Кіріспе
1995 жылғы Карл Франклиннің түсірген фильмі «Көк көйлекті шайтан» – 1995 жылғы американдық нео-нуарлық құпия триллері. Фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын Карл Франклин жасаған. Ол Уолтер Мослидің 1990 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген және Дензел Вашингтон, Том Сайзмор, Дженнифер Билс және Дон Чидл есімді актерлер ойнаған. 1948 жылы өтетін фильмде Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері Езекиел "Изи" Роулинс жұмыс табуға мұқтаж болғандықтан, бір құпия әйелді іздеуге тартылады. «Көк көйлекті шайтан» фильмi жағымды пікірлер алды, көптеген сыншылар Чидлдің актерлік шеберлігін жоғары бағалады.
Devil in a Blue Dress is a 1995 American neo noir mystery thriller film written and directed by Carl Franklin, based on Walter Mosley's 1990 novel of the same name and features Denzel Washington, Tom Sizemore, Jennifer Beals, and Don Cheadle. Set in 1948, the film follows World War II veteran Ezekiel "Easy" Rawlins who, desperate in need of a job, becomes drawn into a search for a mysterious woman. Devil in a Blue Dress received positive reviews, with many praising Cheadle's performance.
Сюжет
1948 жылдың жазында Лос-Анджелесте Езекиел "Изи" Роулинс "Чемпион Эйркрафт" компаниясынан жұмыстан босатылып, ипотекасын төлеу үшін ақшаға мұқтаж болады. Изидің бармен досы Джоппи оны жоғалған ақ әйелді іздейтін жеке детектив Девитт Олбрайтпен таныстырады. Кездесу алдында Изи Девиттпен кездесуге қысылады, себебі ол оған Хьюстондағы өткен шағындағы біреуін еске түсіреді – Маус, ол оны көлік ұрлауға және Изи қатысқан деп мойындамайтын кісі өлтіруге итермелеген адам. Олбрайт Монеттің жоғалуы оның бай күйеуі Тодд Картердің Лос-Анджелес әкімдігіне үміткерліктен бас тартуына себеп болғанын түсіндіріп, Дафниді табу үшін Изиге ақы төлейді. Дафни Орталық даңғылындағы джаз-клубтарға жиі баратындығы белгілі. Изи заңсыз клубты іздеуді бастайды, онда ол қақпашы Джуниор Форнейдің ақ адамды сыртқа шығарып жатқанын көреді. Изи, достасы Дюпри Брушардың қатыны Коретта Джеймстің Дафнидің жақын серігі екенін білген соң, түні бойы Кореттамен бірге болады және Дафнинің гангстер Фрэнк Гринмен байланыста екенін анықтайды. Олбрайт Малибу пирсінде кездесу ұйымдастырады, онда Изиге нәсілшіл ақ жастар шабуыл жасайды, ал Олбрайт олардың біреуін қарумен қорлайды. Изи оған Грин туралы айтады және іздеуді жалғастыру үшін тағы бір төлем алады. Үйге келгенде Изи Лос-Анджелес полициясының кісі өлтіру бөлімінің детективтері ұстайды, олар Кореттаның өлтірілгенін хабарлайды. Тергеліп, босатылар алдында ұрып-сапаланғаннан кейін, ол қала әкімдігіне үміткер Мэтью Тереллмен кездеседі. Терелл өзінің асырап алған ұлы деп есептелетін жас ұлмен бірге келеді және Дафни туралы сұрайды, бірақ Изи ештеңе айтпайды. Коретта туралы түс көріп, Дафнидің өзі оған қоңырау шалады. Олар "Амбассадор" қонақүйінде кездесіп, Кореттаның қалай өлгені туралы әңгімелеседі, бірақ ол Дафниге одан бұрын қоңырау шалған. Содан кейін Дафни оны клубтағы ақ жігіт Ричард МакГиге апаруды сұрайды. Олар МакГидің өлгенін және үйі тоналғанын көреді. Ол мексикалық темекінің бір бумасын табады, ол Джуниордың темекісімен бірдей. Қорқынышты көрініске куә болғаннан