Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Анцил көлі – геологтардың Солтүстік Еуропада шамамен б.з.д. 9500-8000 жылдар аралығында болған, қазіргі Балтық теңізінің алдыңғы қадамдарының бірі саналатын үлкен тұщы сулы көлге берген атауы.
Ancylus Lake is a name given by geologists to a large freshwater lake that existed in northern Europe approximately from 9500 to 8000 years BC being in effect one of various predecessors to the modern Baltic Sea.
Шығуы, эволюциясы және жойылуы
Анцил көлі Йольдия теңізінің орнын басты, себебі соңғысы Гетеборг пен Стокгольм арасындағы Швецияның орталық жазықтығы бойымен созылған теңіз жолы арқылы тұзды сумен байланысы үзілгеннен кейін оқшауланды. Бұл үзіліс изостатикалық көтеріліс, сол кездегі мұздықтан кейінгі теңіз деңгейінің көтерілуінен тез болғандықтан туындады. Сванте Бьоркпің сөздерімен айтқанда, Анцил көлі «Балтық теңізінің көптеген кезеңдерінің арасында ең жұмбақты (және талқыланған) көл». Көлдің шығару жолы және теңіз деңгейіне қатысты биіктігі ұзақ уақыт бойы пікірталас тудырды. Көлге құйылған тұзды судың нәтижесінде аралық тұзды судың күркіреулері болды. Геологтар бұрын Балтық теңізінің эволюциясы үшін қарапайым схеманы қабылдады, онда шағын жергілікті мұздық көлдер Йолдия теңізімен алмастырылды, ал ол тікелей Литорна теңізіне айналды. Көл 1890 жылы Джерард Де Гир осы қазбалардың құрметіне атады. Ол «Svenska Dagbladet» газетінде Свеа өзенін ұлттық ескерткіш ету туралы ұсынысқа пікір білдірді. Ол аймақты қорғау идеясын қолдады, бірақ Мунте мен фон Посттың қалыптасқан түсіндірулерін сынады. Мунте «Dagens Nyheter» газетінде жауап берді, ал пікірталас 1928 жылғы қаңтарда тағы екі газеттік хатта жеке дауға ұласты. Клив 1930 жылы Свеа өзені және Анцил көлі туралы өз идеяларын егжей-тегжейлі баяндады, тектоникалық қозғалыстарды қамтитын балама және күрделі теория жасады. 1946 жылға қарай ол өз ойын өзгертті, себебі ол Свеа өзенінің каньондары мен шұңғырлары мұз асты дренаж нәтижесінде пайда болғанын және Анцил көлімен ешқандай қатысы жоқ деп мәлімдеген мүлдем басқа теорияны ұсынды. Свеа өзенінің жоғалуы 1970 және 1980 жылдардағы авторларды тұщы сулы Анцил көлінің теңіз деңгейінде болғаны туралы идеяны қайта қарастыруға итермеледі. Бұдан кейінгі зерттеулер Vänern көлінің осы көлдің бір бөлігі екенін және ол теңіз деңгейінен жоғары орналасқанын растады, теңіз деңгейіндегі көл туралы идеяны екінші рет жоққа шығарды.
The Ancylus Lake replaced the Yoldia Sea after the latter had been severed from its saline intake across a seaway along the Central Swedish lowland, roughly between Gothenburg and Stockholm. The cutoff was the result of isostatic rise being faster than the concurrent post glacial sea level rise. In the words of Svante Björck the Ancylus Lake "is perhaps the most enigmatic (and discussed) of the many Baltic stages". The lake's outlet and elevation relative to sea level was for long time surrounded by controversy. The salt water that entered the lake resulted in episodic brackish water pulses. Geologists had until then subscribed to a simple scheme for the evolution of the Baltic Sea where small local ice lakes were succeeded by the Yoldia Sea that then evolved directly to the Littorina Sea. The lake was named by Gerard De Geer in 1890 after the fossils. commented in an opinion piece in Svenska Dagbladet on a proposal of making Svea River a national monument. She supported the idea of protecting the area but criticized the established interpretation of Munthe and von Post. Munthe replied in Dagens Nyheter and the debate went over to a personal quarrel in two more newspaper letters in January 1928. Cleve outlined her ideas for Svea River and Ancylus Lake in detail in 1930 making an alternative and intricate theory involving tectonic movements. By 1946 she had changed mind as she then proposed an altogether different theory claiming the Svea River canyons and potholes formed by subglacial drainage and had nothing to do with the Ancylus Lake. The demise of Svea River led authors in the late 1970s and 1980s to revisit the idea that the fresh water Ancylus Lake was at sea level. Further studies confirmed then that Vänern was part of the lake and that it was above sea level, dismissing the idea of a sea level lake a second time.