Кіріспе

Жойылған бауырымен жорғалаушылар туысы

Cedarpelta – Юта штатынан табылған, базальдық анкилозаврид динозаврының жойылған туысы. Бұл динозаврлар соңғы креда кезеңінде (ценомандықтан төменгі турондық сатысына дейін, 98,2 – 93 миллион жыл бұрын) қазіргі Муссентучит мүшесінің Седар Маунтин формациясында өмір сүрген. Түрі және жалғыз белгілі түрі – Cedarpelta bilbeyhallorum, бірнеше үлгілер бойынша белгілі, оның ішінде жартылай бас сүйектері және дене сүйектерінің материалдары бар. Оны 2001 жылы Кеннет Карпентер, Джеймс Киркланд, Дон Бердж және Джон Берд сипаттап берген. Cedarpelta-ның ұзындығы шамамен 7 метр (23 фут) және салмағы 5 тонна (11 023 фунт) болған. Cedarpelta бас сүйегінде кеңейтілген бас сүйектерінің әшекейлері жоқ және толыққандай бірікпеген жеке бас сүйектері бар сирек кездесетін анкилозаврлардың бірі.

Ашылуы және атауы

Анкилозаврдың ішінара қалдықтарын Эван Холл мен Сью Энн Билби Юта штатының Карбон округіне қарасты Прайс өзенінің жанындағы CEM алаңында, аймақтағы қазба жұмыстарын зерттеп жүргенде тапты. Алғашқыда бұл жер Седер тау формациясының Руби ранчосы бөлігінің жоғарғы жағынан деп жорамалданған. Қабаттың жасы 104,46 ± 0,95 млн жыл бұрын деп есептелген, бірақ кейінгі бағалаулар оны 98,2 ± 0,6 – 93 млн жыл бұрын деп көрсетеді. 1998 жылы Кеннет Карпентер мен Джеймс Киркланд осы жаңалықты хабарлады. 2001 жылы Кеннет Карпентер, Джеймс Киркланд, Дон Бердж және Джон Бёрд оны, басқа материалдармен бірге сипаттады. CEUM 12360 нөміріндегі холотиптік үлгі – мұрын және төменгі жақ сүйегі жоқ жартылай бас сүйегінен тұрады. Көптеген остеодермдер, денеден кейінгі материал және бөлінген бас сүйек паратиптік үлгілер ретінде белгіленді. Холотиптік және паратиптік үлгілер кем дегенде үш жеке организмді білдіреді және қазіргі уақытта Шығыс Юта колледжінің, Юта штатының Тарихқа дейінгі мұражайында сақталады. Карпентер және авторлар (2001) Cedarpelta-ның бірнеше ерекше белгілерін анықтады. Алдыңғы мұрын сүйегінің денесі мұрын тармағының алдында қысқа. Екі премаксилланың сыртқы жақтары кейінгі формалардың мұрындарына қарағанда көбірек параллель, олардың артқы жағына қарай күшті түрде айырысады. Жоғарғы иек сүйегінің сүйек өзегінің кескіш жиегі премаксилланың алдыңғы бөлігімен шектеледі. Әр премаксиллада алты (конустық) тіс болады. Квадрат, және оның арқасында бас сүйегінің барлық артқы бөлігі алға қарай еңкейген. Шамозаврлардағы жағдайдан айырмашылығы, квадраттың басы парокципиталдық өскінімен бірікпеген. Омыртқаның мойын бөлігінің мойны ұзын және артқа қарай созылған, нодозавридтердегідей, ал әдеттегі анкилозавридтерде төменге қарай емес. Базилярлық түйіндер, артқы ми қабығының процестерін жалғап, төменге қарай бағытталған үлкен клин тәрізді құрылымды құрайды. Птеригоид алдыңғы жағынан артқы жағына қарай созылып, сыртқы жиегінде артқа және бүйірге қарай бағытталған қылыш тәрізді өскіні бар. Артқы төменгі жақ сүйегінің короноидты өскіні ішкі жағында сопақ өскініне ие. Тік ішек сүйегінің ішкі жағында, жамбас сүйегіне жақын жерде дөңгелек тәрізді өскіні бар. Томпсон және авторлар (2012), Чен және авторлар (2013), Янг және авторлар (2013), Хан және авторлар (2014), Arbour & Currie (2015), Arbour және авторлар (2016), Arbour & Evans (2017), Yang және авторлар (2017), Zheng және авторлар (2018), Rivera Sylva және авторлар (2018), Park және авторлар (2019) және Frauenfelder және авторлар (2022) Cedarpelta-ның Ankylosauridae құрамында екенін анықтады, Ляонингозавр, Алетопельта, Чуанкилонг, Гобизавр және Шамозаврмен политомияда немесе Чуанкилонгтың туыс таксоны ретінде. Arbour & Currie (2015) зерттеулерінің нәтижелері төменде келтірілген. Викариус және авторлар (2004) Cedarpelta-ны Nodosauridae отбасының ең алғашқы мүшесі деп түсіндірді, тіпті Pawpawsaurus, Silvisaurus және Sauropelta нодозавридтерінен де бұрынғысын көрсетті. Wiersma & Irmis (2018) сондай-ақ Cedarpelta-ны нодозаврид ретінде қарастырды. Викариус және авторлардың (2004) нәтижелері төменде келтірілген.