кейін Дафни үрейленіп, МакГидің машинасымен қашып кетеді және Изиді тастап кетеді. Изи үйге қайтады, бірақ Олбрайт пен оның серіктестері оны тағы да қорқытады, олар оны Дафниді екінші рет табуды талап етеді немесе кісі өлтіру айыбына тап болады деп қорқытады. Изи өзінің ескі досы Реймонд "Маус" Александерді шақырып, Джоппиді Дафниді оған бағыттағаны үшін кінәлайды. Ол Тодд Картермен кездеседі, Олбрайттың шын мәнінде Терелл үшін жұмыс істейтінін түсінеді және Дафниді табу үшін тағы бір төлем алады. Содан кейін ол Фрэнк Гриннің ұрланған спирттік ішімдік сататын барына барады, бірақ оны ешкім танымайды. Үйге келгенде Фрэнк Грин оған шабуыл жасайды, бірақ Маус оны құтқарады. Фрэнк, Маус иығына оқ атқаннан кейін қашып кетеді, ал Изи Дафниден келіп түскен қоңырауды жіберіп алады. Детективтер Изиге тағы да сұрақ қойып, атын ақтауға ертеңгі күнге дейін уақыт береді. Изи мен Маус Джуниормен бетпе-бет келеді – темекінің иесі – ол МакГиді үйіне апарып, Кореттаға Дафниге жеткізу үшін хат бергенін мойындайды. Олар Комптондағы Дюприге барады, онда Изи Кореттаның Киелі кітабының ішінде хаттың мазмұнын және Тереллдің жалаңаш балалармен бірге суретін табады. Үйінде Изи Дафнидің күтіп отырғанын көреді, ол Фрэнк оның жарты ағасы екенін айтады: олардың анасы креол, ал Дафнидің әкесі ақ, ал Фрэнктың әкесі қара. Терелл Дафнидің тегін білген, ал осы потенциалды жанжал Картерді үміткерліктен бас тартуға мәжбүр еткен, бірақ Дафни МакГиден суреттерді сатып алып, Тереллді үнсіздікке мәжбүрлеу үшін шантаж жасаған. Дафни мен суреттерді іздеп Олбрайт МакГиді өлтірген. Коретта суреттерді Тереллге сатамын деп қорқытқанда, Дафни оны қорқытуға Джоппиді жіберді, бірақ оның өлтірілетінін күтпеді. Олбрайт пен оның адамдары келіп, Изиді жеңіп, Дафниді ұрлап алады. Мауспен бірге Изи Джоппиді қарумен ұстап алып, оларды Малибудағы Олбрайттың шатырына алып кетуге мәжбүр етеді. Изи мен Маус Олбрайтты және оның адамдарын өлтіріп, Дафниді құтқарады; машинаға оралғанда, Изи Маус Джоппиді ол жауапкершілікке тартылғаны үшін өлтіргенін біледі. Дафни Изи мен Маусқа суреттер үшін 7000 доллар төлейді, ал Маус өзінің үлесімен Хьюстонға оралады. Дафни Картердің отбасы қаладан кетуі үшін оған 30 000 доллар төлегенін айтады, бірақ ол суреттер Картердің жеңісі мен олардың некелерін қамтамасыз етеді деп санайды. Картермен кездесуге Дафниді алып барады, ол оны қабылдамайды, Изи суреттер үшін қалған төлемін алады. Дафни мен оның ағасы қаладан кетеді, ал Картердің сайлауы қамтамасыз етілген. Полициямен мәселесі болмағаннан кейін, Изи жеке детектив ретінде өз бизнесін ашуды ойлайды.
Даму
Карл Франклин нео-нуар фильмін жазды және режиссерлік етті, себебі ол Уолтер Мослидің романын ұнатып, оқыған. Мосли өзі де фильмнің атқарушы продюсері болды. Франклин бұл туындыны қарапайым детективтік оқиғадан гөрі артық деп есептеді; ол Мослинің кез келген қарапайым адамды детективке айналдыра білу қабілетіне таң қалды. Монтаж кезінде Франклин Билс пен Вашингтонның арасындағы шулы махаббат көрінесін кесуге мәжбүр болды, өйткені ол бұл көрінесін оқиғаны жеткізу үшін қажет емес деп ойлады. Дон Чидл бастапқыда Тышқан рөліне кастингке қатысуға құштар болмады, себебі ол өзін бұл рөлге тым жас санады.
