және акула Гибодус.