Орналасқан жерлер
Фильм көбінесе Лос-Анджелесте, Калифорнияда түсірілді. Изи Роулинстің жергілікті жастармен қиындыққа тап болған көрінесі Малибу, Калифорниядағы айлақта түсірілді. Лос-Анджелестегі басқа да орындарға Гриффит паркі обсерваториясы және Уилшир бульварындегі танымал Амбассадор қонақ үйі жатады.
Үй медиасы
Devil in a Blue Dress 1996 жылдың сәуірінде VHS форматында, ал маусым айында лазерлік дискіде жарық көрді. 1999 жылы DVD нұсқасы шықты. Twilight Time 2015 жылы фильмді Blu-ray форматында шығарды. The Criterion Collection 2022 жылы фильмді 4K Ultra HD Blu-ray және Blu-ray форматында жаңа қалпына келтірілген нұсқасымен қайта шығарды.
Сыни жауап
Кеннет Туран, Лос-Анджелес Таймс және NPR киносыншысы, фильмді ұнатып, былай деп жазды: "Қылмыстық көркем әдебиет – бұл таныс жанр, сондықтан «Көк көйлектегі шайтаннан» шығатын жаңалық пен қызығушылықтың жағымды сезімі, оның таныс «қызды табу» сюжетіне байланысты емес. Керісінше, фильмнің жарқын визуальды сапасы, Дензел Вашингтонның керемет ойыны және Карл Франклиннің барлық жағдайды тамаша бақылауы осы маусымның ең ерекше қылмыстық ойын-сауығын жасайды". Роджер Эберт, Chicago Sun Times газетінде жазған мақаласында, оқиғаға қатты риза болмаса да, фильмнің атмосферасы мен стиліне риза болды: "Мен фильмді толыққанды бағаламасам да ұнатып қалдым: мен оқиғадан гөрі кезеңді, стильді және көріністі жақсы көрдім, ол мені ешқашан қатты қызықтырмады. Түсіндірме келгенде, барлық мәселелер шешіледі, бірақ бұл шешімнің кездейсоқ екенін сезінесіз – шахмат есептемесіне арналған сәнді шешім, кінә мен құмарлықтың қажетті салдары емес". Оң пікірде, сыншы Джеймс Берардинелли «Көк көйлектегі шайтанды» социологиялық тұрғыдан, әсіресе 1990-жылдарға қатысты талқылады. Ол былай деп қорытындылады: "«Көк көйлектегі шайтанның» ең қызықты мәселесі «кім?» емес, «неліктен?» болып табылады. Кінәлілерді табу олардың мотивациясын түсінудей қызықты емес, ол қоғамның нәсілдік қарым-қатынасқа деген көзқарасында жатыр. Осы құпияның шындығын ашу арқылы Франклин кейбір көзқарастар соңғы қырық жылда жақсы жаққа өзгергенін көрсетеді". Көптеген сыншылар Дон Чидлдің актерлік шеберлігін мақтады, ол үшін ол бірнеше марапат алды. Джерри Реншоу: "Чидл Мышының барлық көрінісін ұрлайды" деді, бірақ ол Бильстің ойынына көңілі толмады. Variety журналында киносыншысы Тодд Маккарти былай деп жазды: "Оқиғаның негізгі ағынына салыстырмалы түрде кеш кірген Дон Чидл, Техастан келген Изидің жақын досы ретінде барлық көрінісін тікелей және жарқын ойынмен ұрлап алады, ал Сайзмор және Мел Уинклер, түстес әлемнің есімдері ретінде, күшті әсер қалдырады". Rotten Tomatoes рейтингтік сайты кейіннен «Көк көйлектегі шайтанға» 118 сыншының пікіріне сүйене отырып, 92% мақұлдау берді, орташа бағасы 8.80/10 болды. Сайттың консенсусы: "Юмор, қызықты кейіпкерлер және егжей-тегжейлілікке назар аудару арқасында стильді «Көк көйлектегі шайтан» орташадан жоғары ноир". Metacritic сайтында фильм 21 сыншының пікіріне сүйене отырып, 100-ден 88 балл жинады, бұл "көпшілік тарапынан мақұлдау" дегенді білдіреді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A-ден F-ға дейінгі шкала бойынша A- бағасын берді.
Кассалық жинақ
Бірінші аптаның жалпы кірісі 1,432 экраннан $5,422,385 болды, ал АҚШ және Канададағы жалпы түсім $16,004,418 құрады. Фильм бүкіл әлем бойынша $22 миллион кіріс әкелді.